महाभारत · अध्याय 12.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.131.1
क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु ।
परिशङ्कितमुख्यस्य दुष्टमन्त्रस्य भारत ॥ १२.१३१.१ ॥
हे भारता, जो क्षीण झाला आहे, जो कामाला दिरंगाई करतो, नातेवाइकांवर दयाळू आहे, ज्याचे प्रमुख संशयित आहेत आणि ज्याची मसलत दूषित आहे—
12.131.2
विरक्तराज्यपौरस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च ।
असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वतः ॥ १२.१३१.२ ॥
ज्याचे राज्य व नागरिक विरक्त झाले आहेत, ज्याचा खजिना रिकामा आहे, ज्याचे मित्र विश्वासार्ह नाहीत आणि ज्याचे अमात्य सर्वत्र विभागले आहेत—
12.131.3
परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा ।
आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.३ ॥
शत्रुसैन्याने आक्रांत झालेल्या, बलवानाकडून दुर्बल झालेल्या, संकटात मन गुंतलेल्या माणसाला आता काय करणे शिल्लक राहते, ते सांगा.
12.131.4
बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः ।
जवेन सन्धिं कुर्वीत पूर्वं पूर्वं विमोक्षयेत् ॥ १२.१३१.४ ॥
बाहेरचा विजिगीषू जर धर्म-अर्थात कुशल व शुचि असेल, तर त्याने लवकर सन्धी करावी आणि आधीचे (बंदी) सोडवावेत.
12.131.5
योऽधर्मविजिगीषुः स्याद्बलवान्पापनिश्चयः ।
आत्मनः सन्निरोधेन सन्धिं तेनापि रोचयेत् ॥ १२.१३१.५ ॥
जो अधर्माने विजय इच्छितो, बलवान असून पापनिश्चयी आहे, त्याच्याशीही स्वतःला आवरून सन्धी मान्य करावी.
12.131.6
अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वाऽऽपदम् ।
तद्भावभावो द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत् ॥ १२.१३१.६ ॥
राजधानी सोडून किंवा दुसऱ्या उपायाने संकट पार करावे; त्या अवस्थेत जिवंत राहून पुन्हा द्रव्य मिळवावे.
12.131.7
यास्तु कोशबलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः ।
कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित् ॥ १२.१३१.७ ॥
खजिना व सैन्य सोडून ज्या आपत्ती पार करता येतात, तेथे अर्थ-धर्म जाणणारा कोण स्वतःला त्याहून अधिक त्यागील?
12.131.8
अपराधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया ।
न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन ॥ १२.१३१.८ ॥
अपराधामुळे तिरस्कार करावा; शत्रूच्या धनावर दया का? पण शक्य असताना कोणत्याही प्रकारे स्वतःला कधीही देऊ नये.
12.131.9
आभ्यन्तरे च कुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते ।
क्षीणे कोशे श्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.९ ॥
आतून कोप, बाहेरून दाब, खजिना क्षीण आणि मंत्रणा उघड झाल्यावर आणखी काय करणे उरते?
12.131.10
क्षिप्रं वा सन्धिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रम ।
यदाऽपनयनं क्षिप्रमेतद्वै सांपरायिकम् ॥ १२.१३१.१० ॥
जलद संधीची इच्छा करावी, किंवा हे तीक्ष्णपराक्रमी, जलद दूर करावे; जलद दूर करणे हाच फलाचा मार्ग.
12.131.11
अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपतिः ।
अल्पेनापि स्वसैन्येन भूमिं जयति भूमिपः ॥ १२.१३१.११ ॥
अनुरक्त, पुष्ट व हर्षित आपल्या सैन्याने, थोडे असले तरी, भूमिपती भूमी जिंकतो.
12.131.12
हतो वा दिवमारोहेद्धत्वा च सुखमावहेत् ।
युद्धे हि संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ १२.१३१.१२ ॥
मारला जाऊन स्वर्गात चढावे, किंवा जिंकून सुख मिळवावे; कारण युद्धात प्राण त्यागणारा इंद्राच्या लोकाला जातो.
12.131.13
सर्वलोकागसं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च ।
विश्वासाद्विनयं कुर्यात्संजह्याद्वाऽप्युपानहौ ॥ १२.१३१.१३ ॥
सर्व लोकांचा अपराध करूनही मृदुता स्वीकारावी; विश्वासाने विनय दाखवावा, किंवा दोन्ही पादत्राणेही त्यागावीत.
12.131.14
अपचिक्रमिषुः क्षिप्रं सेनां स्वां परिसान्त्वयन् ।
विलङ्घयित्वा सत्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत् ॥ १२.१३१.१४ ॥
लवकर माघार घेऊ इच्छिणाऱ्याने आपल्या सैन्याला चांगले सांत्वन देऊन, युक्तीने अडथळे ओलांडून, मग स्वतः पुढे जावे.