ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.146

12.146.1

ततः स लुब्धकः पश्यन्क्षुधयाऽपि परिप्लुतः ।
कपोतमग्निपतितं वाक्यं पुनरुवाच ह ॥ १२.१४६.१ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਕਬੂਤਰ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ।

किमीदृशं नृशंसेन मया कृतमबुद्धिना ।
भविष्यति हि मे नित्यं पातकं भुवि जीवतः।
स विनिन्दंस्तथाऽऽत्मानं पुनः पुनरुवाच ह ॥ १२.१४६.२ ॥

"ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਜੀਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੋਲਿਆ।

धिङ्भामस्तु सुदुर्बुद्धिं सदा निकृतिनिश्चयम् ।
शुभं कर्म परित्यज्य सोऽहं शकुनिलुब्धकः ॥ १२.१४६.३ ॥

ਮੈਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੋਵੇ! ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਛਲ ਦਾ ਹੀ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ! ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।

नृशंसस्य ममाद्यायं प्रत्यादेशो न संशयः ।
दत्तः स्वमांसं दहता कपोतेन महात्मना ॥ १२.१४६.४ ॥

ਅੱਜ ਨਿਰਦਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਹੀ ਝਿੜਕ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

सोहं त्यक्ष्ये प्रियान्प्राणान्पुत्रान्दारान्विसृज्य च ।
उपदिष्टो हि मे धर्मः कपोतेनात्र धर्मिणा ॥ १२.१४६.५ ॥

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

अद्यप्रभुति देहं स्वं सर्वभोगैर्विवर्जितम् ।
यथा स्वल्पं सरो ग्रीष्मे शोषयिष्याम्महं तथा ॥ १२.१४६.६ ॥

ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਤਲਾਅ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿਆਂਗਾ।

क्षुत्पिपासातपसहः कृशो ध्रमनिसन्ततः ।
उपवासैर्बहुविधैश्चरिष्ये पारलौकिकम् ॥ १२.१४६.७ ॥

ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਨਾੜੀਆਂ ਦਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ।

अहो देहप्रदानेन दर्शिताऽतिथिपूजना ।
तस्माद्धर्मं चरिष्यामि धर्मो हि परमा गतिः ॥ १२.१४६.८ ॥

ਅਹੋ! ਸਰੀਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤਿਥੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ।

दृष्टो धर्मो हि धर्मिष्ठे यादृशो विहगोत्तमे ।
एवमुक्त्वा विनिश्चित्य रौद्रकर्मा स लुब्धकः ॥ १२.१४६.९ ॥

ਧਰਮਿਸ਼ਠ ਉੱਤਮ ਪੰਛੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਧਰਮ ਦਿਸਿਆ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ। ਏਦਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਰੂਰਕਰਮਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ—

महाप्रस्थानमाश्रित्य प्रययौ संशितव्रतः ॥ १२.१४६.१० ॥

ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤੁਰ ਪਿਆ।

ततो यष्टिं शलाकां च धारकं पञ्जरं तथा ।
तां च बद्धां कपोतीं स प्रमुच्य विससर्ज ह ॥ १२.१४६.११ ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਡੰਡਾ, ਸਲਾਖਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਪਿੰਜਰਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਕਬੂਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।