મહાભારત · અધ્યાય 12.170
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.170.1
ततः स विदितो राज्ञः प्रविश्य गृहमुत्तमम् ।
पूजितो राक्षसेन्द्रेण निषसादासनोत्तमे ॥ १२.१७०.१ ॥
પછી રાજાને પરિચિત તે ઉત્તમ ગૃહમાં પ્રવેશીને રાક્ષસેન્દ્ર વડે સન્માનિત થઈ શ્રેષ્ઠ આસન પર બેઠો.
12.170.2
पृष्टश्च गोत्रचरणं स्वाध्यायं ब्रह्मचारिकम् ।
न तत्र व्याजहारान्यद्गोत्रमात्रादृते द्विजः ॥ १२.१७०.२ ॥
ગોત્ર, ચરણ, સ્વાધ્યાય અને બ્રહ્મચર્ય વિશે પૂછાતાં તે દ્વિજ ગોત્ર સિવાય ત્યાં બીજું કંઈ બોલ્યો નહિ.
12.170.3
ब्रह्मवर्चसहीनस्य स्वाध्यायविरतस्य च ।
गोत्रमात्रविदो राजा निवासं समपृच्छत ॥ १२.१७०.३ ॥
બ્રહ્મતેજ વિનાના, સ્વાધ્યાય છોડી દીધેલા અને માત્ર ગોત્ર જાણનારા તે દ્વિજને રાજાએ તેનું નિવાસસ્થાન પૂછ્યું.
12.170.4
क्व ते निवासः कल्याण किङ्गोत्रा ब्राह्मणी च ते ।
तत्त्वं ब्रूहि न भीः कार्या विश्रमस्व यथासुखम् ॥ १२.१७०.४ ॥
કલ્યાણ, તારું નિવાસસ્થાન ક્યાં છે? તારી બ્રાહ્મણી કયા ગોત્રની છે? તે સાચું કહે. ડરવું નહીં; સુખપૂર્વક વિશ્રામ કર.
12.170.5
मध्यदेशप्रसूतोऽहं वासो मे शबरालये ।
शूद्रा पुनर्भूर्भार्या मे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १२.१७०.५ ॥
હું મધ્યદેશમાં જન્મ્યો છું, પણ મારો નિવાસ શબરોની વસ્તીમાં છે. મારી પત્ની શૂદ્રા અને પુનર્ભૂ છે. આ સત્ય હું તને કહું છું.
12.170.6
ततो राजा विममृशे कथं कार्यमिदं भवेत् ।
कथं वा सुकृतं मे स्यादिति बुद्ध्यान्वचिन्तयत् ॥ १२.१७०.६ ॥
પછી રાજાએ વિચાર્યું, 'આ કાર્ય કેવી રીતે થાય? અથવા મારું પુણ્ય કેવી રીતે થાય?' એમ બુદ્ધિથી તે વધુ વિચારવા લાગ્યો.
12.170.7
अयं वै जननाद्विप्रः सुहृत्तस्य महात्मनः ।
सम्प्रेषितश्च तेनायं काश्यपेन ममान्तिकम् ॥ १२.१७०.७ ॥
આ બ્રાહ્મણ જન્મથી જ એ મહાત્માનો મિત્ર છે. એ જ કાશ્યપે એને મારી પાસે મોકલ્યો છે.
12.170.8
तस्य प्रियं करिष्यामि स हि मामाश्रितः सदा ।
भ्राता मे बान्धवश्चासौ सखा च हृदयङ्गमः ॥ १२.१७०.८ ॥
હું એનું પ્રિય કરીશ, કારણ કે એ હંમેશાં મારો જ આશ્રિત છે. એ મારો ભાઈ, બાંધવ અને હૃદયને પ્રિય મિત્ર છે.
12.170.9
कार्त्तिक्यामद्य भोक्तारः सहस्रं मे द्विजोत्तमाः ।
तत्रायमपि भोक्ता वै देयमस्मै च मे धनम् ॥ १२.१७०.९ ॥
આજે કાર્તિકી પૂર્ણિમાએ મારા ઘરે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો હજાર જણ ભોજન કરશે. ત્યાં આ પણ ભોજન કરશે, અને એને મારું ધન પણ આપવું જોઈએ.
12.170.10
ततः सहस्रं विप्राणां विदुषां समलङ्कृतम् ।
स्नातानामनुसम्प्राप्तमहतक्षौमवाससाम् ॥ १२.१७०.१० ॥
પછી નવાં રેશમી વસ્ત્રો પહેરીને, સ્નાન કરીને, અલંકૃત થયેલા વિદ્વાન બ્રાહ્મણો હજાર જણ ક્રમશઃ આવી પહોંચ્યા.
12.170.11
तानागतान्द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो विशां पते ।
यथार्हं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १२.१७०.११ ॥
હે પ્રજાપતિ, વિરૂપાક્ષે આવેલા તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોનો વિધિથી નિર્દેશિત કર્મ વડે યથાયોગ્ય સત્કાર કર્યો.
12.170.12
बृस्यस्तेषां तु संन्यस्ता राक्षसेन्द्रस्य शासनात् ।
भूमौ वरकुथास्तीर्णाः प्रेष्यैर्भरतसत्तम ॥ १२.१७०.१२ ॥
રાક્ષસેન્દ્રના આદેશથી તેમના માટે આસનો મૂકાયાં; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સેવકોએ ભૂમિ પર ઉત્તમ ગાલીચા પાથર્યા.
12.170.13
तासु ते पूजिता राज्ञा निषण्णा द्विजसत्तमाः ।
व्यराजन्त महाराज नक्षत्रपतयो यथा ॥ १२.१७०.१३ ॥
હે મહારાજ, રાજાએ સન્માનિત કરેલા તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો તે આસનો પર બેસીને નક્ષત્રપતિઓ (ચંદ્રો) સમાન શોભતા હતા.
12.170.14
ततो जाम्बूनदाः पात्रीर्वज्राङ्का विमलाः शुभाः ।
वरान्नपूर्णा विप्रेभ्यः प्रादान्मधुघृताप्लुताः ॥ १२.१७०.१४ ॥
પછી તેણે બ્રાહ્મણોને સોનાના, વજ્રચિહ્નિત, નિર્મળ અને શુભ પાત્રો આપ્યા; તે ઉત્તમ અન્નથી ભરેલા અને મધ તથા ઘીથી ભીંજાયેલા હતા.
12.170.15
तस्य नित्यं तथाषाढ्यां माघ्यां च बहवो द्विजाः ।
ईप्सितं भोजनवरं लभन्ते सत्कृतं सदा ॥ १२.१७०.१५ ॥
તેમની પાસેથી નિત્ય, તેમ જ આષાઢ અને માઘના દિવસોમાં, ઘણા બ્રાહ્મણો સદા સત્કાર પામીને ઇચ્છિત ઉત્તમ ભોજન મેળવતા.
12.170.16
विशेषतस्तु कार्त्तिक्यां द्विजेभ्यः सम्प्रयच्छति ।
शरद्व्यपाये रत्नानि पौर्णमास्यामिति श्रुतिः ॥ १२.१७०.१६ ॥
ખાસ કરીને કારતકમાં તે બ્રાહ્મણોને દાન આપતો; શરદ ઋતુના અંતે પૂર્ણિમાના દિવસે રત્નો આપતો, એવું શ્રુતિમાં સાંભળ્યું છે.
12.170.17
सुवर्णं रजतं चैव मणीनथ च मौक्तिकम् ।
वज्रान्महाधनांश्चैव वैडूर्याजिनराङ्कवान् ॥ १२.१७०.१७ ॥
સોનું, ચાંદી, મણિઓ, મોતી, મહામૂલ્યવાન હીરા, વૈડૂર્ય, હરણચર્મ અને રંકુ મૃગના ચર્મ પણ.
12.170.18
रत्नराशीन्विनिक्षिप्य दक्षिणार्थे स भारत ।
ततः प्राह द्विजश्रेष्ठान्विरूपाक्षो महायशाः ॥ १२.१७०.१८ ॥
હે ભારત, દક્ષિણા માટે રત્નોના ઢગલા મૂક્યા પછી મહાયશસ્વી વિરૂપાક્ષે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને કહ્યું.
12.170.19
गृह्णीत रत्नान्येतानि यथोत्साहं यथेष्टतः ।
येषु येषु च भाण्डेषु भुक्तं वो द्विजसत्तमाः ॥ १२.१७०.१९ ॥
ઉત્સાહ પ્રમાણે અને ઇચ્છા પ્રમાણે આ રત્નો લો. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તમે જે જે પાત્રોમાં ભોજન કર્યું હતું, તે પણ (લો).
12.170.20
इत्युक्तवचने तस्मिन्राक्षसेन्द्रे महात्मनि ।
यथेष्टं तानि रत्नानि जगृहुर्ब्राह्मणर्षभाः ॥ १२.१७०.२० ॥
તે મહાત્મા રાક્ષસેન્દ્રે એમ કહ્યું ત્યારે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠોએ ઇચ્છા પ્રમાણે તે રત્નો લીધાં.
12.170.21
ततो महार्हैस्ते सर्वे रत्नैरभ्यर्चिताः शुभैः ।
ब्राह्मणा मृष्टवसनाः सुप्रीताः स्म तदाभवन् ॥ १२.१७०.२१ ॥
પછી તે સર્વ બ્રાહ્મણો મૂલ્યવાન શુભ રત્નોથી સત્કારાયા, સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેર્યાં, અને ત્યારે અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
12.170.22
ततस्तान्राक्षसेन्द्रश्च द्विजानाह पुनर्वचः ।
नानादिगागतान्राजन्राक्षसान्प्रतिषिध्य वै ॥ १२.१७०.२२ ॥
પછી રાક્ષસેન્દ્રે તે દ્વિજોને ફરી આ વચન કહ્યું, હે રાજન્, વિવિધ દિશાઓમાંથી આવેલા રાક્ષસોને રોકીને.
12.170.23
अध्यैकदिवसं विप्रा न वोऽस्तीह भयं क्वचित् ।
राक्षसेभ्यः प्रमोदध्वमिष्टतो यात माचिरम् ॥ १२.१७०.२३ ॥
આજે એક દિવસ માટે, હે વિપ્રો, અહીં રાક્ષસોથી તમને ક્યાંય ભય નથી. આનંદ કરો, ઇચ્છા પ્રમાણે જાઓ, વિલંબ ન કરો.
12.170.24
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे विप्रसङ्घाः समन्ततः ।
गौतमोऽपि सुवर्णस्य भारमादाय सत्वरः ॥ १२.१७०.२४ ॥
પછી સર્વ વિપ્રસમૂહો ચારે દિશામાં દોડી ગયા. ગૌતમ પણ સોનાનો ભાર લઈને ઝડપથી દોડ્યો.
12.170.25
कृच्छ्रात्समुद्वहन्वीर न्यग्रोधं समुपागमत् ।
न्यषीदच्च परिश्रान्तः क्लान्तश्च क्षुधितश्च ह ॥ १२.१७०.२५ ॥
હે વીર, મુશ્કેલીથી ઊંચકીને તે એક વડના ઝાડ પાસે આવ્યો; અતિ થાકેલો, ક્લાંત અને ભૂખ્યો થઈને ત્યાં બેસી ગયો.
12.170.26
ततस्तमभ्यगाद्राजन्राजधर्मा खगोत्तमः ।
स्वागतेनाभ्यनन्दच्च गौतमं मित्रवत्सलः ॥ १२.१७०.२६ ॥
હે રાજા, ત્યારે ધર્મજ્ઞ પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે તેની પાસે આવ્યો; મિત્રની જેમ પ્રેમથી 'સ્વાગત' કહીને ગૌતમનું અભિનંદન કર્યું.
12.170.27
तस्य पक्षाग्रविक्षेपैः क्लमं व्यपनयत्खगः ।
पूजां चाप्यकरोद्धीमान्भोजनं चाप्यकल्पयत् ॥ १२.१७०.२७ ॥
એ પક્ષીએ પોતાની પાંખોના છેડા હલાવીને તેનો થાક દૂર કર્યો; બુદ્ધિમાન એવા પક્ષીએ તેનો સત્કાર કર્યો અને ભોજનની પણ વ્યવસ્થા કરી.
12.170.28
स भुक्तवान्सुविश्रान्तो गौतमोऽचिन्तयत्तदा ।
हाटकस्याभिरूपस्य भारोऽयं सुमहान्मया ॥ १२.१७०.२८ ॥
ભોજન કરીને સારી રીતે વિશ્રામ પામેલો ગૌતમ ત્યારે વિચારવા લાગ્યો—'મારા દ્વારા ઊંચકાયેલો આ સુંદર સુવર્ણનો ભાર ઘણો મોટો છે.'
12.170.29
न चास्ति पथि भोक्तव्यं प्राणसन्धारणं मम ।
किं कृत्वा धारयेयं वै प्राणानित्यभ्यचिन्तयत् ॥ १२.१७०.२९ ॥
'માર્ગમાં મારા માટે ખાવાલાયક કંઈ નથી; પ્રાણ ટકાવવા શું કરીને હું પ્રાણ ધારણ કરું?'—એમ તે વિચારવા લાગ્યો.
12.170.30
ततः स पथि भोक्तव्यं प्रेक्षमाणो न किञ्चन ।
कृतघ्नः पुरुषव्याघ्र मनसेदमचिन्तयत् ॥ १२.१७०.३० ॥
પછી માર્ગમાં ખાવા યોગ્ય કંઈ ન જોતાં, હે પુરુષવ્યાઘ્ર, કૃતઘ્ન બનીને મનમાં તે આ વિચારવા લાગ્યો.
12.170.35
अयं बकपतिः पार्श्वे मांसराशिः स्थितो मम ।
इमं हत्वा गृहीत्वा च यास्येऽहं समभिद्रुतम् ॥ १२.१७०.३५ ॥
આ બગલાઓનો સ્વામી મારી બાજુમાં માંસના ઢગલા સમાન પડ્યો છે. આને મારીને અને પકડીને હું તેની તરફ દોડી જઈશ.