মহাভারত · অধ্যায় 12.170
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.170.1
ततः स विदितो राज्ञः प्रविश्य गृहमुत्तमम् ।
पूजितो राक्षसेन्द्रेण निषसादासनोत्तमे ॥ १२.१७०.१ ॥
তারপর রাজার পরিচিত সেই ব্রাহ্মণ সেই উত্তম গৃহে প্রবেশ করে রাক্ষসরাজের দ্বারা সম্মানিত হয়ে শ্রেষ্ঠ আসনে উপবেশন করলেন।
12.170.2
पृष्टश्च गोत्रचरणं स्वाध्यायं ब्रह्मचारिकम् ।
न तत्र व्याजहारान्यद्गोत्रमात्रादृते द्विजः ॥ १२.१७०.२ ॥
গোত্র, চরণ, স্বাধ্যায় ও ব্রহ্মচর্য সম্বন্ধে জিজ্ঞাসিত হলে সেই দ্বিজ গোত্র ছাড়া সেখানে আর কিছুই বললেন না।
12.170.3
ब्रह्मवर्चसहीनस्य स्वाध्यायविरतस्य च ।
गोत्रमात्रविदो राजा निवासं समपृच्छत ॥ १२.१७०.३ ॥
ব্রহ্মতেজ-হীন, স্বাধ্যায়ে বিরত এবং শুধু গোত্র-জ্ঞানী সেই ব্রাহ্মণের বাসস্থান রাজা জিজ্ঞাসা করলেন।
12.170.4
क्व ते निवासः कल्याण किङ्गोत्रा ब्राह्मणी च ते ।
तत्त्वं ब्रूहि न भीः कार्या विश्रमस्व यथासुखम् ॥ १२.१७०.४ ॥
হে কল্যাণ, তোমার বাসস্থান কোথায়? তোমার ব্রাহ্মণী কোন গোত্রের? সত্য বলো; ভয় পেও না, সুখে বিশ্রাম করো।
12.170.5
मध्यदेशप्रसूतोऽहं वासो मे शबरालये ।
शूद्रा पुनर्भूर्भार्या मे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.१७०.५ ॥
আমি মধ্যদেশে জন্মেছি, কিন্তু আমার বাস শবরদের আলয়ে। আমার স্ত্রী শূদ্রা ও পুনর্ভূ। এই সত্য তোমাকে বলছি।
12.170.6
ततो राजा विममृशे कथं कार्यमिदं भवेत् ।
कथं वा सुकृतं मे स्यादिति बुद्ध्यान्वचिन्तयत् ॥ १२.१७०.६ ॥
তখন রাজা ভাবলেন, 'এই কাজ কীভাবে হবে? অথবা আমার পুণ্য কীভাবে হবে?' এভাবে বুদ্ধি দিয়ে তিনি আরও চিন্তা করলেন।
12.170.7
अयं वै जननाद्विप्रः सुहृत्तस्य महात्मनः ।
सम्प्रेषितश्च तेनायं काश्यपेन ममान्तिकम् ॥ १२.१७०.७ ॥
এই ব্রাহ্মণ জন্ম থেকেই সেই মহাত্মার সুহৃদ। সেই কাশ্যপই একে আমার কাছে পাঠিয়েছেন।
12.170.8
तस्य प्रियं करिष्यामि स हि मामाश्रितः सदा ।
भ्राता मे बान्धवश्चासौ सखा च हृदयङ्गमः ॥ १२.१७०.८ ॥
আমি তাঁর প্রিয় কাজ করব, কারণ তিনি সর্বদা আমারই আশ্রয়ে আছেন। তিনি আমার ভ্রাতা, আত্মীয় এবং হৃদয়প্রিয় সখা।
12.170.9
कार्त्तिक्यामद्य भोक्तारः सहस्रं मे द्विजोत्तमाः ।
तत्रायमपि भोक्ता वै देयमस्मै च मे धनम् ॥ १२.१७०.९ ॥
আজ কার্তিক পূর্ণিমায় আমার গৃহে শ্রেষ্ঠ দ্বিজ সহস্র জন ভোজন করবেন। সেখানে এই ব্যক্তিও ভোজন করবেন; এঁকে আমার ধনও দিতে হবে।
12.170.10
ततः सहस्रं विप्राणां विदुषां समलङ्कृतम् ।
स्नातानामनुसम्प्राप्तमहतक्षौमवाससाम् ॥ १२.१७०.१० ॥
তখন নতুন রেশমি বস্ত্র পরিধান করে, স্নান সেরে, অলংকৃত বিদ্বান ব্রাহ্মণ সহস্র জন একে একে এসে পৌঁছালেন।
12.170.11
तानागतान्द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो विशां पते ।
यथार्हं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १२.१७०.११ ॥
হে প্রজাপতি, বিরূপাক্ষ আগত সেই শ্রেষ্ঠ দ্বিজগণকে বিধানদৃষ্ট কর্মে যথাযোগ্যভাবে গ্রহণ করলেন।
12.170.12
बृस्यस्तेषां तु संन्यस्ता राक्षसेन्द्रस्य शासनात् ।
भूमौ वरकुथास्तीर्णाः प्रेष्यैर्भरतसत्तम ॥ १२.१७०.१२ ॥
রাক্ষসরাজের আদেশে তাঁদের জন্য আসন রাখা হলো; হে ভরতশ্রেষ্ঠ, ভৃত্যগণ ভূমিতে উৎকৃষ্ট আস্তরণ বিছিয়ে দিল।
12.170.13
तासु ते पूजिता राज्ञा निषण्णा द्विजसत्तमाः ।
व्यराजन्त महाराज नक्षत्रपतयो यथा ॥ १२.१७०.१३ ॥
হে মহারাজ, রাজা কর্তৃক সম্মানিত সেই শ্রেষ্ঠ দ্বিজগণ সেই আসনে উপবিষ্ট হয়ে নক্ষত্রপতিদের (চন্দ্রের) ন্যায় শোভা পেয়েছিলেন।
12.170.14
ततो जाम्बूनदाः पात्रीर्वज्राङ्का विमलाः शुभाः ।
वरान्नपूर्णा विप्रेभ्यः प्रादान्मधुघृताप्लुताः ॥ १२.१७०.१४ ॥
তারপর তিনি ব্রাহ্মণদের সোনার, বজ্রচিহ্নিত, নির্মল ও শুভ পাত্র দান করলেন, যা উত্তম অন্নে পূর্ণ ও মধু-ঘৃতে সিক্ত ছিল।
12.170.15
तस्य नित्यं तथाषाढ्यां माघ्यां च बहवो द्विजाः ।
ईप्सितं भोजनवरं लभन्ते सत्कृतं सदा ॥ १२.१७०.१५ ॥
তাঁর কাছ থেকে প্রতিদিন, তেমনি আষাঢ় ও মাঘ মাসের দিনে, বহু ব্রাহ্মণ সর্বদা সম্মানিত হয়ে কাঙ্ক্ষিত উত্তম ভোজন লাভ করতেন।
12.170.16
विशेषतस्तु कार्त्तिक्यां द्विजेभ्यः सम्प्रयच्छति ।
शरद्व्यपाये रत्नानि पौर्णमास्यामिति श्रुतिः ॥ १२.१७०.१६ ॥
বিশেষত কার্তিকে তিনি ব্রাহ্মণদের দান করতেন; শরৎকাল শেষ হলে পূর্ণিমায় রত্ন দান করতেন—এমনই শ্রুতি।
12.170.17
सुवर्णं रजतं चैव मणीनथ च मौक्तिकम् ।
वज्रान्महाधनांश्चैव वैडूर्याजिनराङ्कवान् ॥ १२.१७०.१७ ॥
সোনা, রূপা, মণি, মুক্তা, মহামূল্য বজ্র, বৈদূর্য, হরিণের চামড়া ও রঙ্কু মৃগের চামড়াও।
12.170.18
रत्नराशीन्विनिक्षिप्य दक्षिणार्थे स भारत ।
ततः प्राह द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो महायशाः ॥ १२.१७०.१८ ॥
হে ভারত, দক্ষিণার জন্য রত্নরাশি স্থাপন করে মহাযশা বিরূপাক্ষ শ্রেষ্ঠ দ্বিজগণকে বললেন।
12.170.19
गृह्णीत रत्नान्येतानि यथोत्साहं यथेष्टतः ।
येषु येषु च भाण्डेषु भुक्तं वो द्विजसत्तमाः ॥ १२.१७०.१९ ॥
উৎসাহ অনুযায়ী ও ইচ্ছামতো এই রত্নগুলি নিন। হে দ্বিজশ্রেষ্ঠগণ, আপনারা যে যে পাত্রে ভোজন করেছিলেন, সেগুলিও নিন।
12.170.20
इत्युक्तवचने तस्मिन्राक्षसेन्द्रे महात्मनि ।
यथेष्टं तानि रत्नानि जगृहुर्ब्राह्मणर्षभाः ॥ १२.१७०.२० ॥
মহাত্মা রাক্ষসরাজ এইরূপ বললে, ব্রাহ্মণশ্রেষ্ঠগণ ইচ্ছামতো সেই রত্নগুলি গ্রহণ করলেন।
12.170.21
ततो महार्हैस्ते सर्वे रत्नैरभ्यर्चिताः शुभैः ।
ब्राह्मणा मृष्टवसनाः सुप्रीताः स्म तदाभवन् ॥ १२.१७०.२१ ॥
তারপর সেই ব্রাহ্মণেরা সকলেই মহামূল্য শুভ রত্নে সম্মানিত হয়ে, পরিচ্ছন্ন বস্ত্র পরিধান করে তখন অত্যন্ত প্রসন্ন হলেন।
12.170.22
ततस्तान्राक्षसेन्द्रश्च द्विजानाह पुनर्वचः ।
नानादिगागतान्राजन्राक्षसान्प्रतिषिध्य वै ॥ १२.१७०.२२ ॥
তারপর রাক্ষসরাজ সেই দ্বিজদের আবার এই কথা বললেন, হে রাজন্, বিভিন্ন দিক থেকে আসা রাক্ষসদের নিবৃত্ত করে।
12.170.23
अध्यैकदिवसं विप्रा न वोऽस्तीह भयं क्वचित् ।
राक्षसेभ्यः प्रमोदध्वमिष्टतो यात माचिरम् ॥ १२.१७०.२३ ॥
আজ একদিনের জন্য, হে বিপ্রগণ, এখানে রাক্ষসদের থেকে আপনাদের কোথাও ভয় নেই। আনন্দ করুন, ইচ্ছামতো যান, বিলম্ব করবেন না।
12.170.24
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे विप्रसङ्घाः समन्ततः ।
गौतमोऽपि सुवर्णस्य भारमादाय सत्वरः ॥ १२.१७०.२४ ॥
তারপর সমস্ত ব্রাহ্মণদল চারদিকে ছুটে পালাল। গৌতমও সোনার বোঝা নিয়ে দ্রুত ছুটে গেলেন।
12.170.25
कृच्छ्रात्समुद्वहन्वीर न्यग्रोधं समुपागमत् ।
न्यषीदच्च परिश्रान्तः क्लान्तश्च क्षुधितश्च ह ॥ १२.१७०.२५ ॥
হে বীর, কষ্টেসৃষ্টে বহন করে সে এক বটগাছের কাছে এল; অত্যন্ত ক্লান্ত, অবসন্ন ও ক্ষুধার্ত হয়ে সেখানে বসে পড়ল।
12.170.26
ततस्तमभ्यगाद्राजन्राजधर्मा खगोत्तमः ।
स्वागतेनाभ्यनन्दच्च गौतमं मित्रवत्सलः ॥ १२.१७०.२६ ॥
হে রাজা, তখন ধর্মজ্ঞ পক্ষিশ্রেষ্ঠ তার কাছে এল; বন্ধুর প্রতি স্নেহে 'স্বাগত' বলে গৌতমকে অভ্যর্থনা জানাল।
12.170.27
तस्य पक्षाग्रविक्षेपैः क्लमं व्यपनयत्खगः ।
पूजां चाप्यकरोद्धीमान्भोजनं चाप्यकल्पयत् ॥ १२.१७०.२७ ॥
সেই পাখি তার ডানার অগ্রভাগ নেড়ে তার ক্লান্তি দূর করল; জ্ঞানী সেই পাখি তাকে সম্মান করল এবং আহারের ব্যবস্থাও করল।
12.170.28
स भुक्तवान्सुविश्रान्तो गौतमोऽचिन्तयत्तदा ।
हाटकस्याभिरूपस्य भारोऽयं सुमहान्मया ॥ १२.१७०.२८ ॥
আহার করে ও ভালোভাবে বিশ্রাম নিয়ে গৌতম তখন ভাবল—'আমার বহন করা এই সুন্দর সোনার ভার অত্যন্ত বড়।'
12.170.29
न चास्ति पथि भोक्तव्यं प्राणसन्धारणं मम ।
किं कृत्वा धारयेयं वै प्राणानित्यभ्यचिन्तयत् ॥ १२.१७०.२९ ॥
'পথে আমার খাওয়ার মতো কিছু নেই; প্রাণ ধারণের জন্য কী করে আমি প্রাণ রক্ষা করব?'—এরূপ সে ভাবতে লাগল।
12.170.30
ततः स पथि भोक्तव्यं प्रेक्षमाणो न किञ्चन ।
कृतघ्नः पुरुषव्याघ्र मनसेदमचिन्तयत् ॥ १२.१७०.३० ॥
তারপর পথে খাওয়ার মতো কিছু না দেখে, হে পুরুষব্যাঘ্র, সে কৃতঘ্ন হয়ে মনে মনে এ কথা ভাবল।
12.170.35
अयं बकपतिः पार्श्वे मांसराशिः स्थितो मम ।
इमं हत्वा गृहीत्वा च यास्येऽहं समभिद्रुतम् ॥ १२.१७०.३५ ॥
এই যে বকরাজ আমার পাশে মাংসের স্তূপ হয়ে পড়ে আছে। একে বধ ও ধারণ করে আমি তার দিকে দ্রুত ছুটে যাব।