महाभारत · अध्याय 12.157
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.157.1
अनर्थानामधिष्ठानमुक्तो लोभः पितामह ।
अज्ञानमपि कौरव्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.१५७.१ ॥
हे पितामह, अनर्थांचे अधिष्ठान लोभ आहे असे आपण सांगितले. हे कौरव्य, अज्ञानाविषयीही मला तत्त्वतः ऐकायचे आहे.
12.157.2
करोति पापं योऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम् ।
द्विषते साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम् ॥ १२.१५७.२ ॥
जो अज्ञानाने पाप करतो, स्वतःला योग्य काय ते जाणत नाही आणि सदाचारी लोकांचा द्वेष करतो, तो जगात निंदेस पात्र होतो.
12.157.3
अज्ञानान्निरयं याति तथा ज्ञानेन दुर्गतिम् ।
अज्ञानात्क्लेशमाप्नोति तथाऽऽपत्सु निमज्जति ॥ १२.१५७.३ ॥
अज्ञानामुळे माणूस नरकात जातो, आणि तसेच ज्ञानामुळेही दुर्गती पावतो. अज्ञानामुळे तो क्लेश भोगतो आणि आपत्तींत बुडतो.
12.157.4
प्रजानामप्रवृत्तिं च ज्ञानवृद्धिक्षयोदयान् ।
मूलं स्थानं गतिं कालं कारणं हेतुमेव च ॥ १२.१५७.४ ॥
प्रजांची प्रवृत्ती नसणे, ज्ञानाची वृद्धी, क्षय आणि उदय, तसेच त्यांचे मूळ, स्थान, गती, काल, कारण आणि हेतू.
12.157.5
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यथावदिह पार्थिव ।
अज्ञानप्रसवं हीदं यद्दुःखमुपलभ्यते ॥ १२.१५७.५ ॥
हे पार्थिवा, येथे हे यथावत तत्त्वतः ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. दिसणारे हे दुःख खरोखर अज्ञानातूनच जन्माला येते.
12.157.6
रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोकोऽभिमानिता ।
कामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्री चालस्यमेव च ॥ १२.१५७.६ ॥
राग, द्वेष, तसेच मोह, हर्ष, शोक, अभिमान, काम, क्रोध, दर्प, तंद्री आणि आळस हेही.
12.157.7
इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता ।
अज्ञानमेन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः ॥ १२.१५७.७ ॥
इच्छा, द्वेष, ताप आणि इतरांच्या वृद्धीने होणारा संताप — हेच अज्ञान सांगितले आहे; पापकर्मेही यापासूनच घडतात.
12.157.8
एतस्य वा प्रवृत्तेश्च वृद्ध्यादीन्यांश्च पृच्छसि ।
विस्तरेण महाराज शृणु तच्च विशेषतः ॥ १२.१५७.८ ॥
हे महाराजा, याचा उदय व वृद्धी इत्यादींविषयी तू विचारतोस; ते विस्ताराने व विशेषतः ऐक.
12.157.9
उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारत ।
अज्ञानं चातिलोभश्चाप्येवं जानीहि पार्थिव ॥ १२.१५७.९ ॥
हे भारता, हे दोन्ही समान फळ व समान दोष असलेले आहेत — अज्ञान आणि अतिलोभ. हे राजा, हे असेच जाण.
12.157.10
लोभप्रभवमज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते ।
स्थाने स्थानं क्षयेत्क्षीणमुपैति विविधां गतिम् ॥ १२.१५७.१० ॥
लोभापासून जन्मलेले अज्ञान वाढते व पुन्हा अधिक वाढते; एक स्थान नष्ट होऊन क्षीण होते आणि विविध गती प्राप्त करते.
12.157.11
मूलं लोभस्य मोहो वै कालात्मगतिरेव च ।
छिन्ने भिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव च ॥ १२.१५७.११ ॥
लोभाचे मूळ मोह आहे; आणि काल-आत्म्याची गतीही तीच. लोभ छेदला किंवा भंगला तरी त्याचे कारण कालच आहे.
12.157.12
तस्याज्ञानाद्धि लोभो हि कामात्मा गतिरेव च ।
सर्वे दोषास्तथा लोभात्तस्माल्लोभं विवर्जयेत् ॥ १२.१५७.१२ ॥
त्याच्या अज्ञानामुळेच लोभ उत्पन्न होतो; कामात्मा अशी त्याची गतीही तीच. सर्व दोष लोभापासूनच होतात; म्हणून लोभाचा त्याग करावा.
12.157.13
जनको युवनाश्वश्च पृषदश्वः प्रसेनजित् ।
लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये नराधिपाः।
छिन्ने छिन्ने तथा लोभे दिवं प्राप्ता जनाधिपाः ॥ १२.१५७.१३ ॥
जनक, युवनाश्व, पृषदश्व आणि प्रसेनजित, तसेच इतर नराधिप लोभाच्या क्षयाने स्वर्गाला प्राप्त झाले. लोभ एकामागून एक छिन्न झाल्यावर जनाधिप स्वर्गाला प्राप्त झाले.
12.157.14
प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभमिहात्मना ।
त्यक्त्वा लोभं सुखी लोके प्रेत्य चेह च मोदते ॥ १२.१५७.१४ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, हे प्रत्यक्षच आहे—येथेच स्वतःच्या बळाने लोभ त्याग. लोभ त्यागणारा जगात सुखी होतो; मृत्यूनंतर आणि येथेही तो आनंदित राहतो.