మహాభారతం · అధ్యాయం 12.155
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.155.1
एवमुक्त्वा तु राजेन्द्र शाल्मलिं ब्रह्मवित्तमः ।
नारदः पवने सर्वं शाल्मलेर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१५५.१ ॥
రాజేంద్రా, ఇలా చెప్పి బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడు శాల్మలితో మాట్లాడి, శాల్మలి పలికిన మాటలన్నింటినీ గాలికి తెలిపాడు.
12.155.2
हिमवत्पृष्ठजः कश्चिच्छाल्मलिः परिवारवान् ।
बृहन्मूलो बृहच्छायः स त्वां वायोऽवमन्यते ॥ १२.१५५.२ ॥
హిమవత్పర్వత వాలున పుట్టిన, పరివారం కలిగిన, పెద్ద వేళ్లు పెద్ద నీడ కలిగిన ఒక శాల్మలి వృక్షం ఉంది; ఓ వాయూ, అది నిన్ను అవమానిస్తోంది.
12.155.3
बहुव्याक्षेपयुक्तानि त्वामाह वचनानि सः ।
न युक्तानि मया वायो तानि वक्तुं तवाग्रतः ॥ १२.१५५.३ ॥
అది నీ గురించి అనేక అవమాన వాక్యాలు పలికింది; ఓ వాయూ, వాటిని నీ ముందు చెప్పడం నాకు తగదు.
12.155.4
जानामि त्वामहं वायो सर्वप्राणभृतां वरम् ।
वरिष्ठं च गरिष्ठं च सर्वलोकेश्वरं प्रभुम् ॥ १२.१५५.४ ॥
ఓ వాయూ, సర్వ ప్రాణుల్లో శ్రేష్ఠుడివని, అత్యుత్తముడివని, అత్యంత మహిమాన్వితుడివని, సర్వలోకాలకు ఈశ్వరుడివని, ప్రభువువని నేను నిన్ను తెలుసుకున్నాను.
12.155.5
एतत्तु वचनं श्रुत्वा नारदस्य समीरणः ।
शाल्मलिं तमुपागम्य क्रुद्धो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१५५.५ ॥
నారదుని ఈ మాటలు విని, వాయువు ఆ శాల్మలి వద్దకు వెళ్లి కోపంతో ఇలా పలికాడు.
12.155.6
शाल्मले नारदो गच्छंस्त्वयोक्तो मद्विगर्हणम् ।
अहं वायुः प्रभावं ते दर्शयाम्यात्मनो बलम् ॥ १२.१५५.६ ॥
ఓ శాల్మలీ, నారదుడు వెళ్తూ నీ నుంచి నన్ను నిందించే మాటలు విన్నాడు; నేను వాయువును, నా బలాన్ని చూపించి నీ ప్రభావాన్ని తెలియజేస్తాను.
12.155.7
नाहं त्वां नाभिजानामि विदितश्चासि मे द्रुम ।
पितामहः प्रजासर्गे त्वयि विश्रान्तवान्प्रभुः ॥ १२.१५५.७ ॥
ఓ వృక్షమా, నేను నిన్ను ఎరుగను; అయినా నువ్వు నాకు తెలిసినవాడివే. ప్రజాసృష్టి సమయంలో ప్రభువైన పితామహుడు నీలో విశ్రమించాడు.
12.155.8
तस्य विश्रमणादेव प्रसादौ मत्कृतस्तव ।
अभूत्तस्य प्रसादात्त्वां न भज्यामि द्रुमाधम ॥ १२.१५५.८ ॥
ఆయన విశ్రమించినందువల్లే నేను నీపై అనుగ్రహం చూపాను. ఆయన అనుగ్రహం వల్లనే నిన్ను విరచను, అధమ వృక్షమా.
12.155.9
यन्मां त्वमवजानीषे यथाऽन्यं प्राकृतं तथा ।
दर्शयाम्येष चात्मानं यथा मां नावमन्यसे ॥ १२.१५५.९ ॥
నువ్వు నన్ను ఇతర సాధారణ వస్తువులా తృణీకరిస్తున్నావు; కాబట్టి నువ్వు నన్ను అవమానించకుండా నా ఈ స్వరూపాన్ని చూపుతాను.
12.155.10
एवमुक्तस्ततः प्राह शाल्मलिः प्रहसन्निव ।
पवन त्वं वने क्रुद्धो दर्शयात्मानमात्मना ॥ १२.१५५.१० ॥
అలా చెప్పబడగానే శాల్మలి నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు: "ఓ వాయువా, నువ్వు అడవిలో కోపంగా ఉన్నావు; నీ స్వరూపంతోనే నిన్ను నువ్వు చూపించు."
12.155.11
मयि वै मुच्यतां क्रोधः किं मे क्रुद्धः करिष्यसि ।
न ते बिभेमि पवन यद्यपि त्वं स्वयं प्रभुः।
बलाधिकोऽहं त्वत्तश्च न भीः कार्या मया तव ॥ १२.१५५.११ ॥
నా మీద నీ కోపాన్ని వదులు. కోపించి నాకేం చేస్తావు? ఓ వాయువా, నువ్వు ప్రభువైనా నేను నీకు భయపడను; నేను నీకంటే బలవంతుడిని, అందువల్ల నా వల్ల నీకు భయం ఉండకూడదు.
12.155.12
ये तु बुद्ध्या हि बलिनस्ते भवन्ति बलीयसः ।
प्राणमात्रबला ये वै नैव ते बलिनो मताः ॥ १२.१५५.१२ ॥
బుద్ధితో బలవంతులైనవారే మరింత బలవంతులవుతారు; ప్రాణమాత్ర బలమున్నవారిని నిజంగా బలవంతులుగా ఎంచరు.
12.155.13
इत्येवमुक्तः पवनः श्व इत्येवाब्रवीद्वचः ।
दर्शयिष्यामि ते तेजस्ततो रात्रिरुपागमत् ॥ १२.१५५.१३ ॥
ఇలా చెప్పబడగా వాయువు 'రేపు నీకు నా తేజస్సును చూపిస్తాను' అని అన్నాడు. అప్పుడు రాత్రి వచ్చింది.
12.155.14
अथ निश्चित्य मनसा शाल्मलिर्वैरधारणम् ।
पश्यमानस्तदात्मानमसमं मातरिश्वना ॥ १२.१५५.१४ ॥
అప్పుడు మనసులో నిశ్చయించుకొని, శత్రుత్వాన్ని ధరించిన శాల్మలి వృక్షం, వాయువుతో తనకు సరితూగడం లేదని చూసుకుంది.
12.155.15
नारदे यन्मया प्रोक्तं वचनं प्रति तन्मृषा ।
असमर्थो ह्यहं वायोर्बलेन बलवान्हि सः ॥ १२.१५५.१५ ॥
నారదునితో నేను చెప్పిన ఆ మాట అబద్ధం. వాయువు బలంతో నేను సమర్థుడను కాను; అతడే నిజంగా బలవంతుడు.
12.155.16
मारुतो बल्यान्नित्यं यथा वै नारदोऽब्रवीत् ।
अहं तु दुर्बलोऽन्येभ्यो वृक्षेभ्यो नात्र संशयः ॥ १२.१५५.१६ ॥
నారదుడు చెప్పినట్లుగా వాయువు ఎల్లప్పుడూ బలవంతుడు. ఇతర వృక్షాల కంటే నేను బలహీనుడను అనడంలో సందేహం లేదు.
12.155.17
किं तु बुद्ध्या समो नास्ति मम कश्चिद्वनस्पतिः ।
तदहं बुद्धिमास्थाय भयं त्यक्ष्ये समीरणात् ॥ १२.१५५.१७ ॥
అయితే బుద్ధిలో నాకు సమానమైన వృక్షం ఏదీ లేదు. కాబట్టి బుద్ధిని ఆశ్రయించి వాయువు వల్ల కలిగే భయాన్ని నేను విడిచిపెడతాను.
12.155.18
यदि तां बुद्धिमास्थाय तिष्ठेयुः पर्णिनो वने ।
अरिष्टाः स्युः सदा क्रुद्धात्पवनान्नात्र संशयः ॥ १२.१५५.१८ ॥
అడవిలో ఆకులు గల వృక్షాలు ఆ బుద్ధిని ఆశ్రయించి నిలబడితే, కోపించిన వాయువు నుండి అవి ఎల్లప్పుడూ క్షేమంగా ఉంటాయి; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.155.19
ते तु बाला न जानन्ति यथा नैतान्समीरणः ।
समीरयेत संक्रुद्धो यथा जानाम्यहं तथा ॥ १२.१५५.१९ ॥
కానీ మూర్ఖులకు ఈ వాయువు కోపించినప్పుడు వీరిని ఎలా కదిలిస్తుందో తెలియదు; నాకు తెలిసినట్లు.
12.155.20
ततो निश्चित्य मनसा शाल्मलिः क्षुभितस्तदा ।
शाखाः स्कन्धान्प्रशाखाश्च स्वयमेव व्यशातयत् ॥ १२.१५५.२० ॥
అప్పుడు మనసులో నిశ్చయించుకుని, కలతచెందిన ఆ శాల్మలి వృక్షం తనే తన కొమ్మలను, కాండాలను, చిన్న కొమ్మలను విరిచేసుకుంది.
12.155.21
स परित्यज्य शाखाश्च पत्राणि कुसुमानि च ।
प्रभाते वायुमायान्तं प्रेक्षते स्म वनस्पतिः ॥ १२.१५५.२१ ॥
ఆ వృక్షం కొమ్మలను, ఆకులను, పూలను విడిచిపెట్టి, ఉదయాన వస్తున్న వాయువును చూస్తూ నిలిచింది.
12.155.22
ततः क्रुद्धः श्वसन्वायुः पातयन्वै महाद्रुमान् ।
आजगामाथ तं देशमास्ते यत्र स शाल्मलिः ॥ १२.१५५.२२ ॥
అప్పుడు కోపంతో ఊపిరి పీలుస్తూ, పెద్ద వృక్షాలను కూలుస్తూ వాయువు ఆ శాల్మలి వృక్షం ఉన్న ప్రదేశానికి వచ్చింది.
12.155.23
तं हीनपर्णं पतिताग्रशाखं ।
निशीर्णपुष्पं प्रसमीक्ष्य वायुः।
उवाच वाक्यं स्ययमान एवं ।
मुदायुतः शाल्मलिं रुग्णशाखम् ॥ १२.१५५.२३ ॥
ఆకులు లేకుండా, కొనకొమ్మలు రాలిపోయి, పువ్వులు వాడిపోయిన ఆ శాల్మలిని చూసి, వాయువు నవ్వుతూ, సంతోషంగా, విరిగిన కొమ్మలున్న ఆ శాల్మలితో ఇలా అన్నాడు.
12.155.24
अहमप्येवमेव त्वां कुर्यां वै शाल्मले रुषा ।
आत्मना यत्कृतं कृच्छ्रं शाखानामपकर्षणम् ॥ १२.१५५.२४ ॥
ఓ శాల్మలీ, నేను కూడా కోపంతో నిన్ను ఇలాగే చేస్తాను. నువ్వు నీ కొమ్మలను విరిచి అనుభవించిన కష్టాన్నే నేను కూడా కలిగిస్తాను.
12.155.25
हीनपुष्पाग्रशाखस्त्वं शीर्णाङ्कुरपलाशकः ।
आत्मदुर्मन्त्रितेनेह मद्वीर्यवशगः कृतः ॥ १२.१५५.२५ ॥
నీవు పూలు, కొమ్మల చివరలు కోల్పోయి, చిగుళ్ళు ఆకులు విరిగినవాడవై ఉన్నావు. నీ స్వంత దుర్మంత్రణం వల్ల ఇక్కడ నా బలానికి వశుడవయ్యావు.
12.155.26
एतच्छ्रुत्वा वचो वायोः शाल्मलिर्व्रीडितस्तदा ।
अतप्यत वचः स्मृत्वा नारदो यत्तदाऽब्रवीत् ॥ १२.१५५.२६ ॥
వాయువు ఈ మాటలు విని శాల్మలి అప్పుడు సిగ్గుపడ్డాడు. నారదుడు అప్పుడు చెప్పిన మాటలను స్మరించి వేదనపడ్డాడు.
12.155.27
एवं हि राजशार्दूल दुर्बलः सन्वलीयसा ।
वैरमासञ्जते बालस्तप्यते शाल्मलिर्यथा ॥ १२.१५५.२७ ॥
ఈ విధంగానే, ఓ రాజశార్దూలా, బలహీనుడై బలవంతునితో వైరం పెంచుకునే మూర్ఖుడు శాల్మలిలా బాధపడతాడు.
12.155.28
तस्माद्वैरं न कुर्वीत दुर्बलो बलवत्तरैः ।
शोचेद्धि वैरं कुर्वाणो यथा वै शाल्मलिस्तथा ॥ १२.१५५.२८ ॥
అందువల్ల బలహీనుడు బలవంతులతో వైరం పెంచుకోకూడదు. వైరం చేసేవాడు శాల్మలిలా శోకిస్తాడు.
12.155.29
न हि वैरं महात्मानो विवृण्वन्त्यपकारिषु ।
शनैः शनैर्महाराज दर्शयन्ति स्म ते बलम् ॥ १२.१५५.२९ ॥
మహాత్ములు తమకు అపకారం చేసినవారిపై వైరాన్ని బహిరంగంగా చూపరు. ఓ మహారాజా, వారు క్రమంగా తమ బలాన్ని ప్రదర్శిస్తారు.
12.155.30
वैरं न कुर्वीत नरो दुर्बुद्धिर्बुद्धिजीविना ।
बुद्धिर्वुद्धिमतो याति तूलष्विव हुताशनः ॥ १२.१५५.३० ॥
దుర్బుద్ధి గలవాడు బుద్ధితో జీవించేవానితో వైరం పెట్టుకోకూడదు. నిప్పు దూదిలోకి చేరినట్లు, బుద్ధి బుద్ధిమంతుని దగ్గరకు చేరుతుంది.
12.155.31
न हि बुद्ध्या समं किंचिद्विद्यते पुरुषे नृप ।
तथा बलेन राजेन्द्र न समोऽस्तीह कश्चन ॥ १२.१५५.३१ ॥
ఓ రాజా, మనిషిలో బుద్ధికి సమానమైనది ఏదీ లేదు. ఓ రాజేంద్రా, ఇక్కడ బలంలో సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు.
12.155.32
तस्मात्क्षमेत बालाय जडान्धवधिराय च ।
बलाधिकाय राजेन्द्र तद्दृष्टं त्वयि शत्रुहन् ॥ १२.१५५.३२ ॥
కాబట్టి బాలునికి, మందబుద్ధికి, గ్రుడ్డివానికి, చెవిటివానికి, బలాధికునికి క్షమ చూపాలి. ఓ రాజేంద్రా, అది నీలో కనిపిస్తుంది, ఓ శత్రుహంతా.
12.155.33
अक्षौहिण्यो दशैका च सप्त चैव महाद्युते ।
बलेन न समा राजन्नर्जुनस्य महात्मनः ॥ १२.१५५.३३ ॥
ఓ మహాద్యుతీ, పదకొండు మరియు ఏడు అక్షౌహిణి సేనలు కూడా, ఓ రాజా, మహాత్ముడైన అర్జునుని బలానికి సమానం కావు.
12.155.34
निहताश्चैव भग्नाश्च पाण्डवेन यशस्विना ।
चरता बलमास्थाय पाकशासनिना मृधे ॥ १२.१५५.३४ ॥
యశస్వి అయిన పాండవునిచే, ఇంద్రుని కుమారునిచే, యుద్ధంలో బలాన్ని ఆశ్రయించి సంచరిస్తూ, వారు చంపబడ్డారు మరియు భగ్నమయ్యారు.
12.155.35
उक्ताश्च ते राजधर्मा आपद्धर्माश्च भारत ।
विस्तरेण महाराज किं भूयः प्रव्रवीमि ते ॥ १२.१५५.३५ ॥
ఓ భారతా, రాజధర్మాలు మరియు ఆపద్ధర్మాలు నీకు విస్తారంగా చెప్పబడ్డాయి. ఓ మహారాజా, ఇంకా నీకు ఏమి చెప్పను?