ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.137
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.137.1
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिश्च यः ।
द्वावेतौ सुखमेधेते दीर्घसूत्री विनश्यति ॥ १२.१३७.१ ॥
ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.137.2
अत्रैव चेदमव्यग्रं शृण्वाख्यानमनुत्तमम् ।
द्रीर्घसूत्रमुपाश्रित्य कार्याकार्यविनिश्चये ॥ १२.१३७.२ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ—ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ।
12.137.3
नातिगाधे जलस्थाने सुहृदः कुशलास्त्रयः ।
प्रभूतमत्स्ये कौन्तेय बभूवुः सहचारिणः ॥ १२.१३७.३ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਨਾ ਹੋਏ ਜਲ-ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਤਿੰਨ ਚਤੁਰ ਮਿੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ।
12.137.4
तत्रैकः प्राप्तकालज्ञो दीर्घदर्शी तथाऽपरः ।
दीर्घसूत्रश्च तत्रैकस्त्रयाणां जलचारिणाम् ॥ १२.१३७.४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਜਲਚਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
12.137.5
क्रदाचित्तज्जलस्थानं मत्स्यबन्धाः समन्ततः ।
स्रावयामासुरथो निम्नेषु विविधैर्मुखैः ॥ १२.१३७.५ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਜਲ-ਥਾਂ ਨੂੰ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
12.137.6
क्षीयमाणं तद्बुद्ध्वा जलस्थानं भयागमे ।
अब्रवीद्दीर्घदर्शी तु तावुभौ सुहृदौ तदा ॥ १२.१३७.६ ॥
ਖ਼ਤਰਾ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਜਲ-ਥਾਂ ਨੂੰ ਘਟਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਕਿਹਾ।
12.137.7
ज्ञयमापत्समुत्पन्ना सर्वेषां सलिलौकसाम् ।
शीघ्रमन्यत्र गच्छामः पन्था यावन्न शुष्यति ॥ १२.१३७.७ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਫ਼ਤ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਹ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀਏ।
12.137.8
अनागतमनर्थं हि सुनयैर्यः प्रबाधते ।
स न संशयमाप्नोति तथाऽन्यत्र व्रजामहे ॥ १२.१३७.८ ॥
ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਨਰਥ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚੱਲੀਏ।
12.137.9
शीर्घसूत्रस्तु यस्तत्र सोऽब्रवीत्सम्यगुष्यताम् ।
न तु कार्या त्वरा तावदिति मे निश्चिता मतिः ॥ १२.१३७.९ ॥
ਉੱਥੇ ਜੋ ਜਲਦਬਾਜ਼ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ"; ਪਰ ਹੁਣੇ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਮਤ ਹੈ।
12.137.10
अथ संप्रतिपत्तिज्ञस्त्वब्रवीद्दीर्घदर्शिनम् ।
प्राप्ते काले न मे किंचिन्न्यायतः परिहास्यते ॥ १२.१३७.१० ॥
ਫਿਰ ਸਹੀ ਕਰਤੱਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਕੰਮ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।"
12.137.11
एवप्नुक्तो निराक्रामद्दीर्घदर्शी महामतिः ।
अगाम स्रोतसैकेन गम्भीरं सलिलाशयम् ॥ १२.१३७.११ ॥
ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ; ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਡੂੰਘੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.137.12
ततः प्रसृततोयं तं प्रसमीक्ष्य जलाशयम् ।
बबन्धुर्विविधैर्योगैर्मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः ॥ १२.१३७.१२ ॥
ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੇਖ ਕੇ ਮੱਛੀ ਫੜ ਕੇ ਜੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
12.137.13
विलोड्यमाने तस्मिंस्तु स्रुततोये जलाशये ।
अगच्छद्ग्रहणं तत्र दीर्घसूत्रः सहापरै… ॥ १२.१३७.१३ ॥
ਉਸ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਹਿਣ ਤੇ, ਦੀਰਘਸੂਤਰ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਮੱਛੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਫੜੀ ਗਈ।
12.137.14
उद्दानं क्रियमाणं तु मत्स्यानां … ।
प्रविश्यान्तरमन्येषामग्रसत्प्रति… ॥ १२.१३७.१४ ॥
ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਜਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ…
12.137.15
ग्रस्तमेव तदुद्दानं गृहीत्वा…सः ।
सर्वानेव च तांस्तत्र ते वि… इति ॥ १२.१३७.१५ ॥
ਉਹ ਜਾਲ ਵੀ ਨਿਗਲ ਕੇ... ਉਹ... (ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪਾੜਾ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਤੇ ਵਿ… ਇਤਿ।
12.137.16
ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विपुले जले ।
त्वक्त्वा रज्जुं प्रमुक्तोसौ शीघ्रं संप्रतिपत्तिमान् ॥ १२.१३७.१६ ॥
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਧੋਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਰੱਸੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
12.137.17
दीर्घसूत्रस्तु मन्दात्मा हीनेयुद्धिरचेतनः ।
मरणं प्राप्तवान्मूढो यथैवोपहतेन्द्रियः ॥ १२.१३७.१७ ॥
ਪਰ ਦੀਰਘਸੂਤਰ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ, ਬੁੱਧੀਹੀਣ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਸੀ; ਉਹ ਮੂਰਖ ਇੰਦਰੀਆਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
12.137.18
एवं प्राप्ततमं कालं यो मोहान्नावबुध्यते ।
स विनश्यति वै क्षिप्रं दीर्घसूत्रो यथा झषः ॥ १२.१३७.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਰਘਸੂਤਰ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ।
12.137.19
आदौ न कुरुते श्रेयः कुशलोऽस्मीति यः पुमान् ।
स हि संशयमाप्नोति यथा संप्रतिपत्तिमान् ॥ १२.१३७.१९ ॥
"ਮੈਂ ਕੁਸ਼ਲ ਹਾਂ" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ।
12.137.20
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिश्च यः ।
द्वावेतौ सुखमेधेते दीर्घसूत्री विनश्यति ॥ १२.१३७.२० ॥
ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਦੀਰਘਸੂਤਰੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.137.21
काष्ठा कला मुहूर्ताश्च दिनरात्र्यः क्षणा लवाः ।
मासाः पक्षाः षडृतवः कालः संवत्सराणि च ॥ १२.१३७.२१ ॥
ਕਾਸ਼ਠਾ, ਕਲਾ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਪਲ, ਲਵ, ਮਹੀਨੇ, ਪੱਖ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਸਾਲ — ਇਹ ਸਭ ਕਾਲ ਹਨ।
12.137.22
पृथिवी देश इत्युक्तः स च कालो न दृश्यते ।
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं दूरतो न्यायतस्तथा ॥ १२.१३७.२२ ॥
ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਦੇਸ਼' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਲ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਛਤ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਦੂਰੋਂ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ (ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
12.137.23
एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिः ।
प्रधानाविति निर्दिष्टौ कामे चाभिमतौ नृणाम् ॥ १२.१३७.२३ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ-ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ (ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਛਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
12.137.24
परीक्ष्यकारी युक्तश्च स सम्यगुपपादयेत् ।
देशकालावभिप्रेतौ तोभ्यां फलमवाप्नुयात् ॥ १२.१३७.२४ ॥
ਜੋ ਪਰਖ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਤ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਕਰੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਫਲ ਪਾਏਗਾ।