ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.146

12.146.1

ततः स लुब्धकः पश्यन्क्षुधयाऽपि परिप्लुतः ।
कपोतमग्निपतितं वाक्यं पुनरुवाच ह ॥ १२.१४६.१ ॥

ତା'ପରେ ସେ ଶିକାରୀ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା କପୋତକୁ ଦେଖି ପୁନର୍ବାର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।

किमीदृशं नृशंसेन मया कृतमबुद्धिना ।
भविष्यति हि मे नित्यं पातकं भुवि जीवतः।
स विनिन्दंस्तथाऽऽत्मानं पुनः पुनरुवाच ह ॥ १२.१४६.२ ॥

"ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଓ ମୂର୍ଖ ମୁଁ ଏ କଣ କଲି? ପୃଥିବୀରେ ଜୀବିତ ଥିବାଯାଏ ଏହି ପାପ ମୋ ସହ ସଦା ରହିବ।" ଏହିପରି ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରି ସେ ବାରମ୍ବାର କହିଲା।

धिङ्भामस्तु सुदुर्बुद्धिं सदा निकृतिनिश्चयम् ।
शुभं कर्म परित्यज्य सोऽहं शकुनिलुब्धकः ॥ १२.१४६.३ ॥

ମୋତେ ଧିକ୍! ଅତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ସଦା ପ୍ରବଞ୍ଚନାରେ ଦୃଢ଼ ମୋତେ! ଶୁଭକର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ପକ୍ଷୀ-ଶିକାରୀ ହୋଇଛି।

नृशंसस्य ममाद्यायं प्रत्यादेशो न संशयः ।
दत्तः स्वमांसं दहता कपोतेन महात्मना ॥ १२.१४६.४ ॥

ଆଜି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ହିଁ ଧିକ୍କାର, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନିଜର ମାଂସ ଅଗ୍ନିରେ ଦହନ କରିଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା କପୋତ ଏହା ମୋତେ ଦେଇଛି।

सोहं त्यक्ष्ये प्रियान्प्राणान्पुत्रान्दारान्विसृज्य च ।
उपदिष्टो हि मे धर्मः कपोतेनात्र धर्मिणा ॥ १२.१४६.५ ॥

ଅତଏବ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ, ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ଏଠାରେ ଏହି ଧାର୍ମିକ କପୋତ ମୋତେ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଇଛି।

अद्यप्रभुति देहं स्वं सर्वभोगैर्विवर्जितम् ।
यथा स्वल्पं सरो ग्रीष्मे शोषयिष्याम्महं तथा ॥ १२.१४६.६ ॥

ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ ସମସ୍ତ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବି। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଛୋଟ ପୋଖରୀ ଯେପରି ଶୁଖିଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେହକୁ ଶୁଖାଇ ଦେବି।

क्षुत्पिपासातपसहः कृशो ध्रमनिसन्ततः ।
उपवासैर्बहुविधैश्चरिष्ये पारलौकिकम् ॥ १२.१४६.७ ॥

ଭୋକ, ତୃଷା ଓ ଖରା ସହିବା, କୃଶ, ଶିରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେହରେ ମୁଁ ବହୁବିଧ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ପାରଲୌକିକ ତପସ୍ୟା କରିବି।

अहो देहप्रदानेन दर्शिताऽतिथिपूजना ।
तस्माद्धर्मं चरिष्यामि धर्मो हि परमा गतिः ॥ १२.१४६.८ ॥

ଅହୋ! ଦେହଦାନ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି ପୂଜା କିପରି ଦେଖାଯାଇଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବି, କାରଣ ଧର୍ମ ହିଁ ପରମ ଗତି।

दृष्टो धर्मो हि धर्मिष्ठे यादृशो विहगोत्तमे ।
एवमुक्त्वा विनिश्चित्य रौद्रकर्मा स लुब्धकः ॥ १२.१४६.९ ॥

ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀରେ ଯେପରି ଧର୍ମ ଦେଖାଗଲା, ସେହିପରି। ଏହା କହି ଓ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ କ୍ରୂରକର୍ମା ବ୍ୟାଧ—

महाप्रस्थानमाश्रित्य प्रययौ संशितव्रतः ॥ १२.१४६.१० ॥

ମହାପ୍ରସ୍ଥାନ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ସେ ଚାଲିଗଲା।

ततो यष्टिं शलाकां च धारकं पञ्जरं तथा ।
तां च बद्धां कपोतीं स प्रमुच्य विससर्ज ह ॥ १२.१४६.११ ॥

ତା'ପରେ ସେ ଯଷ୍ଟି, ଶଳାକା, ଧାରକ ଓ ପିଞ୍ଜରା ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଏବଂ ବାନ୍ଧିଥିବା ମାଈ କପୋତୀକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଛାଡ଼ିଦେଲା।