महाभारत · अध्याय 12.171
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.171.1
अथ तत्र महार्चिष्माननलो वातसारथिः ।
तस्याविदूरे रक्षार्थं खगेन्द्रेण कृतोऽभवत् ॥ १२.१७१.१ ॥
तेव्हा तेथे महाज्वालांनी युक्त, वायूला सारथी केलेला अग्नी त्याच्याजवळच रक्षणासाठी खगेंद्राने ठेवलेला होता.
12.171.2
स चापि पार्श्वे सुष्वाप विश्वस्तो बकराट् तदा ।
कृतघ्नस्तु स दुष्टात्मा तं जिघांसुरजागरीत् ॥ १२.१७१.२ ॥
तो बकराजाही तेव्हा त्याच्या शेजारी विश्वासाने झोपला. पण तो कृतघ्न, दुष्टमनाचा त्याला मारण्याच्या इच्छेने जागा राहिला.
12.171.3
ततोऽलातेन दीप्तेन स सुप्तं निजघान तम् ।
निहत्य च मुदा युक्तः सोऽनुबन्धं न दृष्टवान् ॥ १२.१७१.३ ॥
मग त्याने पेटत्या जळत्या लाकडाने झोपलेल्या त्याला मारले. त्याला मारून आनंदाने भरून तो त्याचा परिणाम पाहू शकला नाही.
12.171.4
स तं विपक्षरोमाणं कृत्वाऽग्नावपचत्तदा ।
तं गृहीत्वा सुवर्णं च ययौ द्रुततरं द्विजः ॥ १२.१७१.४ ॥
त्याने त्याची पिसे उपटून अग्नीवर शिजवली. मग त्याला आणि सोने घेऊन तो द्विज अत्यंत वेगाने निघून गेला.
12.171.5
ततो दाक्षायणीपुत्रं नागतं तं तु भारत ।
विरूपाक्षश्चिन्तयन्वै हृदयेन विदूयता ॥ १२.१७१.५ ॥
मग, हे भारता, दाक्षायणीचा पुत्र परत न आल्याने विरूपाक्ष मनात चिंता करत हृदयात दुःखी झाला.
12.171.6
ततोऽन्यस्मिन्गते चाह्नि विरूपाक्षोऽब्रवीत्सुतम् ।
न प्रेक्षे राजधर्माणमद्य पुत्र खगोत्तमम्। ॥ १२.१७१.६ ॥
मग आणखी एक दिवस गेल्यावर विरूपाक्ष मुलाला म्हणाला: 'हे पुत्रा, आज पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, राजधर्म पाळणाऱ्याला मी पाहत नाही.'
12.171.7
स पूर्वसन्ध्यां ब्रह्माणं वन्दितुं याति सर्वदा ।
मां चादृष्ट्वा कदाचित्स न गच्छति गृहं खगः ॥ १२.१७१.७ ॥
तो नेहमी पूर्व संध्येला ब्रह्मदेवाला वंदन करण्यास जातो. पण मला न पाहता तो पक्षी कधीही घरी जात नाही.
12.171.8
द्विरात्रमुभयोः सन्ध्योर्नाभ्यगच्छन्ममालयम् ।
तस्मान्न शुद्ध्यते भावो मम स ज्ञायतां सुहृत् ॥ १२.१७१.८ ॥
दोन रात्री दोन्ही संध्यांमध्ये तो माझ्या आलयात आला नाही. म्हणून माझे मन शुद्ध होत नाही. तो माझा मित्र आहे; त्याची माहिती घ्यावी.
12.171.9
स्वाध्यायेन वियुक्तो हि ब्रह्मवर्चसवर्जितः ।
स गतस्तत्र मे शङ्का हन्यात्तं स द्विजाधमः ॥ १२.१७१.९ ॥
तो स्वाध्यायापासून वंचित, ब्रह्मवर्चसरहित आहे. तो तिथे गेला आहे, म्हणून मला शंका आहे. तो अधम द्विज त्याला मारून टाकील.
12.171.10
दुराचारः स दुर्बुद्धिरिङ्गितैर्लक्षितो मया ।
निष्कृपो दारुणाकारो दुष्टो दस्युरिवाधमः।
गौतमः स गतस्तत्र तेनोद्विग्नं मनो मम ॥ १२.१७१.१० ॥
तो दुराचारी, दुर्बुद्धी आहे; त्याच्या इशाऱ्यांवरून मी त्याला ओळखले. तो निर्दय, भयंकर आकृतीचा आहे; दुष्ट दरोडेखोरासारखा अधम आहे. तो गौतम तिथे गेला; त्यामुळे माझे मन अस्वस्थ झाले आहे.
12.171.11
पुत्र शीघ्रमितो गत्वा राजधर्मनिवेशनम् ।
ज्ञायतां स विशुद्धात्मा यदि जीवति वा चिरम् ॥ १२.१७१.११ ॥
पुत्रा, इथून लवकर जाऊन राजधर्माच्या निवासस्थानी जाऊन तो विशुद्धात्मा जिवंत आहे की फार पूर्वीच मेला आहे, याची माहिती घे.
12.171.12
स एवमुक्तस्त्वरितो रक्षोभिः सहितो ययौ ।
न्यग्रोधे राजधर्माणमपश्यन्निहतं ततः ॥ १२.१७१.१२ ॥
असे सांगितले गेल्यावर तो राक्षसांसह त्वरित गेला. मग न्यग्रोध वृक्षाखाली राजधर्माला मेलेला पाहिला.
12.171.13
रुदित्वा बहुशस्तस्मै विलप्य च स राक्षसः ।
गतो रोषसमाविष्टो गौतमग्रहणाय वै ॥ १२.१७१.१३ ॥
त्याच्यासाठी अनेकदा रडून आणि विलाप करून तो राक्षस क्रोधाने भरून गौतमाला धरण्यासाठी गेला.
12.171.14
गृहीतो गौतमः पापो रक्षोभिः क्रोधमूर्च्छितैः ।
राजधर्मशरीरस्य कङ्कालश्चाप्यथो धृतः ॥ १२.१७१.१४ ॥
क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या राक्षसांनी पापी गौतमाला धरले; राजधर्माच्या देहाचा सांगाडाही तिथे ठेवला गेला.
12.171.15
मनुव्रजं तु नगरं यातुधानास्ततो गताः ।
क्रोधरक्तेक्षणा घोरा गौतमस्य वधे धृताः ॥ १२.१७१.१५ ॥
मग ते यातुधान मनुव्रज नगराकडे गेले; क्रोधाने लाल डोळे असलेले, भयंकर, गौतमाच्या वधासाठी निश्चय केलेले.
12.171.16
पार्थिवस्वाग्रतो न्यस्तः कङ्कालो राजधर्मणः ।
तं दृष्ट्वा विमना राजा सामात्यः सगणोऽभवत् ॥ १२.१७१.१६ ॥
राजाच्या समोरच राजधर्माचा सांगाडा ठेवला गेला; तो पाहून राजा खिन्न मनाचा झाला, अमात्य आणि परिवारासह तो शोकाकुल झाला.
12.171.17
आर्तरावो महानासीद्गृहे तस्य महात्मनः ।
समुत्थितः स्रीसङ्घस्य निहते काश्यपात्मजे ॥ १२.१७१.१७ ॥
त्या महात्म्याच्या घरात मोठा आक्रोश उठला; काश्यपाचा पुत्र मारला गेल्यावर स्त्रियांचा समूह विलाप करू लागला.
12.171.18
राजा चैवाब्रवीत्पुत्रं पापोऽयं वध्यतामिति ॥ १२.१७१.१८ ॥
आणि राजा पुत्राला म्हणाला, "हा पापी आहे, याचा वध करावा."
12.171.19
अस्य मांसं वयं सर्वे खादिष्यामः समागताः ।
पापकृत्पापकर्मा च पापात्मा पापमास्थितः।
हन्तव्य एव पापात्मा कृतघ्नो नात्र संशयः ॥ १२.१७१.१९ ॥
आपण सर्वजण एकत्र येऊन याचे मांस खाऊ. पापी, पापकर्मा, पापात्मा, पापात स्थित असलेला आणि कृतघ्न असा हा पापात्मा नक्कीच मारला गेला पाहिजे, यात शंका नाही.
12.171.20
कृतघ्नं पापकर्माणां न भक्षयितुमुत्सहे ।
दासेभ्यो दीयतामेप मित्रध्रुक्पुरुपाधमः ॥ १२.१७१.२० ॥
मला या कृतघ्न पापकर्म्याला खाण्याची इच्छा नाही. मित्रद्रोही या अधम पुरुषाला सेवकांना द्या.
12.171.21
दासाः सर्वे समाहूता यातुधानास्तथा परे ।
नेच्छन्ति स्म कृतघ्नं तं खादितुं पुरुषोत्तम ॥ १२.१७१.२१ ॥
बोलावलेले सर्व सेवक आणि इतर यातुधान, हे पुरुषोत्तमा, त्या कृतघ्नाला खाण्याची इच्छा करत नव्हते.
12.171.22
शिरोभिश्चागता भूमिं महाराज ततो बलात् ।
मानार्थं जातु निर्बन्धं किल्विषं दातुमर्हसि ॥ १२.१७१.२२ ॥
हे महाराजा, तेव्हा ते मस्तक लववून भूमीवर येऊन बळाने (बोलले). सन्मानासाठी कधीही हट्टाने तुम्ही हा दोष देणे योग्य नाही.
12.171.23
यातुधाना नृपेणोक्ताः पापकर्मा विशस्यताम् ।
दह्यतां त्यज्यतां वाऽयं दर्शनादपनीयताम् ॥ १२.१७१.२३ ॥
राजाने यातुधानांना सांगितले: 'या पापकर्म्याला मारा, किंवा जाळा, किंवा सोडा, किंवा दृष्टीआडून दूर न्या.'
12.171.24
ततस्ते रुपिता दासाः शूलपट्टसपाणयः ।
खण्डशो विकृतं हत्वा क्रव्याद्भ्यो ह्यददुस्तदा ॥ १२.१७१.२४ ॥
तेव्हा संतप्त सेवकांनी, हाती शूल आणि पट्टिश घेऊन, त्या विकृताला तुकडे तुकडे करून मारले आणि मांसभक्षकांना दिले.
12.171.25
क्रव्यादास्त्वपि राजेन्द्र नेच्छन्ति पिशिताशनाः ।
मृतानपि हि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते ॥ १२.१७१.२५ ॥
हे राजेंद्रा, मांसभक्षक प्राणीसुद्धा मांस इच्छित नाहीत. मांसभक्षक मृतांनाही कृतघ्नांना खात नाहीत.
12.171.26
ब्रह्मस्वहरणे चोरे ब्रह्मघ्ने गुरुतल्पगे ।
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ १२.१७१.२६ ॥
ब्राह्मणाचे धन हरण करणारा चोर, ब्रह्महत्या करणारा आणि गुरुपत्नीगामी यांच्यासाठी सज्जनांनी प्रायश्चित्त विहित केले आहे; कृतघ्नासाठी प्रायश्चित्त नाही.
12.171.27
मित्रद्रुहं कृतघ्नं च नृशंसं च नराधमम् ।
क्रव्यादाः किमयश्चैव नोपभुञ्जन्ति वै सदा ॥ १२.१७१.२७ ॥
मित्रद्रोही, कृतघ्न, क्रूर आणि नराधम यांना मांसभक्षक प्राणी आणि लोखंड (शस्त्र) सदैव खात नाहीत.