મહાભારત · અધ્યાય 12.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.167.1
विस्तरेणार्थसंबन्धं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
मित्रद्रोही कृतघ्नश्च यः प्रोक्तस्तं च मे वद ॥ १२.१६७.१ ॥
વિસ્તારથી, તત્ત્વતઃ એ અર્થસંબંધ સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. મિત્રદ્રોહી અને કૃતઘ્ન કહેવાયેલા માણસ વિશે પણ મને કહો.
12.167.2
हन्त ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
उदीच्यां दिशि यद्वृत्तं म्लेच्छेषु मनुजाधिप ॥ १२.१६७.२ ॥
ઠીક, ઉત્તર દિશામાં મ્લેચ્છો વચ્ચે જે બન્યું તે એક પ્રાચીન ઇતિહાસ હું તમને કહીશ, હે મનુજાધિપ.
12.167.3
ब्राह्मणो मध्यदेशीयः कृष्णाङ्गो ब्रह्मवर्जितः ।
ग्रामं दस्युगणाकीर्णं प्राविशद्धनतृष्णया ॥ १२.१६७.३ ॥
મધ્યદેશનો એક બ્રાહ્મણ, શ્યામ અંગવાળો અને બ્રહ્મકર્મ વિનાનો, ધનની તૃષ્ણાથી દસ્યુઓના ટોળાથી ભરેલા ગામમાં પ્રવેશ્યો.
12.167.4
तत्र दस्युर्धनयुतः सर्ववर्णविशेषवित् ।
ब्रह्मण्यः सत्यसन्धश्च दाने च निरतोऽभवत् ॥ १२.१६७.४ ॥
ત્યાં એક દસ્યુ હતો; ધનવાન, સર્વ વર્ણોના ભેદ જાણનાર, બ્રાહ્મણભક્ત, સત્યમાં દૃઢ અને દાનમાં તત્પર.
12.167.5
तस्य क्षयमुपागम्य ततो भिक्षामयाचत ।
प्रतिश्रयं च वासार्थं भिक्षां चैवाथ वार्षिकीम् ॥ १२.१६७.५ ॥
તેની સંપત્તિ ક્ષીણ થયા પછી તેણે ભિક્ષા માગી; રહેવા માટે આશ્રય અને વરસાદની ઋતુ માટેની ભિક્ષા પણ માગી.
12.167.6
प्रादात्तस्मै स विप्राय वस्त्रं च सदशं नवम् ।
नारीं चापि वयोपेतां भर्त्रा विरहितां तथा ॥ १२.१६७.६ ॥
તેણે તે બ્રાહ્મણને યોગ્ય નવું વસ્ત્ર આપ્યું; તેમ જ યૌવનવાળી, પતિથી વિયોગ પામેલી એક સ્ત્રી પણ આપી.
12.167.7
एतत्संप्राप्य हृष्टात्मा गौतमोऽथ द्विजस्तथा ।
तस्मिन्गृहवरे राजंस्तया रेमे स गौतमः ॥ १२.१६७.७ ॥
આ પ્રાપ્ત કરીને પ્રસન્ન મનના ગૌતમ અને તે દ્વિજ પણ, હે રાજન્, તે શ્રેષ્ઠ ઘરમાં તેની સાથે રમ્યા.
12.167.8
कुटुस्बार्थं च दस्योश्च साहाय्यं चाप्यथाकरोत् ।
सोऽवसद्वर्षमेकं वै समृद्धे शबरालये ॥ १२.१६७.८ ॥
કુટુંબ માટે અને તે દસ્યુને પણ તેણે સહાય કરી. તે સમૃદ્ધ શબરાલયમાં તે એક વર્ષ રહ્યો.
12.167.9
बाणवेधे परं यत्नमकरोच्चैव गौतमः ।
चक्राङ्गान्स च नित्यं वै सर्वतो वनगोचरान्।
जघान गौतमो राजन्यथा दस्युगणास्तथा ॥ १२.१६७.९ ॥
બાણ મારવામાં ગૌતમે મોટો પ્રયત્ન કર્યો; ગૌતમ હંમેશાં ચારે બાજુ વનમાં વિચરતા ચક્રાંગ પક્ષીઓને મારતો રહ્યો, હે રાજન્, જેમ દસ્યુ-ટોળીઓ કરે.
12.167.10
हिंसापटुर्घृणाहीनः सदा प्राणिवधे रतः ।
गौतमः सन्निकर्षेण दस्युभिः समतामियात् ॥ १२.१६७.१० ॥
હિંસામાં નિપુણ, કરુણાહીન, સદા જીવહત્યામાં રત ગૌતમ સંગતિથી દસ્યુઓની સમાન થાય છે.
12.167.11
तथा तु वसतस्तस्य दस्युग्रामे सुखं तदा ।
अगमन्बहवो मासा निघ्नतः पक्षिणो बहून् ॥ १२.१६७.११ ॥
આ રીતે દસ્યુઓના ગામમાં તે સુખથી રહેતાં ઘણા મહિના વીતી ગયા; તે ઘણાં પક્ષીઓને મારતો રહ્યો.
12.167.12
ततः कदाचिदपरो द्विजस्तं देशमागतः ।
जटाचीराजिनधरः स्वाध्यायनिरतः शुचिः ॥ १२.१६७.१२ ॥
પછી એક વાર બીજો એક દ્વિજ તે દેશમાં આવ્યો; જટા, વલ્કલ અને મૃગચર્મ ધારણ કરનાર, સ્વાધ્યાયમાં રત, શુચિ.
12.167.13
विनीतो वेदशास्त्रेषु वेदान्तानां च पारगः ।
अदृश्यत ततस्तत्र सखा तस्यैव तु द्विजः।
तं दस्युग्राममगमद्यत्रासौ गौतमोऽभवत् ॥ १२.१६७.१३ ॥
તે વિનીત, વેદ-શાસ્ત્રો અને વેદાંતોમાં પારંગત હતો. ત્યારે ત્યાં તેનો જ મિત્ર તે બ્રાહ્મણ દેખાયો; જ્યાં આ ગૌતમ થયો હતો તે લૂંટારાઓના ગામમાં તે ગયો હતો.
12.167.14
स तु विप्रगृहान्वेपी शूद्रान्नपरिवर्जकः ।
ग्रामे दस्युसमाकीर्णे व्यचरत्सर्वतो द्विजः ॥ १२.१६७.१४ ॥
તે તો બ્રાહ્મણોના ઘર શોધતો, શૂદ્રનું અન્ન ત્યજતો, લૂંટારાઓથી ભરેલા તે ગામમાં સર્વત્ર ફરતો હતો.
12.167.15
ततः स गौतमगृहं प्रविवेश द्विजोत्तमः ।
गौतमश्चापि संप्राप्तस्तावन्योन्येन संगतौ ॥ १२.१६७.१५ ॥
ત્યારે તે ઉત્તમ દ્વિજ ગૌતમના ઘરમાં પ્રવેશ્યો. ગૌતમ પણ ત્યાં પહોંચ્યો; તે બંને એકબીજાને મળ્યા.
12.167.16
चक्राङ्गभारस्कन्धं तं धनुष्पाणिं धृतायुधम् ।
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं गृहद्वारमुपागतम् ॥ १२.१६७.१६ ॥
ચક્રના અંગોના ભારથી ખભા નમેલા, હાથમાં ધનુષ્ય અને શસ્ત્રો ધારણ કરેલા, લોહીથી ખરડાયેલા અંગોવાળો તે ઘરના દ્વારે આવ્યો.
12.167.17
तं दृष्ट्वा पुरुषादाभमपध्वस्तं क्षमागतम् ।
अभिज्ञाय द्विजो व्रीडन्निदं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १२.१६७.१७ ॥
નરભક્ષક જેવા, પતિત થઈને ક્ષમા માગવા આવેલા તેને જોઈને તે દ્વિજે તેને ઓળખી લીધો અને શરમાતાં આ વચન કહ્યું.
12.167.18
किमिदं कुरुपे मोहाद्विप्रस्त्वं हि कुलोद्भवः ।
मध्यदेशपरिज्ञातो दस्युभावं गतः कथम् ॥ १२.१६७.१८ ॥
અરે કુકર્મી! મોહથી આ શું કર્યું? તું ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલો બ્રાહ્મણ છે, મધ્યદેશમાં પ્રસિદ્ધ છે; તો લૂંટારાની સ્થિતિ કેવી રીતે પામ્યો?
12.167.19
पूर्वान्स्मर द्विज ज्ञातीन्प्रख्यातान्वेदपारगान् ।
येषां वंशेऽभिजातस्त्वमीदृशः कुलपांसनः ॥ १२.१६७.१९ ॥
હે દ્વિજ, તારા પૂર્વજો અને પ્રખ્યાત વેદપારંગત જ્ઞાતિજનોને સ્મર. જેમના વંશમાં તું જન્મ્યો છે, એ જ તું આવો કુળને કલંક લગાડનાર બન્યો છે.
12.167.20
अवबुध्यात्मनाऽऽत्मानं सत्वं शीलं श्रुतं दमम् ।
अनुक्रोशं च संस्मृत्य त्यज वासमिमं द्विज ॥ १२.१६७.२० ॥
પોતાને પોતે ઓળખ. તારા સત્ત્વ, શીલ, શ્રુત, દમ અને કરુણાનું સ્મરણ કરીને આ નિવાસ છોડ, હે દ્વિજ.
12.167.21
स एवमुक्तः सुहृदा तेन तत्र हितैपिणा ।
प्रत्युवाच ततो राजन्विनिश्वस्य तदाऽऽर्तबत् ॥ १२.१६७.२१ ॥
ત્યાં હિતૈષી મિત્રે આ પ્રમાણે કહેતાં, હે રાજન, તેણે નિસાસો નાખીને પીડિત માણસની જેમ ઉત્તર આપ્યો.
12.167.22
निर्धनोऽस्मि द्विजश्रेष्ठ नापि वेदविदप्यहम् ।
वित्तार्थमिह संप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम ॥ १२.१६७.२२ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હું નિર્ધન છું, વેદજ્ઞ પણ નથી. હે દ્વિજોત્તમ, જાણ કે ધન માટે હું અહીં આવ્યો છું.
12.167.23
त्वद्दर्शनात्तु विप्रेन्द्र कृतार्थोऽस्म्यद्य वै द्विज ।
अध्वानं सह यास्यावः श्वो वसस्वाद्य शर्वरीम् ॥ १२.१६७.२३ ॥
હે વિપ્રેન્દ્ર, તને જોવાથી જ આજે હું ખરેખર કૃતાર્થ થયો છું, હે દ્વિજ. આપણે કાલે સાથે માર્ગે જઈશું; આજની રાત અહીં રહે.
12.167.24
स तत्र न्यवसद्विप्रो घृणी किंचिदसंस्पृशन् ।
क्षुधितश्छन्द्यमानोऽपि भोजनं नाभ्यनन्दत ॥ १२.१६७.२४ ॥
તે બ્રાહ્મણ ત્યાં રહ્યો; દયાળુ અને સંયમી, કશું પણ સ્પર્શ કર્યા વિના. ભૂખ્યો હોવા છતાં, આગ્રહ કરવા છતાં, તેણે ભોજન સ્વીકાર્યું નહીં.