マハーバーラタ · 章 12.157

12.157.1

अनर्थानामधिष्ठानमुक्तो लोभः पितामह ।
अज्ञानमपि कौरव्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.१५७.१ ॥

祖父よ、貪欲こそ諸々の災いの根源だと仰いました。クル族の末裔よ、無知についても真に聞きたいのです。

करोति पापं योऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम् ।
द्विषते साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम् ॥ १२.१५७.२ ॥

無知から悪を行い、自分にふさわしいことを知らず、善行の人々を憎む者は、世間から非難される。

अज्ञानान्निरयं याति तथा ज्ञानेन दुर्गतिम् ।
अज्ञानात्क्लेशमाप्नोति तथाऽऽपत्सु निमज्जति ॥ १२.१५७.३ ॥

無知によって人は地獄に行き、同様に知によっても悪しき運命に至る。無知によって苦悩を得、災難に沈む。

प्रजानामप्रवृत्तिं च ज्ञानवृद्धिक्षयोदयान् ।
मूलं स्थानं गतिं कालं कारणं हेतुमेव च ॥ १२.१५७.४ ॥

衆生の活動の停止、知の増大・衰退・生起について、またそれらの根源、所在、行き先、時、原因、理由について。

श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यथावदिह पार्थिव ।
अज्ञानप्रसवं हीदं यद्दुःखमुपलभ्यते ॥ १२.१५७.५ ॥

王よ、ここで私はこれを真実のままに、ありのままに聞きたいのです。見られるこの苦しみは、まさに無知から生じるのです。

रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोकोऽभिमानिता ।
कामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्री चालस्यमेव च ॥ १२.१५७.६ ॥

執着と嫌悪、同じく迷妄、喜び、悲しみ、慢心、欲望、怒り、傲慢、眠気と怠惰もまた。

इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता ।
अज्ञानमेन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः ॥ १२.१५७.७ ॥

欲望、憎しみ、苦悩、そして他人の繁栄から生じる悶え——これを無知と説き、罪深い行いもまたそこから生じる。

एतस्य वा प्रवृत्तेश्च वृद्ध्यादीन्यांश्च पृच्छसि ।
विस्तरेण महाराज शृणु तच्च विशेषतः ॥ १२.१५७.८ ॥

偉大な王よ、あなたはそれの生起や増大などを尋ねている。詳しく、特に念入りに聞きなさい。

उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारत ।
अज्ञानं चातिलोभश्चाप्येवं जानीहि पार्थिव ॥ १२.१५७.९ ॥

バーラタよ、この二つは同じ果報と同じ過ちを持つ——無知と過剰な貪欲である。王よ、そのように知れ。

लोभप्रभवमज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते ।
स्थाने स्थानं क्षयेत्क्षीणमुपैति विविधां गतिम् ॥ १२.१५७.१० ॥

貪欲から生じた無知は、いったん育つとさらに増していく。その場で衰えた状態は滅び、さまざまな道へ赴く。

मूलं लोभस्य मोहो वै कालात्मगतिरेव च ।
छिन्ने भिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव च ॥ १२.१५७.११ ॥

迷いこそ貪欲の根であり、時間-我の歩みもまたそうである。貪欲が断たれ砕かれても、その原因はやはり時間である。

तस्याज्ञानाद्धि लोभो हि कामात्मा गतिरेव च ।
सर्वे दोषास्तथा लोभात्तस्माल्लोभं विवर्जयेत् ॥ १२.१५७.१२ ॥

その無知から貪欲が生じ、欲望を自性とするその歩みもまたそうである。あらゆる過ちは貪欲から生じる。ゆえに貪欲を捨てるべきである。

जनको युवनाश्वश्च पृषदश्वः प्रसेनजित् ।
लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये नराधिपाः।
छिन्ने छिन्ने तथा लोभे दिवं प्राप्ता जनाधिपाः ॥ १२.१५७.१३ ॥

ジャナカ、ユヴァナーシュヴァ、プリシャダシュヴァ、プラセーナジット、そして他の人の主たちは、貪欲が滅びることによって天に至った。貪欲が一つずつ断ち切られると、諸人の主は天に至った。

प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभमिहात्मना ।
त्यक्त्वा लोभं सुखी लोके प्रेत्य चेह च मोदते ॥ १२.१५७.१४ ॥

明らかだ、クル族の最良の者よ。ここで自ら貪欲を捨てよ。貪欲を捨てた者は世において幸福であり、死後も、またここでも喜ぶ。