มหาภารตะ · อัธยายะ 12.136

12.136.1

अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
येन मार्गेण राजानः कोशं संजनयन्त्युत ॥ १२.१३६.१ ॥

ที่นี่ บรรดาผู้รู้โบราณขับบทเพลงพรหมคีตะ บอกทางที่บรรดากษัตริย์ใช้สะสมคลังทรัพย์

न धनं यज्ञशीलानां हार्यं देवस्वमेव च ।
दस्यूनां निष्क्रियाणां च क्षत्रियो हर्तुमर्हति ॥ १२.१३६.२ ॥

ทรัพย์ของผู้ที่ประกอบยัญ และสมบัติของเทวดา ไม่ควรถูกยึดเอา มีเพียงทรัพย์ของโจรและของผู้เกียจคร้านเท่านั้นที่กษัตริย์พึงยึดได้

इमाः प्रजाः क्षत्रियाणां रक्ष्या हन्याश्च भारत ।
थनं हि क्षत्रियस्येह द्वितीयस्य न विद्यते ॥ १२.१३६.३ ॥

ข้าแต่พระภารตะ ประชาชนเหล่านี้กษัตริย์ต้องคุ้มครอง และเมื่อจำเป็นก็ต้องลงโทษ เพราะในโลกนี้ กษัตริย์ไม่มีทรัพย์อื่นใดเลย

तदस्य स्याद्बलार्थं वा धनं यज्ञार्थमेव वा ।
अभोज्याश्चौषधीश्छित्त्वा भोज्या एव पचन्त्युत ॥ १२.१३६.४ ॥

ให้ทรัพย์นั้นเป็นไปเพื่อกำลังของเขาหรือเพื่อยัญ เหมือนคนที่ตัดพืชที่กินไม่ได้ออกไปแล้ว จึงปรุงเฉพาะพืชที่กินได้

यो वै न देवान्न पितृन्न मर्त्यान्हविषाऽर्चति ।
अनर्थकं धनं तत्र प्राहुर्धमेविदो जनाः ॥ १२.१३६.५ ॥

ผู้ใดไม่บูชาเทวดา ไม่บูชาบรรพบุรุษ และไม่บูชามนุษย์ด้วยเครื่องบูชา ทรัพย์ของผู้นั้นย่อมไร้ประโยชน์ ผู้รู้ธรรมกล่าวเช่นนั้น

हरेत्तद्द्रविणं राजन्धार्मिकः पृथिवीतिः ।
न हि न प्रीणयेल्लोकान्न लोके गर्हते नृपम् ॥ १२.१३६.६ ॥

ข้าแต่พระราชา ผู้ปกครองแผ่นดินผู้ชอบธรรมพึงยึดทรัพย์นั้นเสีย เพราะกษัตริย์ผู้ไม่ทำให้โลกทั้งหลายพอใจ ย่อมไม่ถูกตำหนิในโลกเลย

असाधुभ्योऽर्थमादाय साधुभ्यो यः प्रयच्छति ।
आत्मानं संक्रमं कृत्वा मन्ये धर्मविदेव सः ॥ १२.१३६.७ ॥

ผู้ใดรับทรัพย์จากคนไม่ดี แล้วมอบให้คนดี โดยทำตนเป็นทางผ่านของการแปรเปลี่ยน ข้าพเจ้าเห็นว่าผู้นั้นเป็นผู้รู้ธรรมแท้จริง

तथातथा जयेल्लोकाञ्शक्त्या चैव यथायथा ।
औद्भिदा जन्तवो यद्वच्छ्रुत्वा वाजो यथातथा ॥ १२.१३६.८ ॥

ผู้ใดพิชิตโลกได้ด้วยวิธีใดและด้วยกำลังเพียงใด สัตว์ทั้งหลายที่งอกขึ้นจากแผ่นดินก็เช่นนั้น ดั่งข้าวที่ออกผลตามที่มันเป็น

अनिमित्तात्संभवन्ति तथा यज्ञः प्रजायते ।
यथैव दंशमशकं यथा कीटपिपीलिकम् ॥ १२.१३६.९ ॥

สรรพสัตว์เกิดขึ้นโดยไม่มีเหตุ ยัญก็เกิดขึ้นฉันนั้น เหมือนยุงและริ้น เหมือนแมลงและมด ต่างเกิดขึ้นเช่นนั้น

सैव वृत्तिर्हि यज्ञेषु यथा धर्मो विधीयते ॥ १२.१३६.१० ॥

นั่นแหละคือวิถีแห่งการปฏิบัติในยัญ ดั่งที่ธรรมถูกกำหนดไว้

यथा ह्यकस्माद्भवति भूमौ पांसुस्तृणोलपम् ।
तथैवेह भवेद्धर्मः सूक्ष्मः सूक्ष्मतरः स्मृतः ॥ १२.१३६.११ ॥

ดั่งที่กองฝุ่นและฟางบนพื้นดินเกิดขึ้นโดยฉับพลัน ธรรมในโลกนี้ก็เช่นนั้น ย่อมถูกจดจำว่าละเอียดอ่อน และละเอียดอ่อนยิ่งกว่า