महाभारत · अध्याय 12.159
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.159.1
सर्वमेतत्तपोमूलं कवयः परिचक्षते ।
न ह्यतप्ततपा मूढः क्रियाफलमवाप्नुते ॥ १२.१५९.१ ॥
हे सर्व तपाच्या मुळावर उभे आहे, असे ज्ञानी म्हणतात. ज्याने तप केले नाही, तो मूर्ख कर्माचे फळ मिळवत नाही.
12.159.2
प्रजापतिरिदं सर्वं तपसैवासृजत्प्रभुः ।
तथैव वेदानृषयस्तपसा प्रतिपेदिरे ॥ १२.१५९.२ ॥
प्रजापती प्रभूने हे सर्व तपानेच निर्माण केले. त्याचप्रमाणे ऋषींनी तपानेच वेद मिळवले.
12.159.4
तपसैव ससर्जान्नं फलमूलानि यानि च ।
त्रीँल्लोकांस्तपसा सिद्धाः पश्यन्ति सुसमाहिताः
औषधान्यगदादीनि तिस्त्रो विद्याश्च संस्कृताः ।
तपसैव हि सिद्ध्यन्ति तपोमूलं हि साधनम् ॥ १२.१५९.४ ॥
तपानेच त्याने अन्न आणि फळमुळे निर्माण केली. सिद्ध पुरुष अत्यंत एकाग्रतेने तपानेच तिन्ही लोक पाहतात. औषधे, विषहारक उपाय आणि तीन संस्कृत विद्या तपानेच सिद्ध होतात; तपच मूळ साधन आहे.
12.159.5
यद्दुरापं दुराराध्यं दुराधर्षं दुरुत्सहम् ।
तत्सर्वं तपसा शक्यं तपो हि दुरतिक्रमम्।
ऐश्वर्यमृषयः प्राप्तास्तपसैव न संशयः ॥ १२.१५९.५ ॥
जे मिळवणे कठीण, आराधना करणे कठीण, विरोध करणे कठीण, सहन करणे कठीण — ते सर्व तपाने शक्य होते; तप ओलांडणे कठीण आहे. ऋषींनी तपानेच ऐश्वर्य मिळवले, यात संशय नाही.
12.159.6
सुरापोऽसंमतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पगः ।
तपसैव सुतप्तेन नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.१५९.६ ॥
मद्यपान करणारा, न दिलेले घेणारा, गर्भहत्या करणारा, गुरुपत्नीशी संग करणारा — हेही उत्तम तपाने पापातून मुक्त होतात.
12.159.7
तपसो बहुरूपस्य तैस्तैर्द्वारैः प्रवर्ततः ।
निवृत्त्या वर्तमानस्य तपो नानशनात्परम् ॥ १२.१५९.७ ॥
अनेक रूपांच्या तपाचा, त्या त्या मार्गांनी चालणाऱ्याचा, निवृत्तीने वागणाऱ्याचा — उपवासापेक्षा श्रेष्ठ तप नाही.
12.159.8
अहिंसा सत्यवचनं दानमिन्द्रियनिग्रहः ।
एतेभ्यो हि महाराज तपो नानशनात्परम् ॥ १२.१५९.८ ॥
अहिंसा, सत्यवचन, दान आणि इंद्रियनिग्रह — हे महाराज, यांहून श्रेष्ठ तप नाही; उपवासापेक्षाही श्रेष्ठ नाही.
12.159.9
न दुष्करतरं दानान्नाति मातरमाश्रमः ।
त्रैविद्येभ्यः परं नास्ति संन्यासान्नापरं तपः ॥ १२.१५९.९ ॥
दानापेक्षा कठीण काही नाही, आणि मातेसारखा आश्रमही नाही; त्रैविद्यापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही, आणि संन्यासापेक्षा दुसरे तप नाही.
12.159.10
इन्द्रियाणीह रक्षन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः ।
तस्मादर्थे च धर्मे च तपो नानशनात्परम् ॥ १२.१५९.१० ॥
या जगात इंद्रिये हीच ब्राह्मण, ऋषी, पितर आणि देवांचे रक्षण करतात; म्हणून अर्थ व धर्मासाठीही उपवासापेक्षा श्रेष्ठ तप नाही.
12.159.11
ऋषयः पितरो देवा मनुष्या मृगपक्षिणः ।
यानि चान्यानि भूतानि स्यावराणि चराणि च ॥ १२.१५९.११ ॥
ऋषी, पितर, देव, मनुष्य, मृग-पक्षी — आणि इतर जे प्राणी आहेत, स्थावर आणि जंगम, तेही.
12.159.12
तपः परायणाः सर्वे सिध्यन्ति तपसा च ते ।
इत्येवं तपसा देवा महत्त्वं प्रतिपेदिरे ॥ १२.१५९.१२ ॥
तपात तत्पर असलेले सर्व जण तपानेच सिद्धी मिळवतात; याच प्रकारे देवांनी तपाने महत्त्व प्राप्त केले.
12.159.13
इमानीष्टविभागानि फलानि तपसः सदा ।
तपसा शक्यते प्राप्नुं देवत्वमपि निश्चयः ॥ १२.१५९.१३ ॥
तपाची ही इष्ट व विविध फळे सदैव आहेत; तपानेच देवत्व मिळवणे शक्य आहे, हे निश्चित.