મહાભારત · અધ્યાય 12.159
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.159.1
सर्वमेतत्तपोमूलं कवयः परिचक्षते ।
न ह्यतप्ततपा मूढः क्रियाफलमवाप्नुते ॥ १२.१५९.१ ॥
આ બધું તપના મૂળમાં છે એમ જ્ઞાનીઓ કહે છે. જેણે તપ કર્યું નથી તે મૂર્ખ કર્મનું ફળ પામતો નથી.
12.159.2
प्रजापतिरिदं सर्वं तपसैवासृजत्प्रभुः ।
तथैव वेदानृषयस्तपसा प्रतिपेदिरे ॥ १२.१५९.२ ॥
પ્રજાપતિ પ્રભુએ આ બધું તપથી જ રચ્યું. તેમ જ ઋષિઓએ તપથી વેદ પ્રાપ્ત કર્યા.
12.159.4
तपसैव ससर्जान्नं फलमूलानि यानि च ।
त्रीँल्लोकांस्तपसा सिद्धाः पश्यन्ति सुसमाहिताः
औषधान्यगदादीनि तिस्त्रो विद्याश्च संस्कृताः ।
तपसैव हि सिद्ध्यन्ति तपोमूलं हि साधनम् ॥ १२.१५९.४ ॥
તપથી જ તેણે અન્ન તથા ફળમૂળ રચ્યાં. સિદ્ધો અત્યંત એકાગ્રતાથી તપથી ત્રણે લોકને જુએ છે. ઔષધિઓ, વિષહર ઉપાયો અને ત્રણ સંસ્કૃત વિદ્યાઓ પણ તપથી જ સિદ્ધ થાય છે; તપ જ મૂળ સાધન છે.
12.159.5
यद्दुरापं दुराराध्यं दुराधर्षं दुरुत्सहम् ।
तत्सर्वं तपसा शक्यं तपो हि दुरतिक्रमम्।
ऐश्वर्यमृषयः प्राप्तास्तपसैव न संशयः ॥ १२.१५९.५ ॥
જે મેળવવું કઠિન, આરાધવું કઠિન, સામનો કરવો કઠિન, સહન કરવું કઠિન — તે બધું તપથી શક્ય છે; તપને પાર કરવું કઠિન છે. ઋષિઓએ તપથી જ ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું છે, એમાં સંશય નથી.
12.159.6
सुरापोऽसंमतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पगः ।
तपसैव सुतप्तेन नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.१५९.६ ॥
દારૂ પીનાર, ન આપેલું લેનાર, ગર્ભહત્યા કરનાર, ગુરુપત્ની સાથે સંગ કરનાર — તેઓ પણ સારી રીતે કરેલા તપથી જ પાપમાંથી મુક્ત થાય છે.
12.159.7
तपसो बहुरूपस्य तैस्तैर्द्वारैः प्रवर्ततः ।
निवृत्त्या वर्तमानस्य तपो नानशनात्परम् ॥ १२.१५९.७ ॥
અનેક રૂપવાળા તપનું, તે તે માર્ગે ચાલનારનું, નિવૃત્તિથી વર્તનારનું — ઉપવાસથી ચડિયાતું બીજું કોઈ તપ નથી.
12.159.8
अहिंसा सत्यवचनं दानमिन्द्रियनिग्रहः ।
एतेभ्यो हि महाराज तपो नानशनात्परम् ॥ १२.१५९.८ ॥
અહિંસા, સત્યવચન, દાન અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહ — હે મહારાજ, આનાથી શ્રેષ્ઠ તપ નથી; ઉપવાસથી પણ શ્રેષ્ઠ નથી.
12.159.9
न दुष्करतरं दानान्नाति मातरमाश्रमः ।
त्रैविद्येभ्यः परं नास्ति संन्यासान्नापरं तपः ॥ १२.१५९.९ ॥
દાનથી વધુ કઠિન કંઈ નથી, અને માતા સમાન આશ્રમ પણ નથી; ત્રૈવિદ્યથી ઉપર કંઈ નથી, અને સંન્યાસથી બીજું કોઈ તપ નથી.
12.159.10
इन्द्रियाणीह रक्षन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः ।
तस्मादर्थे च धर्मे च तपो नानशनात्परम् ॥ १२.१५९.१० ॥
આ લોકમાં ઇન્દ્રિયો જ વિપ્રો, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને દેવોની રક્ષા કરે છે; તેથી અર્થ અને ધર્મ માટે પણ ઉપવાસથી શ્રેષ્ઠ તપ નથી.
12.159.11
ऋषयः पितरो देवा मनुष्या मृगपक्षिणः ।
यानि चान्यानि भूतानि स्यावराणि चराणि च ॥ १२.१५९.११ ॥
ઋષિઓ, પિતૃઓ, દેવો, મનુષ્યો, મૃગો અને પક્ષીઓ — અને બીજાં જે પ્રાણીઓ છે, સ્થાવર અને જંગમ, તે બધાં.
12.159.12
तपः परायणाः सर्वे सिध्यन्ति तपसा च ते ।
इत्येवं तपसा देवा महत्त्वं प्रतिपेदिरे ॥ १२.१५९.१२ ॥
તપમાં લીન સૌ તપથી જ સિદ્ધિ પામે છે; આ રીતે દેવતાઓએ પણ તપથી મહત્ત્વ મેળવ્યું.
12.159.13
इमानीष्टविभागानि फलानि तपसः सदा ।
तपसा शक्यते प्राप्नुं देवत्वमपि निश्चयः ॥ १२.१५९.१३ ॥
તપનાં આ ઇચ્છિત અને વિવિધ ફળો હંમેશાં છે; તપથી દેવત્વ પણ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે, એ નિશ્ચિત છે.