ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.131.1
क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु ।
परिशङ्कितमुख्यस्य दुष्टमन्त्रस्य भारत ॥ १२.१३१.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਮ ਨੂੰ ਟਾਲਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕ ਸ਼ੱਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਸਲਾਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ—
12.131.2
विरक्तराज्यपौरस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च ।
असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वतः ॥ १२.१३१.२ ॥
ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਅਮਾਤਯ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ—
12.131.3
परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा ।
आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.३ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਹੋਏ, ਬਲਵਾਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ, ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਫਸੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸੋ।
12.131.4
बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः ।
जवेन सन्धिं कुर्वीत पूर्वं पूर्वं विमोक्षयेत् ॥ १२.१३१.४ ॥
ਜੇ ਬਾਹਰੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਝਟ ਸੰਧੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਵੇ।
12.131.5
योऽधर्मविजिगीषुः स्याद्बलवान्पापनिश्चयः ।
आत्मनः सन्निरोधेन सन्धिं तेनापि रोचयेत् ॥ १२.१३१.५ ॥
ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸੰਧੀ ਪਸੰਦ ਕਰੇ।
12.131.6
अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वाऽऽपदम् ।
तद्भावभावो द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत् ॥ १२.१३१.६ ॥
ਰਾਜਧਾਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਪਤਾ ਪਾਰ ਕਰੇ; ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਧਨ ਕਮਾਵੇ।
12.131.7
यास्तु कोशबलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः ।
कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित् ॥ १२.१३१.७ ॥
ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਅਰਥ-ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿਆਗੇਗਾ?
12.131.8
अपराधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया ।
न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन ॥ १२.१३१.८ ॥
ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵੈਰੀ ਦੇ ਧਨ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਿਉਂ? ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.131.9
आभ्यन्तरे च कुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते ।
क्षीणे कोशे श्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.९ ॥
ਅੰਦਰ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦਬਾਅ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਘਟ ਗਿਆ ਤੇ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
12.131.10
क्षिप्रं वा सन्धिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रम ।
यदाऽपनयनं क्षिप्रमेतद्वै सांपरायिकम् ॥ १२.१३१.१० ॥
ਛੇਤੀ ਸੰਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਹੇ ਤੀਖਣ ਪਰਾਕਰਮੀ, ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਕਰੇ; ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਫਲ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।
12.131.11
अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपतिः ।
अल्पेनापि स्वसैन्येन भूमिं जयति भूमिपः ॥ १२.१३१.११ ॥
ਅਨੁਰਕਤ, ਪੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜੀ ਹੋਵੇ, ਭੂਮੀਪਤੀ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
12.131.12
हतो वा दिवमारोहेद्धत्वा च सुखमावहेत् ।
युद्धे हि संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ १२.१३१.१२ ॥
ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੁਖ ਪਾਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.131.13
सर्वलोकागसं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च ।
विश्वासाद्विनयं कुर्यात्संजह्याद्वाऽप्युपानहौ ॥ १२.१३१.१३ ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਮਲਤਾ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
12.131.14
अपचिक्रमिषुः क्षिप्रं सेनां स्वां परिसान्त्वयन् ।
विलङ्घयित्वा सत्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत् ॥ १२.१३१.१४ ॥
ਜੋ ਜਲਦੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ, ਚਾਲ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਖੁਦ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।