મહાભારત · અધ્યાય 12.137
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.137.1
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिश्च यः ।
द्वावेतौ सुखमेधेते दीर्घसूत्री विनश्यति ॥ १२.१३७.१ ॥
ભવિષ્ય માટે તૈયારી કરનાર અને વર્તમાનમાં તરત બુદ્ધિથી વર્તનાર—આ બંને સુખે વધે છે; ઢીલું કરનાર નાશ પામે છે.
12.137.2
अत्रैव चेदमव्यग्रं शृण्वाख्यानमनुत्तमम् ।
द्रीर्घसूत्रमुपाश्रित्य कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३७.२ ॥
અહીં જ આ અનુત્તમ આખ્યાન શાંતિથી સાંભળ—શું કરવું અને શું ન કરવું તે નક્કી કરવા માટે, ઢીલું કરનારની આ વાર્તા છે.
12.137.3
नातिगाधे जलस्थाने सुहृदः कुशलास्त्रयः ।
प्रभूतमत्स्ये कौन्तेय बभूवुः सहचारिणः ॥ १२.१३७.३ ॥
હે કૌન્તેય, બહુ ઊંડું નહીં એવા જળાશયમાં, જ્યાં માછલીઓ પુષ્કળ હતી, ત્યાં ત્રણ ચતુર મિત્રો સાથે વિહરતા હતા.
12.137.4
तत्रैकः प्राप्तकालज्ञो दीर्घदर्शी तथाऽपरः ।
दीर्घसूत्रश्च तत्रैकस्त्रयाणां जलचारिणाम् ॥ १२.१३७.४ ॥
તે ત્રણ જળચરોમાંથી એક યોગ્ય સમય ઓળખનાર, બીજો દૂરદર્શી અને એક ઢીલું કરનાર હતો.
12.137.5
क्रदाचित्तज्जलस्थानं मत्स्यबन्धाः समन्ततः ।
स्रावयामासुरथो निम्नेषु विविधैर्मुखैः ॥ १२.१३७.५ ॥
એક વાર માછીમારોએ તે જળાશયને ચારેબાજુથી ઘેરીને નીચાણવાળી જગ્યાઓમાં વિવિધ માર્ગો દ્વારા પાણી વહાવી દીધું.
12.137.6
क्षीयमाणं तद्बुद्ध्वा जलस्थानं भयागमे ।
अब्रवीद्दीर्घदर्शी तु तावुभौ सुहृदौ तदा ॥ १२.१३७.६ ॥
ભય આવ્યો ત્યારે તે જળાશય ઘટી રહ્યું છે એમ જાણીને દૂરદર્શી તે બંને મિત્રોને ત્યારે બોલ્યો.
12.137.7
ज्ञयमापत्समुत्पन्ना सर्वेषां सलिलौकसाम् ।
शीघ्रमन्यत्र गच्छामः पन्था यावन्न शुष्यति ॥ १२.१३७.७ ॥
જળમાં રહેનારા સૌ પર આપત્તિ આવી છે એમ જાણીને, માર્ગ સુકાઈ જાય તે પહેલાં આપણે તરત બીજે ચાલ્યા જઈએ.
12.137.8
अनागतमनर्थं हि सुनयैर्यः प्रबाधते ।
स न संशयमाप्नोति तथाऽन्यत्र व्रजामहे ॥ १२.१३७.८ ॥
જે આવનારા અનર્થને સારી નીતિથી રોકે છે, તે સંશયમાં પડતો નથી; તેથી આપણે પણ બીજે જઈએ.
12.137.9
शीर्घसूत्रस्तु यस्तत्र सोऽब्रवीत्सम्यगुष्यताम् ।
न तु कार्या त्वरा तावदिति मे निश्चिता मतिः ॥ १२.१३७.९ ॥
ત્યાં જે ઉતાવળિયો હતો તેણે કહ્યું, "સારું, અહીં જ રહીએ"; પરંતુ હમણાં ઉતાવળ ન કરવી—એ મારો નિશ્ચિત મત છે.
12.137.10
अथ संप्रतिपत्तिज्ञस्त्वब्रवीद्दीर्घदर्शिनम् ।
प्राप्ते काले न मे किंचिन्न्यायतः परिहास्यते ॥ १२.१३७.१० ॥
પછી યોગ્ય કર્તવ્ય જાણનાર દૂરદર્શીને બોલ્યો, "સમય આવે ત્યારે મારું ન્યાયી કંઈ પણ છોડાશે નહીં."
12.137.11
एवप्नुक्तो निराक्रामद्दीर्घदर्शी महामतिः ।
अगाम स्रोतसैकेन गम्भीरं सलिलाशयम् ॥ १२.१३७.११ ॥
એમ કહેવાતાં મહામતિ દૂરદર્શી ત્યાંથી નીકળ્યો; એક પ્રવાહ દ્વારા ઊંડા જળાશયમાં ગયો.
12.137.12
ततः प्रसृततोयं तं प्रसमीक्ष्य जलाशयम् ।
बबन्धुर्विविधैर्योगैर्मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः ॥ १२.१३७.१२ ॥
પછી પાણી ફેલાયેલું એ જળાશય જોઈને માછલી પકડીને જીવનારાઓએ અનેક ઉપાયોથી માછલીઓને બાંધી લીધી.
12.137.13
विलोड्यमाने तस्मिंस्तु स्रुततोये जलाशये ।
अगच्छद्ग्रहणं तत्र दीर्घसूत्रः सहापरै… ॥ १२.१३७.१३ ॥
તે જળાશય હલાવાતાં અને પાણી વહેતાં, દીર્ઘસૂત્ર નામનો તે માછલો બીજાઓ સાથે ત્યાં પકડાઈ ગયો.
12.137.14
उद्दानं क्रियमाणं तु मत्स्यानां … ।
प्रविश्यान्तरमन्येषामग्रसत्प्रति… ॥ १२.१३७.१४ ॥
માછલીઓને બહાર કાઢવા જાળ બનાવાતી હતી; તે બીજાઓ વચ્ચે ઘૂસીને પ્રતિ…
12.137.15
ग्रस्तमेव तदुद्दानं गृहीत्वा…सः ।
सर्वानेव च तांस्तत्र ते वि… इति ॥ १२.१३७.१५ ॥
તે જાળને પણ ગળી જઈને... તે... (પાઠમાં ખામી). તે બધાને ત્યાં જ તે વિ… ઇતિ.
12.137.16
ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विपुले जले ।
त्वक्त्वा रज्जुं प्रमुक्तोसौ शीघ्रं संप्रतिपत्तिमान् ॥ १२.१३७.१६ ॥
પછી વિશાળ જળમાં માછલીઓને ધોવાતી વખતે, તે દોરડું છોડીને મુક્ત થયો અને તરત નિર્ણય લેનારો બન્યો.
12.137.17
दीर्घसूत्रस्तु मन्दात्मा हीनेयुद्धिरचेतनः ।
मरणं प्राप्तवान्मूढो यथैवोपहतेन्द्रियः ॥ १२.१३७.१७ ॥
પણ દીર્ઘસૂત્ર મંદબુદ્ધિ, બુદ્ધિહીન અને અચેતન હતો; મૂઢ તે ઇન્દ્રિયો નષ્ટ થયેલાની જેમ મૃત્યુ પામ્યો.
12.137.18
एवं प्राप्ततमं कालं यो मोहान्नावबुध्यते ।
स विनश्यति वै क्षिप्रं दीर्घसूत्रो यथा झषः ॥ १२.१३७.१८ ॥
આ રીતે આવી પહોંચેલો સમય જે મોહથી ઓળખતો નથી, તે જલદી નાશ પામે છે, દીર્ઘસૂત્ર માછલીની જેમ.
12.137.19
आदौ न कुरुते श्रेयः कुशलोऽस्मीति यः पुमान् ।
स हि संशयमाप्नोति यथा संप्रतिपत्तिमान् ॥ १२.१३७.१९ ॥
"હું કુશળ છું" એમ માનીને જે માણસ શરૂઆતમાં જ કલ્યાણકારી કાર્ય કરતો નથી, તે ચોક્કસ સંશયમાં પડે છે, નિર્ણય પર પહોંચેલાની જેમ.
12.137.20
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिश्च यः ।
द्वावेतौ सुखमेधेते दीर्घसूत्री विनश्यति ॥ १२.१३७.२० ॥
ભવિષ્ય માટે વ્યવસ્થા કરનાર અને વર્તમાનમાં તીક્ષ્ણ બુદ્ધિવાળો — આ બંને સુખમાં વધે છે; દીર્ઘસૂત્રી નાશ પામે છે.
12.137.21
काष्ठा कला मुहूर्ताश्च दिनरात्र्यः क्षणा लवाः ।
मासाः पक्षाः षडृतवः कालः संवत्सराणि च ॥ १२.१३७.२१ ॥
કાષ્ઠા, કલા, મુહૂર્ત, દિવસ-રાત, ક્ષણ, લવ, મહિના, પક્ષ, છ ઋતુઓ, કાળ અને વર્ષ — આ બધો કાળ છે.
12.137.22
पृथिवी देश इत्युक्तः स च कालो न दृश्यते ।
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं दूरतो न्यायतस्तथा ॥ १२.१३७.२२ ॥
પૃથ્વીને 'દેશ' કહેવાય છે; અને તે કાળ દેખાતો નથી. ઇચ્છિત કાર્યની સિદ્ધિ માટે દૂરથી અને ન્યાયપૂર્વક (દેશ અને કાળનો વિચાર કરવો).
12.137.23
एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिः ।
प्रधानाविति निर्दिष्टौ कामे चाभिमतौ नृणाम् ॥ १२.१३७.२३ ॥
ઋષિઓએ ધર્મ-અર્થશાસ્ત્રોમાં અને મોક્ષશાસ્ત્રોમાં આ બંનેને (દેશ અને કાળ) પ્રધાન કહ્યા છે; મનુષ્યોની કામનામાં પણ આ બંને ઇષ્ટ ગણાયા છે.
12.137.24
परीक्ष्यकारी युक्तश्च स सम्यगुपपादयेत् ।
देशकालावभिप्रेतौ तोभ्यां फलमवाप्नुयात् ॥ १२.१३७.२४ ॥
જે તપાસીને કાર્ય કરે છે અને સંયમી છે, તેણે ઇચ્છિત દેશ અને કાળને સારી રીતે સાધવા; એ બંનેથી જ તેને ફળ મળશે.