มหาภารตะ · อัธยายะ 12.155
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.155.1
एवमुक्त्वा तु राजेन्द्र शाल्मलिं ब्रह्मवित्तमः ।
नारदः पवने सर्वं शाल्मलेर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१५५.१ ॥
ราชาธิราช เมื่อได้ตรัสเช่นนี้แล้ว นารทะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้พรหมัน ได้กล่าวถ้อยคำทั้งหมดของต้นงิ้วแก่ลมนั้น
12.155.2
हिमवत्पृष्ठजः कश्चिच्छाल्मलिः परिवारवान् ।
बृहन्मूलो बृहच्छायः स त्वां वायोऽवमन्यते ॥ १२.१५५.२ ॥
ต้นงิ้วต้นหนึ่งซึ่งเกิดบนลาดเขาหิมาลัย มีบริวาร มีรากใหญ่และร่มเงาใหญ่ มันดูหมิ่นท่าน ข้าแต่ลม
12.155.3
बहुव्याक्षेपयुक्तानि त्वामाह वचनानि सः ।
न युक्तानि मया वायो तानि वक्तुं तवाग्रतः ॥ १२.१५५.३ ॥
มันได้กล่าวถ้อยคำดูหมิ่นท่านไว้มากมาย ข้าแต่ลม ข้าไม่สมควรที่จะกล่าวซ้ำถ้อยคำเหล่านั้นต่อหน้าท่าน
12.155.4
जानामि त्वामहं वायो सर्वप्राणभृतां वरम् ।
वरिष्ठं च गरिष्ठं च सर्वलोकेश्वरं प्रभुम् ॥ १२.१५५.४ ॥
ข้าแต่ลม ข้าทราบว่าท่านเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาสัตว์ที่มีชีวิตทั้งปวง ประเสริฐและทรงอำนาจที่สุด เป็นเจ้าแห่งโลกทั้งปวง เป็นองค์อธิบดี
12.155.5
एतत्तु वचनं श्रुत्वा नारदस्य समीरणः ।
शाल्मलिं तमुपागम्य क्रुद्धो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१५५.५ ॥
ลมได้ฟังถ้อยคำของนารทะนั้นแล้ว จึงเสด็จไปยังต้นงิ้วนั้น และด้วยความโกรธ ได้กล่าวถ้อยคำ
12.155.6
शाल्मले नारदो गच्छंस्त्वयोक्तो मद्विगर्हणम् ।
अहं वायुः प्रभावं ते दर्शयाम्यात्मनो बलम् ॥ १२.१५५.६ ॥
ข้าแต่ต้นงิ้ว ขณะที่นารทะกำลังจากไป เจ้าได้กล่าวติเตียนข้า ข้าคือวายุ ข้าจะแสดงอำนาจของข้าและเปิดเผยกำลังของเจ้าเทียบกับกำลังของข้า
12.155.7
नाहं त्वां नाभिजानामि विदितश्चासि मे द्रुम ।
पितामहः प्रजासर्गे त्वयि विश्रान्तवान्प्रभुः ॥ १२.१५५.७ ॥
เรารู้จักเจ้าไม่ได้ ไม้ยืนต้นเอ๋ย แต่เจ้าเป็นที่รู้จักของเรา ในการสร้างสรรพสัตว์ พระปิตามหะผู้เป็นเจ้าได้ประทับพักอยู่ในเจ้า
12.155.8
तस्य विश्रमणादेव प्रसादौ मत्कृतस्तव ।
अभूत्तस्य प्रसादात्त्वां न भज्यामि द्रुमाधम ॥ १२.१५५.८ ॥
เพราะการประทับพักของพระองค์นั่นเอง เราจึงแสดงความเมตตาแก่เจ้า และด้วยพระเมตตาของพระองค์ เราจะไม่หักเจ้า ข้าแต่ไม้ยืนต้นผู้ต่ำช้าที่สุด
12.155.9
यन्मां त्वमवजानीषे यथाऽन्यं प्राकृतं तथा ।
दर्शयाम्येष चात्मानं यथा मां नावमन्यसे ॥ १२.१५५.९ ॥
เพราะเจ้าดูหมิ่นเราราวกับว่าเราเป็นสิ่งธรรมดาสามัญอย่างหนึ่ง เราจะแสดงธรรมชาติของเราให้เจ้าเห็น เพื่อที่เจ้าจะไม่ดูหมิ่นเรา
12.155.10
एवमुक्तस्ततः प्राह शाल्मलिः प्रहसन्निव ।
पवन त्वं वने क्रुद्धो दर्शयात्मानमात्मना ॥ १२.१५५.१० ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ศาลมลีจึงกล่าวตอบราวกับหัวเราะ ว่า "ข้าแต่ลม ท่านโกรธอยู่ในป่า จงแสดงตัวท่านด้วยธรรมชาติของท่านเองเถิด"
12.155.11
मयि वै मुच्यतां क्रोधः किं मे क्रुद्धः करिष्यसि ।
न ते बिभेमि पवन यद्यपि त्वं स्वयं प्रभुः।
बलाधिकोऽहं त्वत्तश्च न भीः कार्या मया तव ॥ १२.१५५.११ ॥
ขอให้ความโกรธของท่านตกลงมาที่ข้าเถิด ท่านจะทำอะไรข้าได้ด้วยความโกรธของท่าน ข้าแต่ลม แม้ท่านเองจะเป็นเจ้า ข้าก็ไม่กลัวท่าน ข้าแข็งแรงกว่าท่าน และท่านไม่จำเป็นต้องกลัวข้า
12.155.12
ये तु बुद्ध्या हि बलिनस्ते भवन्ति बलीयसः ।
प्राणमात्रबला ये वै नैव ते बलिनो मताः ॥ १२.१५५.१२ ॥
ผู้ที่แข็งแรงด้วยปัญญาย่อมเป็นผู้มีกำลังยิ่งกว่าแท้จริง ส่วนผู้ที่มีกำลังเพียงแค่ลมหายใจนั้น ไม่ถือว่าเป็นผู้แข็งแรงแท้จริง
12.155.13
इत्येवमुक्तः पवनः श्व इत्येवाब्रवीद्वचः ।
दर्शयिष्यामि ते तेजस्ततो रात्रिरुपागमत् ॥ १२.१५५.१३ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ลมจึงกล่าวว่า "พรุ่งนี้ข้าจะแสดงอานุภาพของข้าให้เจ้าเห็น" แล้วราตรีก็มาถึง
12.155.14
अथ निश्चित्य मनसा शाल्मलिर्वैरधारणम् ।
पश्यमानस्तदात्मानमसमं मातरिश्वना ॥ १२.१५५.१४ ॥
แล้วต้นงิ้วซึ่งมีความเป็นศัตรูอยู่ในใจ ตั้งใจแน่วแน่ เมื่อเห็นว่าตนไม่เทียบเท่ากับมาตริศวัน
12.155.15
नारदे यन्मया प्रोक्तं वचनं प्रति तन्मृषा ।
असमर्थो ह्यहं वायोर्बलेन बलवान्हि सः ॥ १२.१५५.१५ ॥
สิ่งที่ข้าได้กล่าวกับนารทะนั้นเป็นเท็จ ข้าไม่สามารถต้านทานกำลังของลมได้ เพราะเขาแข็งแรงกว่าอย่างแท้จริง
12.155.16
मारुतो बल्यान्नित्यं यथा वै नारदोऽब्रवीत् ।
अहं तु दुर्बलोऽन्येभ्यो वृक्षेभ्यो नात्र संशयः ॥ १२.१५५.१६ ॥
ดังที่นารทะกล่าวไว้ ลมย่อมแข็งแรงกว่าอยู่เสมอ ส่วนข้านั้นอ่อนแอกว่าไม้ยืนต้นอื่นทั้งหลาย ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
12.155.17
किं तु बुद्ध्या समो नास्ति मम कश्चिद्वनस्पतिः ।
तदहं बुद्धिमास्थाय भयं त्यक्ष्ये समीरणात् ॥ १२.१५५.१७ ॥
แต่ในด้านปัญญา ไม่มีไม้ยืนต้นใดเสมอเหมือนข้า ดังนั้น ข้าจะยึดถือปัญญานั้น และจะละความกลัวที่เกิดจากลม
12.155.18
यदि तां बुद्धिमास्थाय तिष्ठेयुः पर्णिनो वने ।
अरिष्टाः स्युः सदा क्रुद्धात्पवनान्नात्र संशयः ॥ १२.१५५.१८ ॥
หากไม้ใบในป่ายึดถือปัญญานั้นแล้วตั้งอยู่ ก็จะไม่ได้รับอันตรายจากลมที่โกรธเกรี้ยวเสมอไป ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
12.155.19
ते तु बाला न जानन्ति यथा नैतान्समीरणः ।
समीरयेत संक्रुद्धो यथा जानाम्यहं तथा ॥ १२.१५५.१९ ॥
แต่คนโง่เขลาย่อมไม่รู้ว่า เมื่อลมโกรธแล้วจะพัดไม้เหล่านั้นอย่างไร ส่วนข้ารู้ดี
12.155.20
ततो निश्चित्य मनसा शाल्मलिः क्षुभितस्तदा ।
शाखाः स्कन्धान्प्रशाखाश्च स्वयमेव व्यशातयत् ॥ १२.१५५.२० ॥
แล้วต้นงิ้วผู้ปั่นป่วนเพราะได้ตัดสินใจในใจแล้ว ก็หักกิ่ง ลำต้น และกิ่งก้อยของตนเองลงด้วยตนเอง
12.155.21
स परित्यज्य शाखाश्च पत्राणि कुसुमानि च ।
प्रभाते वायुमायान्तं प्रेक्षते स्म वनस्पतिः ॥ १२.१५५.२१ ॥
ต้นไม้นั้นทิ้งกิ่ง ใบ และดอกไปหมดแล้ว เมื่อรุ่งเช้าก็มองดูลมที่พัดเข้ามา
12.155.22
ततः क्रुद्धः श्वसन्वायुः पातयन्वै महाद्रुमान् ।
आजगामाथ तं देशमास्ते यत्र स शाल्मलिः ॥ १२.१५५.२२ ॥
ครั้งนั้น ลมโกรธจัด หายใจแรง พัดต้นไม้ใหญ่ล้มระเนระนาด แล้วมาถึงที่ซึ่งต้นศาลมลีนั้นยืนอยู่
12.155.23
तं हीनपर्णं पतिताग्रशाखं ।
निशीर्णपुष्पं प्रसमीक्ष्य वायुः।
उवाच वाक्यं स्ययमान एवं ।
मुदायुतः शाल्मलिं रुग्णशाखम् ॥ १२.१५५.२३ ॥
ลมเห็นต้นศาลมลีที่ไร้ใบ ยอดกิ่งหักล้ม และดอกร่วงโรยหมดแล้ว จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ด้วยความยินดีและยิ้มแย้มแก่ต้นศาลมลีที่กิ่งหักนั้น
12.155.24
अहमप्येवमेव त्वां कुर्यां वै शाल्मले रुषा ।
आत्मना यत्कृतं कृच्छ्रं शाखानामपकर्षणम् ॥ १२.१५५.२४ ॥
ศาลมลีเอ๋ย เราเองก็จะทำกับเจ้าอย่างนี้ด้วยความโกรธ ความลำบากที่เจ้าได้ก่อขึ้นแก่ตนเอง คือการปลิดกิ่งก้านของตนออกไปนั้น
12.155.25
हीनपुष्पाग्रशाखस्त्वं शीर्णाङ्कुरपलाशकः ।
आत्मदुर्मन्त्रितेनेह मद्वीर्यवशगः कृतः ॥ १२.१५५.२५ ॥
เจ้าไร้ดอก ยอดกิ่งขาด หน่ออ่อนและใบก็แตกหัก เพราะคำปรึกษาอันไม่ดีของตนเอง เจ้าจึงมาตกอยู่ใต้อำนาจของเราในที่นี้
12.155.26
एतच्छ्रुत्वा वचो वायोः शाल्मलिर्व्रीडितस्तदा ।
अतप्यत वचः स्मृत्वा नारदो यत्तदाऽब्रवीत् ॥ १२.१५५.२६ ॥
เมื่อศาลมลีได้ฟังถ้อยคำของพระวายุนั้น ก็รู้สึกละอาย และระลึกถึงถ้อยคำที่นารทได้กล่าวไว้ในครั้งนั้น จึงเกิดความเสียใจ
12.155.27
एवं हि राजशार्दूल दुर्बलः सन्वलीयसा ।
वैरमासञ्जते बालस्तप्यते शाल्मलिर्यथा ॥ १२.१५५.२७ ॥
ดังนั้น ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ ผู้อ่อนแอที่ไปผูกเวรกับผู้แข็งแรงกว่า เหมือนคนเขลา ย่อมต้องทุกข์เช่นเดียวกับศาลมลี
12.155.28
तस्माद्वैरं न कुर्वीत दुर्बलो बलवत्तरैः ।
शोचेद्धि वैरं कुर्वाणो यथा वै शाल्मलिस्तथा ॥ १२.१५५.२८ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้อ่อนแอไม่ควรผูกเวรกับผู้ที่แข็งแรงกว่า ผู้ที่ผูกเวรย่อมต้องเศร้าโศกเหมือนอย่างศาลมลีนั้น
12.155.29
न हि वैरं महात्मानो विवृण्वन्त्यपकारिषु ।
शनैः शनैर्महाराज दर्शयन्ति स्म ते बलम् ॥ १२.१५५.२९ ॥
ข้าแต่มหาราช ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ย่อมไม่เผยความเป็นศัตรูต่อผู้ที่ทำร้ายตน แต่ค่อยๆ แสดงกำลังของตนให้ปรากฏทีละน้อย
12.155.30
वैरं न कुर्वीत नरो दुर्बुद्धिर्बुद्धिजीविना ।
बुद्धिर्वुद्धिमतो याति तूलष्विव हुताशनः ॥ १२.१५५.३० ॥
คนที่มีปัญญาทราม ไม่ควรผูกเวรกับผู้ที่ดำรงชีวิตด้วยปัญญา เหมือนไฟที่ไปหาสำลี ปัญญาย่อมไปหาผู้มีปัญญา
12.155.31
न हि बुद्ध्या समं किंचिद्विद्यते पुरुषे नृप ।
तथा बलेन राजेन्द्र न समोऽस्तीह कश्चन ॥ १२.१५५.३१ ॥
ข้าแต่พระราชา ในมนุษย์ไม่มีสิ่งใดเสมอด้วยปัญญา ข้าแต่จอมกษัตริย์ ในโลกนี้ไม่มีผู้ใดเสมอด้วยกำลัง
12.155.32
तस्मात्क्षमेत बालाय जडान्धवधिराय च ।
बलाधिकाय राजेन्द्र तद्दृष्टं त्वयि शत्रुहन् ॥ १२.१५५.३२ ॥
เพราะฉะนั้น ควรอดกลั้นต่อผู้เขลา ผู้โง่ ผู้ตาบอด ผู้หูหนวก และผู้ที่มีกำลังมากกว่า ข้าแต่จอมกษัตริย์ ผู้ปราบศัตรู นั่นเป็นสิ่งที่ปรากฏในพระองค์
12.155.33
अक्षौहिण्यो दशैका च सप्त चैव महाद्युते ।
बलेन न समा राजन्नर्जुनस्य महात्मनः ॥ १२.१५५.३३ ॥
ข้าแต่ผู้มีรัศมียิ่งใหญ่ กองทัพอักเษาหินีสิบเอ็ดกองและเจ็ดกอง ข้าแต่พระราชา ก็ไม่เทียบเท่ากำลังของอรชุนผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
12.155.34
निहताश्चैव भग्नाश्च पाण्डवेन यशस्विना ।
चरता बलमास्थाय पाकशासनिना मृधे ॥ १२.१५५.३४ ॥
ทั้งหมดถูกฆ่าและพ่ายแพ้ โดยปาณฑวะผู้มีเกียรติยศ คือบุตรของพระอินทร์ ผู้ท่องไปในสนามรบโดยอาศัยกำลังของตน
12.155.35
उक्ताश्च ते राजधर्मा आपद्धर्माश्च भारत ।
विस्तरेण महाराज किं भूयः प्रव्रवीमि ते ॥ १२.१५५.३५ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต หน้าที่ของกษัตริย์และหน้าที่ในยามทุกข์ยากได้ถูกกล่าวแก่พระองค์โดยพิสดารแล้ว ข้าแต่มหาราช ข้าพเจ้าจะกล่าวอะไรแก่พระองค์อีกเล่า