মহাভারত · অধ্যায় 12.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.131.1
क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु ।
परिशङ्कितमुख्यस्य दुष्टमन्त्रस्य भारत ॥ १२.१३१.१ ॥
হে ভারত, যে দুর্বল, যে কাজ ফেলে রাখে, স্বজনদের প্রতি সদয়, যার প্রধান ব্যক্তিরা সন্দেহভাজন, যার মন্ত্রণা দূষিত—
12.131.2
विरक्तराज्यपौरस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च ।
असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वतः ॥ १२.१३१.२ ॥
রাজ্য ও প্রজারা যার প্রতি বিমুখ, যার ধনভাণ্ডার শূন্য, যার মিত্ররা অবিশ্বাস্য, যার অমাত্যরা সর্বত্র বিভক্ত—
12.131.3
परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा ।
आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.३ ॥
শত্রুসেনার আক্রমণে, বলবানের দ্বারা দুর্বল হয়ে, বিপদে বিচলিত মনের মানুষের আর কী কাজ বাকি থাকে, তা বলুন।
12.131.4
बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः ।
जवेन सन्धिं कुर्वीत पूर्वं पूर्वं विमोक्षयेत् ॥ १२.१३१.४ ॥
বাইরের কোনো বিজয়াকাঙ্ক্ষী যদি ধর্ম ও অর্থে নিপুণ ও শুচি হয়, তবে দ্রুত সন্ধি করবে এবং আগে আগে বন্দীদের মুক্ত করবে।
12.131.5
योऽधर्मविजिगीषुः स्याद्बलवान्पापनिश्चयः ।
आत्मनः सन्निरोधेन सन्धिं तेनापि रोचयेत् ॥ १२.१३१.५ ॥
যে অধর্মের পথে জয় চায়, বলবান ও পাপসংকল্প, তার সঙ্গেও নিজেকে সংযত করে সন্ধি স্বীকার করা উচিত।
12.131.6
अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वाऽऽपदम् ।
तद्भावभावो द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत् ॥ १२.१३१.६ ॥
রাজধানী ত্যাগ করে, অথবা অন্য উপায়ে বিপদ পার হবে; সেই অবস্থায় বেঁচে থেকে আবার ধন অর্জন করবে।
12.131.7
यास्तु कोशबलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः ।
कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित् ॥ १२.१३१.७ ॥
কোষ ও সৈন্য ত্যাগ করে যে বিপদ উত্তীর্ণ হওয়া সম্ভব, অর্থ ও ধর্মজ্ঞ কে সেখানে নিজেকে তার চেয়েও বেশি ত্যাগ করবে?
12.131.8
अपराधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया ।
न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन ॥ १२.१३१.८ ॥
অপরাধের কারণে ঘৃণা করা উচিত; শত্রুর ধনে দয়া কেন? কিন্তু সম্ভব হলে কোনোভাবেই নিজেকে দান করা উচিত নয়।
12.131.9
आभ्यन्तरे च कुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते ।
क्षीणे कोशे श्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.९ ॥
ভিতরে ক্রোধ, বাইরে চাপ, কোষ ক্ষয়প্রাপ্ত, মন্ত্রণা প্রকাশিত হলে আর কী করণীয় অবশিষ্ট থাকে?
12.131.10
क्षिप्रं वा सन्धिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रम ।
यदाऽपनयनं क्षिप्रमेतद्वै सांपरायिकम् ॥ १२.१३१.१० ॥
দ্রুত সন্ধিকামী হোক, অথবা হে তীক্ষ্ণবিক্রম, দ্রুত অপসারণ করুক; দ্রুত অপসারণই ফলের পথ।
12.131.11
अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपतिः ।
अल्पेनापि स्वसैन्येन भूमिं जयति भूमिपः ॥ १२.१३१.११ ॥
অনুরক্ত, পুষ্ট ও হৃষ্ট নিজ সৈন্যবাহিনী নিয়ে, সামান্য হলেও, ভূপতি পৃথিবী জয় করেন।
12.131.12
हतो वा दिवमारोहेद्धत्वा च सुखमावहेत् ।
युद्धे हि संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ १२.१३१.१२ ॥
নিহত হয়ে স্বর্গে আরোহণ করুক, অথবা জয়ী হয়ে সুখ লাভ করুক; কারণ যুদ্ধে প্রাণ ত্যাগকারী ইন্দ্রের লোক লাভ করে।
12.131.13
सर्वलोकागसं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च ।
विश्वासाद्विनयं कुर्यात्संजह्याद्वाऽप्युपानहौ ॥ १२.१३१.१३ ॥
সকল মানুষের প্রতি অপরাধ করে থাকলেও কোমলতা অবলম্বন করা উচিত; বিশ্বাসের সঙ্গে বিনয় প্রদর্শন করবে, অথবা দুই পাদুকাও ত্যাগ করবে।
12.131.14
अपचिक्रमिषुः क्षिप्रं सेनां स्वां परिसान्त्वयन् ।
विलङ्घयित्वा सत्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत् ॥ १२.१३१.१४ ॥
দ্রুত পিছিয়ে যেতে ইচ্ছুক ব্যক্তি নিজের সেনাদলকে ভালোভাবে সান্ত্বনা দিয়ে, কৌশলে বাধা অতিক্রম করে, তারপর নিজেই অগ্রসর হবে।