ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.136

12.136.1

अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
येन मार्गेण राजानः कोशं संजनयन्त्युत ॥ १२.१३६.१ ॥

ଏଠାରେ ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ବ୍ରହ୍ମଗୀତା ରୂପକ ଗାଥାମାନ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ପଥରେ ରାଜାମାନେ କୋଷ ସଂଚୟ କରନ୍ତି।

न धनं यज्ञशीलानां हार्यं देवस्वमेव च ।
दस्यूनां निष्क्रियाणां च क्षत्रियो हर्तुमर्हति ॥ १२.१३६.२ ॥

ଯଜ୍ଞଶୀଳମାନଙ୍କ ଧନ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱତ୍ୱ ହରଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କେବଳ ଡକାୟତ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଧନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହରଣ କରିପାରେ।

इमाः प्रजाः क्षत्रियाणां रक्ष्या हन्याश्च भारत ।
थनं हि क्षत्रियस्येह द्वितीयस्य न विद्यते ॥ १२.१३६.३ ॥

ହେ ଭାରତ, ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରକ୍ଷା କରିବେ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ; ଏ ଜଗତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧନ ନାହିଁ।

तदस्य स्याद्बलार्थं वा धनं यज्ञार्थमेव वा ।
अभोज्याश्चौषधीश्छित्त्वा भोज्या एव पचन्त्युत ॥ १२.१३६.४ ॥

ସେହି ଧନ ତାର ବଳ ପାଇଁ ବା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ହେଉ; ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଔଷଧି କାଟି ଭକ୍ଷ୍ୟ ହିଁ ରାନ୍ଧାଯାଏ ଯେପରି।

यो वै न देवान्न पितृन्न मर्त्यान्हविषाऽर्चति ।
अनर्थकं धनं तत्र प्राहुर्धमेविदो जनाः ॥ १२.१३६.५ ॥

ଯିଏ ଦେବତା, ପିତୃ ବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ହବିଷ୍ୟରେ ପୂଜେ ନାହିଁ, ତା'ର ଧନ ନିରର୍ଥକ ବୋଲି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି।

हरेत्तद्द्रविणं राजन्धार्मिकः पृथिवीतिः ।
न हि न प्रीणयेल्लोकान्न लोके गर्हते नृपम् ॥ १२.१३६.६ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଧାର୍ମିକ ପୃଥିବୀପତି ସେହି ଧନ ହରଣ କରନ୍ତୁ; ଯେ ରାଜା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ ଏପରି ନୁହେଁ।

असाधुभ्योऽर्थमादाय साधुभ्यो यः प्रयच्छति ।
आत्मानं संक्रमं कृत्वा मन्ये धर्मविदेव सः ॥ १२.१३६.७ ॥

ଅସାଧୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଧନ ନେଇ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ନିଜକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ସେ ହିଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।

तथातथा जयेल्लोकाञ्शक्त्या चैव यथायथा ।
औद्भिदा जन्तवो यद्वच्छ्रुत्वा वाजो यथातथा ॥ १२.१३६.८ ॥

ଯେପରି ଯେପରି ଓ ଯେତେ ଶକ୍ତିରେ ମଣିଷ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜିତେ, ସେପରି ଭୂମିରୁ ଅଙ୍କୁରିତ ଜୀବମାନେ, ଶସ୍ୟ ପରି (ଫଳ ପାଆନ୍ତି)।

अनिमित्तात्संभवन्ति तथा यज्ञः प्रजायते ।
यथैव दंशमशकं यथा कीटपिपीलिकम् ॥ १२.१३६.९ ॥

ବିନା କାରଣରେ (ଜୀବମାନେ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେପରି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମଶା ଓ ମାଛି ପରି, କୀଟ ଓ ପିମ୍ପୁଡ଼ି (ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି)।

सैव वृत्तिर्हि यज्ञेषु यथा धर्मो विधीयते ॥ १२.१३६.१० ॥

ଯଜ୍ଞରେ ସେହି ହିଁ ଆଚରଣ; ଯେପରି ଧର୍ମ ବିଧାନ କରାଯାଏ।

यथा ह्यकस्माद्भवति भूमौ पांसुस्तृणोलपम् ।
तथैवेह भवेद्धर्मः सूक्ष्मः सूक्ष्मतरः स्मृतः ॥ १२.१३६.११ ॥

ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ଧୂଳି ଓ ତୃଣର ରାଶି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୂକ୍ଷ୍ମତର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।