મહાભારત · અધ્યાય 12.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.131.1
क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु ।
परिशङ्कितमुख्यस्य दुष्टमन्त्रस्य भारत ॥ १२.१३१.१ ॥
હે ભારત, જે ક્ષીણ થયો છે, જે કામમાં વિલંબ કરે છે, સંબંધીઓ પર દયાળુ છે, જેના મુખ્ય લોકો શંકાસ્પદ છે અને જેની મંત્રણા દુષ્ટ છે—
12.131.2
विरक्तराज्यपौरस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च ।
असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वतः ॥ १२.१३१.२ ॥
જેનું રાજ્ય અને નાગરિકો વિરક્ત થયા છે, જેનો ખજાનો ખાલી છે, જેના મિત્રો વિશ્વાસપાત્ર નથી અને જેના અમાત્યો સર્વત્ર વિભાજિત છે—
12.131.3
परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा ।
आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.३ ॥
શત્રુસેનાથી આક્રમિત, બળવાન દ્વારા દુર્બળ બનેલા, આપત્તિમાં મન ફસાયેલા માણસને હવે શું કરવાનું બાકી રહે છે, તે કહો.
12.131.4
बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः ।
जवेन सन्धिं कुर्वीत पूर्वं पूर्वं विमोक्षयेत् ॥ १२.१३१.४ ॥
બહારનો વિજયેચ્છુ જો ધર્મ-અર્થમાં કુશળ અને શુચિ હોય, તો તેણે ઝડપથી સંધિ કરવી અને પહેલાં બંદીઓને મુક્ત કરવા.
12.131.5
योऽधर्मविजिगीषुः स्याद्बलवान्पापनिश्चयः ।
आत्मनः सन्निरोधेन सन्धिं तेनापि रोचयेत् ॥ १२.१३१.५ ॥
જે અધર્મથી જીત ઇચ્છે છે, બળવાન અને પાપનિશ્ચયી છે, તેની સાથે પણ પોતાને સંયમમાં રાખીને સંધિ સ્વીકારવી.
12.131.6
अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वाऽऽपदम् ।
तद्भावभावो द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत् ॥ १२.१३१.६ ॥
રાજધાની છોડીને અથવા બીજા ઉપાયથી આપત્તિ પાર કરવી; એ સ્થિતિમાં જીવતા રહીને ફરી ધન મેળવવું.
12.131.7
यास्तु कोशबलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः ।
कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित् ॥ १२.१३१.७ ॥
ખજાનો અને સૈન્ય ત્યાગીને જે આપત્તિઓ પાર કરી શકાય, ત્યાં અર્થ-ધર્મ જાણનાર કોણ પોતાને તેથી વધુ ત્યજે?
12.131.8
अपराधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया ।
न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन ॥ १२.१३१.८ ॥
અપરાધથી ઘૃણા કરવી; શત્રુના ધન પર દયા શા માટે? પણ શક્ય હોય ત્યારે કોઈ પણ રીતે પોતાને ક્યારેય સોંપવો નહીં.
12.131.9
आभ्यन्तरे च कुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते ।
क्षीणे कोशे श्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.९ ॥
અંદર કોપ અને બહાર દબાણ, ખજાનો ક્ષીણ અને મંત્રણા ખુલ્લી થઈ, તો પછી શું કરવાનું બાકી રહે?
12.131.10
क्षिप्रं वा सन्धिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रम ।
यदाऽपनयनं क्षिप्रमेतद्वै सांपरायिकम् ॥ १२.१३१.१० ॥
ઝડપથી સંધિની ઇચ્છા કરે, અથવા હે તીક્ષ્ણ પરાક્રમી, ઝડપથી દૂર કરે; ઝડપથી દૂર કરવું એ જ ફળનો માર્ગ.
12.131.11
अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपतिः ।
अल्पेनापि स्वसैन्येन भूमिं जयति भूमिपः ॥ १२.१३१.११ ॥
અનુરક્ત, પુષ્ટ અને હર્ષિત પોતાના સૈન્ય સાથે, થોડું હોવા છતાં, ભૂમિપતિ ભૂમિ જીતે છે.
12.131.12
हतो वा दिवमारोहेद्धत्वा च सुखमावहेत् ।
युद्धे हि संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ १२.१३१.१२ ॥
માર્યો જઈને સ્વર્ગે ચઢે, અથવા જીતીને સુખ મેળવે; કેમ કે યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજનાર ઇન્દ્રના લોકને પામે છે.
12.131.13
सर्वलोकागसं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च ।
विश्वासाद्विनयं कुर्यात्संजह्याद्वाऽप्युपानहौ ॥ १२.१३१.१३ ॥
બધા લોકો પ્રત્યે અપરાધ કર્યો હોય તોપણ મૃદુતા અપનાવવી; વિશ્વાસથી વિનય બતાવવો, અથવા બંને પગરખાં પણ ત્યજી દેવાં.
12.131.14
अपचिक्रमिषुः क्षिप्रं सेनां स्वां परिसान्त्वयन् ।
विलङ्घयित्वा सत्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत् ॥ १२.१३१.१४ ॥
ઝડપથી પાછા હટવા ઇચ્છતા માણસે પોતાની સેનાને સારી રીતે સાંત્વના આપીને, યુક્તિથી અવરોધો ઓળંગીને, પછી પોતે આગળ વધવું.