મહાભારત · અધ્યાય 12.146

12.146.1

ततः स लुब्धकः पश्यन्क्षुधयाऽपि परिप्लुतः ।
कपोतमग्निपतितं वाक्यं पुनरुवाच ह ॥ १२.१४६.१ ॥

ત્યારે તે શિકારી ભૂખથી પીડાતો હોવા છતાં, આગમાં પડેલા કબૂતરને જોઈને ફરી આ વચનો બોલ્યો.

किमीदृशं नृशंसेन मया कृतमबुद्धिना ।
भविष्यति हि मे नित्यं पातकं भुवि जीवतः।
स विनिन्दंस्तथाऽऽत्मानं पुनः पुनरुवाच ह ॥ १२.१४६.२ ॥

"નિર્દય અને મૂર્ખ એવા મેં આ શું કર્યું? પૃથ્વી પર જીવું ત્યાં સુધી આ પાપ મારી સાથે સદા રહેશે." આ રીતે પોતાની નિંદા કરતાં તે વારંવાર બોલ્યો.

धिङ्भामस्तु सुदुर्बुद्धिं सदा निकृतिनिश्चयम् ।
शुभं कर्म परित्यज्य सोऽहं शकुनिलुब्धकः ॥ १२.१४६.३ ॥

મને ધિક્કાર હો! અતિ દુર્બુદ્ધિ અને સદા છળનો જ નિશ્ચય રાખનારા મને! શુભ કર્મ ત્યજીને હું પક્ષી-શિકારી બન્યો છું.

नृशंसस्य ममाद्यायं प्रत्यादेशो न संशयः ।
दत्तः स्वमांसं दहता कपोतेन महात्मना ॥ १२.१४६.४ ॥

આજે નિર્દય એવા મારા માટે આ જ ઠપકો છે, એમાં શંકા નથી. પોતાનું જ માંસ અગ્નિમાં બાળનાર તે મહાત્મા કબૂતરે આ મને આપ્યો છે.

सोहं त्यक्ष्ये प्रियान्प्राणान्पुत्रान्दारान्विसृज्य च ।
उपदिष्टो हि मे धर्मः कपोतेनात्र धर्मिणा ॥ १२.१४६.५ ॥

તેથી હું મારા પ્રિય પ્રાણો, પુત્રો અને પત્નીઓને છોડીને ત્યાગ કરીશ. અહીં આ ધર્મિષ્ઠ કબૂતરે મને ધર્મનો ઉપદેશ આપ્યો છે.

अद्यप्रभुति देहं स्वं सर्वभोगैर्विवर्जितम् ।
यथा स्वल्पं सरो ग्रीष्मे शोषयिष्याम्महं तथा ॥ १२.१४६.६ ॥

આજથી હું મારા દેહને સર્વ ભોગોથી વંચિત કરીશ. ઉનાળામાં જેમ નાનું સરોવર સુકાઈ જાય છે, તેમ હું પણ આ દેહને સુકાવીશ.

क्षुत्पिपासातपसहः कृशो ध्रमनिसन्ततः ।
उपवासैर्बहुविधैश्चरिष्ये पारलौकिकम् ॥ १२.१४६.७ ॥

ભૂખ, તરસ અને તડકો સહન કરનારો, કૃશ, નસો દેખાતો એવો હું અનેક પ્રકારના ઉપવાસોથી પારલૌકિક તપ કરીશ.

अहो देहप्रदानेन दर्शिताऽतिथिपूजना ।
तस्माद्धर्मं चरिष्यामि धर्मो हि परमा गतिः ॥ १२.१४६.८ ॥

અહો! દેહદાન કરીને અતિથિપૂજા કેવી બતાવાઈ. તેથી હું ધર્મનું આચરણ કરીશ, કારણ કે ધર્મ જ પરમ ગતિ છે.

दृष्टो धर्मो हि धर्मिष्ठे यादृशो विहगोत्तमे ।
एवमुक्त्वा विनिश्चित्य रौद्रकर्मा स लुब्धकः ॥ १२.१४६.९ ॥

ધર્મિષ્ઠ ઉત્તમ પક્ષીમાં જેવો ધર્મ દેખાયો, એવો જ. એમ કહીને અને નિશ્ચય કરીને તે ક્રૂરકર્મા શિકારી—

महाप्रस्थानमाश्रित्य प्रययौ संशितव्रतः ॥ १२.१४६.१० ॥

મહાપ્રસ્થાનનો આશ્રય લઈને, દૃઢવ્રતી તે ચાલ્યો.

ततो यष्टिं शलाकां च धारकं पञ्जरं तथा ।
तां च बद्धां कपोतीं स प्रमुच्य विससर्ज ह ॥ १२.१४६.११ ॥

પછી તેણે લાકડી, સળિયા, તેમને ટેકો આપનાર અને પાંજરું પણ છોડી દીધાં, અને બંધાયેલી માદા કબૂતરીને મુક્ત કરીને છોડી દીધી.