મહાભારત · અધ્યાય 12.157
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.157.1
अनर्थानामधिष्ठानमुक्तो लोभः पितामह ।
अज्ञानमपि कौरव्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.१५७.१ ॥
હે પિતામહ, અનર્થોનું અધિષ્ઠાન લોભ છે એમ આપે કહ્યું. હે કૌરવ્ય, અજ્ઞાન વિશે પણ હું તત્ત્વતઃ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
12.157.2
करोति पापं योऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम् ।
द्विषते साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम् ॥ १२.१५७.२ ॥
જે અજ્ઞાનથી પાપ કરે છે, પોતાને યોગ્ય શું છે તે જાણતો નથી, અને સાધુ આચરણવાળાઓને દ્વેષ કરે છે, તે લોકમાં નિંદાને પામે છે.
12.157.3
अज्ञानान्निरयं याति तथा ज्ञानेन दुर्गतिम् ।
अज्ञानात्क्लेशमाप्नोति तथाऽऽपत्सु निमज्जति ॥ १२.१५७.३ ॥
અજ્ઞાનથી માણસ નરકે જાય છે; એ જ રીતે જ્ઞાનથી પણ દુર્ગતિ પામે છે. અજ્ઞાનથી તે ક્લેશ પામે છે અને આપત્તિઓમાં ડૂબે છે.
12.157.4
प्रजानामप्रवृत्तिं च ज्ञानवृद्धिक्षयोदयान् ।
मूलं स्थानं गतिं कालं कारणं हेतुमेव च ॥ १२.१५७.४ ॥
પ્રજાઓની પ્રવૃત્તિનો અભાવ, જ્ઞાનની વૃદ્ધિ, ક્ષય અને ઉદય, તેમજ તેમનું મૂળ, સ્થાન, ગતિ, કાળ, કારણ અને હેતુ.
12.157.5
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यथावदिह पार्थिव ।
अज्ञानप्रसवं हीदं यद्दुःखमुपलभ्यते ॥ १२.१५७.५ ॥
હે પાર્થિવ, અહીં હું આને યથાવત તત્ત્વતઃ સાંભળવા ઇચ્છું છું. જે દુઃખ દેખાય છે તે ખરેખર અજ્ઞાનથી જ જન્મે છે.
12.157.6
रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोकोऽभिमानिता ।
कामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्री चालस्यमेव च ॥ १२.१५७.६ ॥
રાગ, દ્વેષ, તેમજ મોહ, હર્ષ, શોક, અભિમાન, કામ, ક્રોધ, દર્પ, તંદ્રા અને આળસ પણ.
12.157.7
इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता ।
अज्ञानमेन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः ॥ १२.१५७.७ ॥
ઇચ્છા, દ્વેષ, તાપ તથા અન્યની વૃદ્ધિથી ઉદ્ભવતો સંતાપ — આ અજ્ઞાન કહેવાયું છે; પાપકર્મો પણ તેનાથી જ થાય છે.
12.157.8
एतस्य वा प्रवृत्तेश्च वृद्ध्यादीन्यांश्च पृच्छसि ।
विस्तरेण महाराज शृणु तच्च विशेषतः ॥ १२.१५७.८ ॥
હે મહારાજ, તેના ઉદ્ભવ અને વૃદ્ધિ વગેરે વિશે તમે પૂછો છો; તે વિસ્તારથી અને વિશેષ રીતે સાંભળો.
12.157.9
उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारत ।
अज्ञानं चातिलोभश्चाप्येवं जानीहि पार्थिव ॥ १२.१५७.९ ॥
હે ભારત, આ બંને સમાન ફળ અને સમાન દોષવાળા છે — અજ્ઞાન અને અતિલોભ. હે પાર્થિવ, એમ જાણો.
12.157.10
लोभप्रभवमज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते ।
स्थाने स्थानं क्षयेत्क्षीणमुपैति विविधां गतिम् ॥ १२.१५७.१० ॥
લોભથી જન્મેલું અજ્ઞાન વધીને ફરી વધે છે; એક સ્થાન નાશ પામીને ક્ષીણ થાય છે અને વિવિધ ગતિ પામે છે.
12.157.11
मूलं लोभस्य मोहो वै कालात्मगतिरेव च ।
छिन्ने भिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव च ॥ १२.१५७.११ ॥
લોભનું મૂળ મોહ છે; કાલાત્માની ગતિ પણ તે જ છે. લોભ છેદાય કે તૂટે તોપણ તેનું કારણ કાળ જ છે.
12.157.12
तस्याज्ञानाद्धि लोभो हि कामात्मा गतिरेव च ।
सर्वे दोषास्तथा लोभात्तस्माल्लोभं विवर्जयेत् ॥ १२.१५७.१२ ॥
તેના અજ્ઞાનથી જ લોભ ઉત્પન્ન થાય છે; કામાત્મા એવી તેની ગતિ પણ તે જ છે. બધા દોષ લોભથી જ થાય છે; તેથી લોભનો ત્યાગ કરવો.
12.157.13
जनको युवनाश्वश्च पृषदश्वः प्रसेनजित् ।
लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये नराधिपाः।
छिन्ने छिन्ने तथा लोभे दिवं प्राप्ता जनाधिपाः ॥ १२.१५७.१३ ॥
જનક, યુવનાશ્વ, પૃષદશ્વ અને પ્રસેનજિત, તેમજ અન્ય નરાધિપો લોભના ક્ષયથી સ્વર્ગ પામ્યા. લોભ એક પછી એક છેદાતાં જનાધિપો સ્વર્ગ પામ્યા.
12.157.14
प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभमिहात्मना ।
त्यक्त्वा लोभं सुखी लोके प्रेत्य चेह च मोदते ॥ १२.१५७.१४ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, આ પ્રત્યક્ષ જ છે—અહીં જ તારી જાત દ્વારા લોભનો ત્યાગ કર. લોભનો ત્યાગ કરનાર જગતમાં સુખી થાય છે; મૃત્યુ પછી અને અહીં પણ તે આનંદ કરે છે.