マハーバーラタ · 章 12.131

12.131.1

क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु ।
परिशङ्कितमुख्यस्य दुष्टमन्त्रस्य भारत ॥ १२.१३१.१ ॥

バーラタよ、衰弱し、事を先延ばしにし、親族に情けをかけ、重臣が疑われ、謀略が悪いような者には——

विरक्तराज्यपौरस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च ।
असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वतः ॥ १२.१३१.२ ॥

国と民がそむき、宝蔵は空に、友は頼みにならず、大臣があちこちで割れている者には——

परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा ।
आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.३ ॥

敵軍に攻められ、強者に弱められ、心が苦悩に陥った者には、なお何をなすべきか、どうか教えてください。

बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः ।
जवेन सन्धिं कुर्वीत पूर्वं पूर्वं विमोक्षयेत् ॥ १२.१३१.४ ॥

外からの征服を望む者が、法と利に通じ清らかであれば、速やかに和睦を結び、先に捕らわれた者から解放すべきである。

योऽधर्मविजिगीषुः स्याद्बलवान्पापनिश्चयः ।
आत्मनः सन्निरोधेन सन्धिं तेनापि रोचयेत् ॥ १२.१३१.५ ॥

不義によって勝利を求め、強く、悪を決意した者にさえ、自らを抑えて和睦を選ぶべきである。

अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वाऽऽपदम् ।
तद्भावभावो द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत् ॥ १२.१३१.६ ॥

王都を捨てるか、あるいは別の方法で危難を越えるべきである。その状態で生き延び、再び富を得るべきである。

यास्तु कोशबलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः ।
कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित् ॥ १२.१३१.७ ॥

財宝と軍勢を捨てて乗り越えられる災難があるのに、富と法を知る者が、それ以上に自らを捨てるだろうか。

अपराधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया ।
न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन ॥ १२.१३१.८ ॥

過ちある者は避けるべきだ。敵の富に情けをかけて何になろうか。だが可能なときには、決して自分を差し出してはならない。

आभ्यन्तरे च कुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते ।
क्षीणे कोशे श्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते ॥ १२.१३१.९ ॥

内に怒りがあり外から圧迫され、財宝が尽き、策略が漏れてしまったとき、なお何をなすべきか残されているのか。

क्षिप्रं वा सन्धिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रम ।
यदाऽपनयनं क्षिप्रमेतद्वै सांपरायिकम् ॥ १२.१३१.१० ॥

速やかに和を望むか、あるいは猛き勇者よ、速やかに除け。速やかに除くことこそ、その帰結への道である。

अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपतिः ।
अल्पेनापि स्वसैन्येन भूमिं जयति भूमिपः ॥ १२.१३१.११ ॥

忠実で養われ喜ぶ自軍を率いれば、たとえ少数でも、地の主は大地を征服する。

हतो वा दिवमारोहेद्धत्वा च सुखमावहेत् ।
युद्धे हि संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ १२.१३१.१२ ॥

討たれて天に昇るか、勝って安楽を得るか。戦いで命を捨てる者は、インドラの世界に至るからである。

सर्वलोकागसं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च ।
विश्वासाद्विनयं कुर्यात्संजह्याद्वाऽप्युपानहौ ॥ १२.१३१.१३ ॥

すべての人々に罪を犯したとしても、柔和さをとるべきである。信頼によって謙遜を示し、あるいは両方の履物さえも捨てるがよい。

अपचिक्रमिषुः क्षिप्रं सेनां स्वां परिसान्त्वयन् ।
विलङ्घयित्वा सत्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत् ॥ १२.१३१.१४ ॥

速やかに退却しようとする者は、自軍を十分になだめ、策略によって障害を越え、その後みずから前進すべきである。