ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.157
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.157.1
अनर्थानामधिष्ठानमुक्तो लोभः पितामह ।
अज्ञानमपि कौरव्य श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १२.१५७.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਭ ਸਾਰੇ ਅਨਰਥਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.157.2
करोति पापं योऽज्ञानान्नात्मनो वेत्ति च क्षमम् ।
द्विषते साधुवृत्तांश्च स लोकस्यैति वाच्यताम् ॥ १२.१५७.२ ॥
ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਆਚਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.157.3
अज्ञानान्निरयं याति तथा ज्ञानेन दुर्गतिम् ।
अज्ञानात्क्लेशमाप्नोति तथाऽऽपत्सु निमज्जति ॥ १२.१५७.३ ॥
ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਰਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ।
12.157.4
प्रजानामप्रवृत्तिं च ज्ञानवृद्धिक्षयोदयान् ।
मूलं स्थानं गतिं कालं कारणं हेतुमेव च ॥ १२.१५७.४ ॥
ਪਰਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਾਧਾ, ਘਾਟ ਅਤੇ ਉਦੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਥਾਂ, ਗਤੀ, ਕਾਲ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਹੇਤੂ।
12.157.5
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यथावदिह पार्थिव ।
अज्ञानप्रसवं हीदं यद्दुःखमुपलभ्यते ॥ १२.१५७.५ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਮੈਂ ਇਹ ਯਥਾਵਤ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਦਾ ਹੈ।
12.157.6
रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्षः शोकोऽभिमानिता ।
कामः क्रोधश्च दर्पश्च तन्द्री चालस्यमेव च ॥ १२.१५७.६ ॥
ਰਾਗ, ਦਵੇਸ਼, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ, ਹਰਸ਼, ਸੋਕ, ਅਭਿਮਾਨ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਦਰਪ, ਤੰਦਰਾ ਅਤੇ ਆਲਸ ਵੀ।
12.157.7
इच्छा द्वेषस्तथा तापः परवृद्ध्युपतापिता ।
अज्ञानमेन्निर्दिष्टं पापानां चैव याः क्रियाः ॥ १२.१५७.७ ॥
ਇੱਛਾ, ਦ੍ਵੇਸ਼, ਤਾਪ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸੰਤਾਪ — ਇਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਾਪ-ਕਰਮ ਵੀ ਇਸੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.157.8
एतस्य वा प्रवृत्तेश्च वृद्ध्यादीन्यांश्च पृच्छसि ।
विस्तरेण महाराज शृणु तच्च विशेषतः ॥ १२.१५७.८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਦੇ ਉਪਜਣ ਤੇ ਵਧਣ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ; ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਣੋ।
12.157.9
उभावेतौ समफलौ समदोषौ च भारत ।
अज्ञानं चातिलोभश्चाप्येवं जानीहि पार्थिव ॥ १२.१५७.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨ ਫਲ ਤੇ ਸਮਾਨ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਨ — ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਤਿ ਲੋਭ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਜਾਣੋ।
12.157.10
लोभप्रभवमज्ञानं वृद्धं भूयः प्रवर्धते ।
स्थाने स्थानं क्षयेत्क्षीणमुपैति विविधां गतिम् ॥ १२.१५७.१० ॥
ਲੋਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅਗਿਆਨ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਕੇ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
12.157.11
मूलं लोभस्य मोहो वै कालात्मगतिरेव च ।
छिन्ने भिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव च ॥ १२.१५७.११ ॥
ਲੋਭ ਦਾ ਮੂਲ ਮੋਹ ਹੈ; ਕਾਲ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਲੋਭ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਾਲ ਹੀ ਹੈ।
12.157.12
तस्याज्ञानाद्धि लोभो हि कामात्मा गतिरेव च ।
सर्वे दोषास्तथा लोभात्तस्माल्लोभं विवर्जयेत् ॥ १२.१५७.१२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਭ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਕਾਮ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਲੋਭ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਲੋਭ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.157.13
जनको युवनाश्वश्च पृषदश्वः प्रसेनजित् ।
लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये नराधिपाः।
छिन्ने छिन्ने तथा लोभे दिवं प्राप्ता जनाधिपाः ॥ १२.१५७.१३ ॥
ਜਨਕ, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਸ਼ਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਰਾਧਿਪ ਲੋਭ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਲੋਭ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜਨਾਧਿਪ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
12.157.14
प्रत्यक्षं तु कुरुश्रेष्ठ त्यज लोभमिहात्मना ।
त्यक्त्वा लोभं सुखी लोके प्रेत्य चेह च मोदते ॥ १२.१५७.१४ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਲੋਭ ਨੂੰ ਤਿਆਗ। ਲੋਭ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।