ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.155
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.155.1
एवमुक्त्वा तु राजेन्द्र शाल्मलिं ब्रह्मवित्तमः ।
नारदः पवने सर्वं शाल्मलेर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१५५.१ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହା କହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଶାଳ୍ମଳିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ପବନଙ୍କୁ ଶାଳ୍ମଳିଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.155.2
हिमवत्पृष्ठजः कश्चिच्छाल्मलिः परिवारवान् ।
बृहन्मूलो बृहच्छायः स त्वां वायोऽवमन्यते ॥ १२.१५५.२ ॥
ହିମାଳୟ ଢାଳରେ ଜନ୍ମିତ, ପରିବାରବାନ, ବଡ଼ ମୂଳ ଓ ବଡ଼ ଛାୟାଯୁକ୍ତ କୌଣସି ଏକ ଶାଳ୍ମଳି ବୃକ୍ଷ ଅଛି; ହେ ପବନ, ସେ ତୁମକୁ ଅବମାନନା କରୁଛି।
12.155.3
बहुव्याक्षेपयुक्तानि त्वामाह वचनानि सः ।
न युक्तानि मया वायो तानि वक्तुं तवाग्रतः ॥ १२.१५५.३ ॥
ସେ ତୁମ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଅବମାନନାକର ବାକ୍ୟ କହିଛି; ହେ ପବନ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କହିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.155.4
जानामि त्वामहं वायो सर्वप्राणभृतां वरम् ।
वरिष्ठं च गरिष्ठं च सर्वलोकेश्वरं प्रभुम् ॥ १२.१५५.४ ॥
ହେ ପବନ, ସର୍ବପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଉତ୍ତମ, ଅତି ମହାନ, ସର୍ବଲୋକର ଈଶ୍ୱର ଓ ପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ମୁଁ ଜାଣେ।
12.155.5
एतत्तु वचनं श्रुत्वा नारदस्य समीरणः ।
शाल्मलिं तमुपागम्य क्रुद्धो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१५५.५ ॥
ନାରଦଙ୍କର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପବନ ସେହି ଶାଳ୍ମଳି ନିକଟକୁ ଯାଇ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ।
12.155.6
शाल्मले नारदो गच्छंस्त्वयोक्तो मद्विगर्हणम् ।
अहं वायुः प्रभावं ते दर्शयाम्यात्मनो बलम् ॥ १२.१५५.६ ॥
ହେ ଶାଳ୍ମଳି, ନାରଦ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଗଲେ; ମୁଁ ପବନ, ମୋ ବଳ ଦେଖାଇ ତୁମ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବି।
12.155.7
नाहं त्वां नाभिजानामि विदितश्चासि मे द्रुम ।
पितामहः प्रजासर्गे त्वयि विश्रान्तवान्प्रभुः ॥ १२.१५५.७ ॥
ହେ ବୃକ୍ଷ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ପରିଚିତ। ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ପିତାମହ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇଥିଲେ।
12.155.8
तस्य विश्रमणादेव प्रसादौ मत्कृतस्तव ।
अभूत्तस्य प्रसादात्त्वां न भज्यामि द्रुमाधम ॥ १२.१५५.८ ॥
ତାଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ ହେତୁ ହିଁ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲି। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭାଙ୍ଗିବି ନାହିଁ, ହେ ଅଧମ ବୃକ୍ଷ।
12.155.9
यन्मां त्वमवजानीषे यथाऽन्यं प्राकृतं तथा ।
दर्शयाम्येष चात्मानं यथा मां नावमन्यसे ॥ १२.१५५.९ ॥
ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ବସ୍ତୁ ପରି ତୁଚ୍ଛ ଭାବୁଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅବଜ୍ଞା ନ କର ସେଥି ପାଇଁ ମୁଁ ମୋର ଏହି ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇବି।
12.155.10
एवमुक्तस्ततः प्राह शाल्मलिः प्रहसन्निव ।
पवन त्वं वने क्रुद्धो दर्शयात्मानमात्मना ॥ १२.१५५.१० ॥
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ଶାଳ୍ମଳି ହସିହସି କହିଲା, "ହେ ପବନ, ତୁମେ ବନରେ କ୍ରୋଧିତ; ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ନିଜକୁ ଦେଖାଅ।"
12.155.11
मयि वै मुच्यतां क्रोधः किं मे क्रुद्धः करिष्यसि ।
न ते बिभेमि पवन यद्यपि त्वं स्वयं प्रभुः।
बलाधिकोऽहं त्वत्तश्च न भीः कार्या मया तव ॥ १२.१५५.११ ॥
ମୋ ଉପରେ ତୁମ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼। କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ମୋର କ'ଣ କରିବ? ହେ ପବନ, ତୁମେ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ ହେଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଡରେ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ, ତେଣୁ ମୋଠାରୁ ତୁମେ ଭୟ କରିବାର କାରଣ ନାହିଁ।
12.155.12
ये तु बुद्ध्या हि बलिनस्ते भवन्ति बलीयसः ।
प्राणमात्रबला ये वै नैव ते बलिनो मताः ॥ १२.१५५.१२ ॥
ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ ବଳବାନ, ସେମାନେ ହିଁ ଅଧିକ ବଳବାନ ହୁଅନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ବଳ କେବଳ ପ୍ରାଣମାତ୍ର, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ବଳବାନ ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.155.13
इत्येवमुक्तः पवनः श्व इत्येवाब्रवीद्वचः ।
दर्शयिष्यामि ते तेजस्ततो रात्रिरुपागमत् ॥ १२.१५५.१३ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ପବନ କହିଲେ, 'ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ତେଜ ଦେଖାଇବି।' ତାପରେ ରାତି ଆସିଲା।
12.155.14
अथ निश्चित्य मनसा शाल्मलिर्वैरधारणम् ।
पश्यमानस्तदात्मानमसमं मातरिश्वना ॥ १२.१५५.१४ ॥
ତାପରେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବୈରିତା ଧାରଣ କରିଥିବା ଶାଳ୍ମଳୀ ବୃକ୍ଷ ପବନ ସହିତ ନିଜକୁ ଅସମାନ ଦେଖିଲା।
12.155.15
नारदे यन्मया प्रोक्तं वचनं प्रति तन्मृषा ।
असमर्थो ह्यहं वायोर्बलेन बलवान्हि सः ॥ १२.१५५.१५ ॥
ନାରଦଙ୍କୁ ମୁଁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହା ମିଥ୍ୟା। ପବନର ବଳ ଆଗରେ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ; ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ବଳବାନ।
12.155.16
मारुतो बल्यान्नित्यं यथा वै नारदोऽब्रवीत् ।
अहं तु दुर्बलोऽन्येभ्यो वृक्षेभ्यो नात्र संशयः ॥ १२.१५५.१६ ॥
ନାରଦ କହିଥିବା ପରି ପବନ ସର୍ବଦା ବଳବାନ। ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.155.17
किं तु बुद्ध्या समो नास्ति मम कश्चिद्वनस्पतिः ।
तदहं बुद्धिमास्थाय भयं त्यक्ष्ये समीरणात् ॥ १२.१५५.१७ ॥
କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିରେ ମୋ ସମାନ କୌଣସି ବୃକ୍ଷ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ ପବନଠାରୁ ଥିବା ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି।
12.155.18
यदि तां बुद्धिमास्थाय तिष्ठेयुः पर्णिनो वने ।
अरिष्टाः स्युः सदा क्रुद्धात्पवनान्नात्र संशयः ॥ १२.१५५.१८ ॥
ଯଦି ବନର ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ସେହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ପବନରୁ ସେମାନେ ସଦା ଅକ୍ଷତ ରହିବେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.155.19
ते तु बाला न जानन्ति यथा नैतान्समीरणः ।
समीरयेत संक्रुद्धो यथा जानाम्यहं तथा ॥ १२.१५५.१९ ॥
କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ପବନ ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ହଲାଇପାରେ, ଯେପରି ମୁଁ ଜାଣେ।
12.155.20
ततो निश्चित्य मनसा शाल्मलिः क्षुभितस्तदा ।
शाखाः स्कन्धान्प्रशाखाश्च स्वयमेव व्यशातयत् ॥ १२.१५५.२० ॥
ତା'ପରେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କ୍ଷୁବ୍ଧ ସେହି ଶାଳ୍ମଳି ବୃକ୍ଷ ନିଜେ ନିଜର ଶାଖା, ସ୍କନ୍ଧ ଓ ଉପଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
12.155.21
स परित्यज्य शाखाश्च पत्राणि कुसुमानि च ।
प्रभाते वायुमायान्तं प्रेक्षते स्म वनस्पतिः ॥ १२.१५५.२१ ॥
ସେ ବନସ୍ପତି ଶାଖା, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଭାତରେ ଆସୁଥିବା ପବନକୁ ଚାହିଁଲା।
12.155.22
ततः क्रुद्धः श्वसन्वायुः पातयन्वै महाद्रुमान् ।
आजगामाथ तं देशमास्ते यत्र स शाल्मलिः ॥ १२.१५५.२२ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧରେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ପାତି ପବନ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲା ଯେଉଁଠି ସେ ଶାଳ୍ମଳି ଗଛ ଥିଲା।
12.155.23
तं हीनपर्णं पतिताग्रशाखं ।
निशीर्णपुष्पं प्रसमीक्ष्य वायुः।
उवाच वाक्यं स्ययमान एवं ।
मुदायुतः शाल्मलिं रुग्णशाखम् ॥ १२.१५५.२३ ॥
ପତ୍ରହୀନ, ଅଗ୍ରଶାଖା ପଡ଼ିଥିବା, ଫୁଲ ଝଡ଼ିଥିବା ସେ ଶାଳ୍ମଳିକୁ ଦେଖି ପବନ ହସି, ଆନନ୍ଦରେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଶାଖାଯୁକ୍ତ ସେ ଶାଳ୍ମଳିକୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
12.155.24
अहमप्येवमेव त्वां कुर्यां वै शाल्मले रुषा ।
आत्मना यत्कृतं कृच्छ्रं शाखानामपकर्षणम् ॥ १२.१५५.२४ ॥
ହେ ଶାଳ୍ମଳି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ତୁମ ସହ ଏହିପରି କରିବି। ତୁମେ ନିଜେ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି ଯେଉଁ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଛ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି କଷ୍ଟ ଦେବି।
12.155.25
हीनपुष्पाग्रशाखस्त्वं शीर्णाङ्कुरपलाशकः ।
आत्मदुर्मन्त्रितेनेह मद्वीर्यवशगः कृतः ॥ १२.१५५.२५ ॥
ତୁମେ ଫୁଲ ଓ ଡାଳର ଅଗ୍ରଭାଗ ହରାଇଛ, ଅଙ୍କୁର ଓ ପତ୍ର ଭଗ୍ନ ହୋଇଛି। ନିଜ ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏଠାରେ ମୋ ବଳର ବଶୀଭୂତ ହୋଇଛ।
12.155.26
एतच्छ्रुत्वा वचो वायोः शाल्मलिर्व्रीडितस्तदा ।
अतप्यत वचः स्मृत्वा नारदो यत्तदाऽब्रवीत् ॥ १२.१५५.२६ ॥
ବାୟୁଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶାଳ୍ମଲି ସେତେବେଳେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା। ନାରଦ ସେତେବେଳେ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ସ୍ମରଣ କରି ସେ ଅନୁତାପ କଲା।
12.155.27
एवं हि राजशार्दूल दुर्बलः सन्वलीयसा ।
वैरमासञ्जते बालस्तप्यते शाल्मलिर्यथा ॥ १२.१५५.२७ ॥
ଏହିପରି, ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବଳବାନ ସହିତ ବୈର ବାନ୍ଧେ ଯେ ମୂର୍ଖ, ସେ ଶାଳ୍ମଲି ପରି ଦୁଃଖ ପାଏ।
12.155.28
तस्माद्वैरं न कुर्वीत दुर्बलो बलवत्तरैः ।
शोचेद्धि वैरं कुर्वाणो यथा वै शाल्मलिस्तथा ॥ १२.१५५.२८ ॥
ତେଣୁ ଦୁର୍ବଳ ବଳବାନମାନଙ୍କ ସହ ବୈର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବୈର କରୁଥିବା ଶାଳ୍ମଲି ପରି ଶୋକ କରିବ।
12.155.29
न हि वैरं महात्मानो विवृण्वन्त्यपकारिषु ।
शनैः शनैर्महाराज दर्शयन्ति स्म ते बलम् ॥ १२.१५५.२९ ॥
ମହାତ୍ମାମାନେ ଅପକାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଜ ବୈର ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ମହାରାଜ, ସେମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜ ବଳ ଦେଖାନ୍ତି।
12.155.30
वैरं न कुर्वीत नरो दुर्बुद्धिर्बुद्धिजीविना ।
बुद्धिर्वुद्धिमतो याति तूलष्विव हुताशनः ॥ १२.१५५.३० ॥
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଜୀବନ ଧାରଣକାରୀ ସହିତ ବୈର କରିବ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତୂଳା ପାଖକୁ ଯାଏ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାଖକୁ ଯାଏ।
12.155.31
न हि बुद्ध्या समं किंचिद्विद्यते पुरुषे नृप ।
तथा बलेन राजेन्द्र न समोऽस्तीह कश्चन ॥ १२.१५५.३१ ॥
ହେ ନୃପ, ମନୁଷ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏଠାରେ ବଳରେ କେହି ସମାନ ନାହାଁନ୍ତି।
12.155.32
तस्मात्क्षमेत बालाय जडान्धवधिराय च ।
बलाधिकाय राजेन्द्र तद्दृष्टं त्वयि शत्रुहन् ॥ १२.१५५.३२ ॥
ତେଣୁ ମୂର୍ଖ, ଜଡ଼, ଅନ୍ଧ ଓ ବଧିର ପ୍ରତି ଏବଂ ବଳରେ ଅଧିକଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାହା ତୁମ ଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ଶତ୍ରୁହନ୍ତା।
12.155.33
अक्षौहिण्यो दशैका च सप्त चैव महाद्युते ।
बलेन न समा राजन्नर्जुनस्य महात्मनः ॥ १२.१५५.३३ ॥
ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, ଏଗାର ଓ ସାତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ମହାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଳ ସହିତ ସମାନ ନୁହେଁ।
12.155.34
निहताश्चैव भग्नाश्च पाण्डवेन यशस्विना ।
चरता बलमास्थाय पाकशासनिना मृधे ॥ १२.१५५.३४ ॥
ଯଶସ୍ୱୀ ପାଣ୍ଡବ ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ନିହତ ଓ ଭଗ୍ନ ହେଲେ।
12.155.35
उक्ताश्च ते राजधर्मा आपद्धर्माश्च भारत ।
विस्तरेण महाराज किं भूयः प्रव्रवीमि ते ॥ १२.१५५.३५ ॥
ହେ ଭାରତ, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଆପଦଧର୍ମ ତୁମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ମହାରାଜ, ଆଉ ତୁମକୁ କ'ଣ କହିବି?