महाभारत · अध्याय 12.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.167.1
विस्तरेणार्थसंबन्धं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
मित्रद्रोही कृतघ्नश्च यः प्रोक्तस्तं च मे वद ॥ १२.१६७.१ ॥
विस्ताराने, तत्त्वतः त्या अर्थसंबंधाचे श्रवण करण्याची माझी इच्छा आहे. मित्रद्रोही आणि कृतघ्न असे ज्याला म्हटले आहे, त्याच्याविषयीही मला सांगा.
12.167.2
हन्त ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
उदीच्यां दिशि यद्वृत्तं म्लेच्छेषु मनुजाधिप ॥ १२.१६७.२ ॥
ठीक, उत्तर दिशेला म्लेच्छांमध्ये जे घडले तो एक प्राचीन इतिहास मी तुला सांगतो, हे मनुजाधिपा.
12.167.3
ब्राह्मणो मध्यदेशीयः कृष्णाङ्गो ब्रह्मवर्जितः ।
ग्रामं दस्युगणाकीर्णं प्राविशद्धनतृष्णया ॥ १२.१६७.३ ॥
मध्यदेशातील एक ब्राह्मण, सावळ्या अंगाचा आणि ब्रह्मकर्मांपासून दूर गेलेला, धनलोभाने दस्युसमूहांनी भरलेल्या एका गावात शिरला.
12.167.4
तत्र दस्युर्धनयुतः सर्ववर्णविशेषवित् ।
ब्रह्मण्यः सत्यसन्धश्च दाने च निरतोऽभवत् ॥ १२.१६७.४ ॥
तेथे एक दस्यू होता; धनवान, सर्व वर्णांचे भेद जाणणारा, ब्राह्मणभक्त, सत्यनिष्ठ आणि दानात तत्पर.
12.167.5
तस्य क्षयमुपागम्य ततो भिक्षामयाचत ।
प्रतिश्रयं च वासार्थं भिक्षां चैवाथ वार्षिकीम् ॥ १२.१६७.५ ॥
त्याचे धन संपल्यावर त्याने भिक्षा मागितली; राहण्यासाठी निवारा आणि पावसाळ्यासाठी भिक्षाही मागितली.
12.167.6
प्रादात्तस्मै स विप्राय वस्त्रं च सदशं नवम् ।
नारीं चापि वयोपेतां भर्त्रा विरहितां तथा ॥ १२.१६७.६ ॥
त्याने त्या ब्राह्मणाला योग्य असे नवीन वस्त्र दिले; तसेच तारुण्यात असलेली, पतीविरहित अशी एक स्त्रीही दिली.
12.167.7
एतत्संप्राप्य हृष्टात्मा गौतमोऽथ द्विजस्तथा ।
तस्मिन्गृहवरे राजंस्तया रेमे स गौतमः ॥ १२.१६७.७ ॥
हे मिळवून प्रसन्न मनाचा गौतम आणि तो द्विजही, हे राजा, त्या उत्तम घरात तिच्यासह रमला.
12.167.8
कुटुस्बार्थं च दस्योश्च साहाय्यं चाप्यथाकरोत् ।
सोऽवसद्वर्षमेकं वै समृद्धे शबरालये ॥ १२.१६७.८ ॥
कुटुंबासाठी आणि त्या दस्यूलाही त्याने साहाय्य केले. त्या समृद्ध शबरालयात तो एक वर्ष राहिला.
12.167.9
बाणवेधे परं यत्नमकरोच्चैव गौतमः ।
चक्राङ्गान्स च नित्यं वै सर्वतो वनगोचरान्।
जघान गौतमो राजन्यथा दस्युगणास्तथा ॥ १२.१६७.९ ॥
बाण मारण्यात गौतमाने मोठा प्रयत्न केला; गौतम नेहमी सर्वत्र वनात संचार करणाऱ्या चक्राङ्ग पक्ष्यांना मारत राहिला, हे राजा, दस्युगण मारतात तसे.
12.167.10
हिंसापटुर्घृणाहीनः सदा प्राणिवधे रतः ।
गौतमः सन्निकर्षेण दस्युभिः समतामियात् ॥ १२.१६७.१० ॥
हिंसेत निपुण, करुणाहीन, सदा प्राणिवधात रत असलेला गौतम संगतीमुळे दस्यूंच्या बरोबरीचा होतो.
12.167.11
तथा तु वसतस्तस्य दस्युग्रामे सुखं तदा ।
अगमन्बहवो मासा निघ्नतः पक्षिणो बहून् ॥ १२.१६७.११ ॥
अशा प्रकारे दस्यूंच्या गावात तो सुखाने राहत असताना बरेच महिने गेले; तो अनेक पक्षी मारत होता.
12.167.12
ततः कदाचिदपरो द्विजस्तं देशमागतः ।
जटाचीराजिनधरः स्वाध्यायनिरतः शुचिः ॥ १२.१६७.१२ ॥
मग एकदा दुसरा एक द्विज त्या देशात आला; जटा, वल्कल आणि मृगचर्म धारण करणारा, स्वाध्यायात रत, शुचि असा.
12.167.13
विनीतो वेदशास्त्रेषु वेदान्तानां च पारगः ।
अदृश्यत ततस्तत्र सखा तस्यैव तु द्विजः।
तं दस्युग्राममगमद्यत्रासौ गौतमोऽभवत् ॥ १२.१६७.१३ ॥
तो विनीत, वेद-शास्त्रांत आणि वेदान्तांत पारंगत होता. तेव्हा तेथे त्याचाच मित्र असलेला तो ब्राह्मण दिसला; जिथे हा गौतम झाला होता त्या दस्यूंच्या गावात तो गेला होता.
12.167.14
स तु विप्रगृहान्वेपी शूद्रान्नपरिवर्जकः ।
ग्रामे दस्युसमाकीर्णे व्यचरत्सर्वतो द्विजः ॥ १२.१६७.१४ ॥
तो मात्र ब्राह्मणांची घरे शोधत, शूद्रांचे अन्न टाळत, दस्यूंनी भरलेल्या त्या गावात सर्वत्र फिरत होता.
12.167.15
ततः स गौतमगृहं प्रविवेश द्विजोत्तमः ।
गौतमश्चापि संप्राप्तस्तावन्योन्येन संगतौ ॥ १२.१६७.१५ ॥
तेव्हा तो उत्तम द्विज गौतमाच्या घरात शिरला. गौतमही तेथे येऊन पोहोचला; ते दोघे एकमेकांना भेटले.
12.167.16
चक्राङ्गभारस्कन्धं तं धनुष्पाणिं धृतायुधम् ।
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं गृहद्वारमुपागतम् ॥ १२.१६७.१६ ॥
चाकांच्या अवयवांच्या भाराने खांदे झुकलेला, हाती धनुष्य व शस्त्रे धारण केलेला, रक्ताने माखलेल्या अंगांचा तो घराच्या दारात आला.
12.167.17
तं दृष्ट्वा पुरुषादाभमपध्वस्तं क्षमागतम् ।
अभिज्ञाय द्विजो व्रीडन्निदं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १२.१६७.१७ ॥
नरभक्षकासारखा, पतित झालेला, क्षमा मागत आलेला त्याला पाहून त्या द्विजाने त्याला ओळखले आणि लज्जित होत हे वचन म्हटले.
12.167.18
किमिदं कुरुपे मोहाद्विप्रस्त्वं हि कुलोद्भवः ।
मध्यदेशपरिज्ञातो दस्युभावं गतः कथम् ॥ १२.१६७.१८ ॥
अरे दुष्टा! मोहाने हे काय केलेस? तू उत्तम कुलात जन्मलेला ब्राह्मण आहेस, मध्यदेशात प्रसिद्ध आहेस; मग दस्यूची स्थिती तुला कशी प्राप्त झाली?
12.167.19
पूर्वान्स्मर द्विज ज्ञातीन्प्रख्यातान्वेदपारगान् ।
येषां वंशेऽभिजातस्त्वमीदृशः कुलपांसनः ॥ १२.१६७.१९ ॥
हे द्विजा, तुझ्या पूर्वजांचे आणि प्रख्यात वेदपारंगत नातेवाईकांचे स्मरण कर. ज्यांच्या वंशात तू जन्मलास, तोच तू असा कुलाला कलंक लावणारा झाला आहेस.
12.167.20
अवबुध्यात्मनाऽऽत्मानं सत्वं शीलं श्रुतं दमम् ।
अनुक्रोशं च संस्मृत्य त्यज वासमिमं द्विज ॥ १२.१६७.२० ॥
स्वतःला स्वतःने ओळख. तुझे सत्त्व, शील, श्रुत, दम आणि करुणा स्मरून हा निवास सोड, हे द्विजा.
12.167.21
स एवमुक्तः सुहृदा तेन तत्र हितैपिणा ।
प्रत्युवाच ततो राजन्विनिश्वस्य तदाऽऽर्तबत् ॥ १२.१६७.२१ ॥
तेथे हितचिंतक मित्राने असे सांगितल्यावर, हे राजा, तो सुस्कारा सोडून पीडित माणसासारखा उत्तरला.
12.167.22
निर्धनोऽस्मि द्विजश्रेष्ठ नापि वेदविदप्यहम् ।
वित्तार्थमिह संप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम ॥ १२.१६७.२२ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, मी निर्धन आहे, वेदज्ञही नाही. हे द्विजोत्तमा, धनासाठी मी येथे आलो आहे हे जाण.
12.167.23
त्वद्दर्शनात्तु विप्रेन्द्र कृतार्थोऽस्म्यद्य वै द्विज ।
अध्वानं सह यास्यावः श्वो वसस्वाद्य शर्वरीम् ॥ १२.१६७.२३ ॥
हे विप्रेंद्रा, तुला पाहूनच आज मी खरोखर कृतार्थ झालो आहे, हे द्विजा. आपण उद्या एकत्र वाटेने जाऊ; आज रात्री येथे राहा.
12.167.24
स तत्र न्यवसद्विप्रो घृणी किंचिदसंस्पृशन् ।
क्षुधितश्छन्द्यमानोऽपि भोजनं नाभ्यनन्दत ॥ १२.१६७.२४ ॥
तो ब्राह्मण तेथे राहिला; दयाळू आणि संयमी, काहीही न शिवता. भुकेला असूनही, आग्रह केला तरीही, त्याने भोजन स्वीकारले नाही.