ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.136

12.136.1

अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
येन मार्गेण राजानः कोशं संजनयन्त्युत ॥ १२.१३६.१ ॥

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਵੇਤਾ ਬ੍ਰਹਮਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਰਾਹ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

न धनं यज्ञशीलानां हार्यं देवस्वमेव च ।
दस्यूनां निष्क्रियाणां च क्षत्रियो हर्तुमर्हति ॥ १२.१३६.२ ॥

ਯੱਗਸ਼ੀਲਾਂ ਦਾ ਧਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਖੋਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕੂਆਂ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਹੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

इमाः प्रजाः क्षत्रियाणां रक्ष्या हन्याश्च भारत ।
थनं हि क्षत्रियस्येह द्वितीयस्य न विद्यते ॥ १२.१३६.३ ॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਪਰਜਾ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਦੰਡ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ।

तदस्य स्याद्बलार्थं वा धनं यज्ञार्थमेव वा ।
अभोज्याश्चौषधीश्छित्त्वा भोज्या एव पचन्त्युत ॥ १२.१३६.४ ॥

ਉਹ ਧਨ ਉਸਦੇ ਬਲ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਯੱਗ ਲਈ; ਜਿਵੇਂ ਅਭੱਖ ਬੂਟੀਆਂ ਕੱਟ ਕੇ ਲੋਕ ਭੱਖਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਹੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।

यो वै न देवान्न पितृन्न मर्त्यान्हविषाऽर्चति ।
अनर्थकं धनं तत्र प्राहुर्धमेविदो जनाः ॥ १२.१३६.५ ॥

ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਧਨ ਬੇਕਾਰ ਹੈ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

हरेत्तद्द्रविणं राजन्धार्मिकः पृथिवीतिः ।
न हि न प्रीणयेल्लोकान्न लोके गर्हते नृपम् ॥ १२.१३६.६ ॥

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਧਰਮੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ ਉਹ ਧਨ ਖੋਹ ਲਵੇ; ਜੋ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ।

असाधुभ्योऽर्थमादाय साधुभ्यो यः प्रयच्छति ।
आत्मानं संक्रमं कृत्वा मन्ये धर्मविदेव सः ॥ १२.१३६.७ ॥

ਅਸਾਧੂਆਂ ਤੋਂ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।

तथातथा जयेल्लोकाञ्शक्त्या चैव यथायथा ।
औद्भिदा जन्तवो यद्वच्छ्रुत्वा वाजो यथातथा ॥ १२.१३६.८ ॥

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਅਨਾਜ ਵਾਂਗ (ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ)।

अनिमित्तात्संभवन्ति तथा यज्ञः प्रजायते ।
यथैव दंशमशकं यथा कीटपिपीलिकम् ॥ १२.१३६.९ ॥

ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ (ਜੀਵ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ੍ਞ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੱਛਰ ਤੇ ਮੱਖੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਕੀੜੇ ਤੇ ਕੀੜੀਆਂ (ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ)।

सैव वृत्तिर्हि यज्ञेषु यथा धर्मो विधीयते ॥ १२.१३६.१० ॥

ਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਆਚਰਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

यथा ह्यकस्माद्भवति भूमौ पांसुस्तृणोलपम् ।
तथैवेह भवेद्धर्मः सूक्ष्मः सूक्ष्मतरः स्मृतः ॥ १२.१३६.११ ॥

ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਘਾਹ ਦਾ ਢੇਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਵੀ ਸੂਖਮ, ਸੂਖਮਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।