ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.175
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.175.1
धनिनश्चाधना ये च वर्तयन्ति स्वतन्त्रिणः ।
सुखदुःखागमस्तेषां कः कथं वा पितामह ॥ १२.१७५.१ ॥
ਜੋ ਧਨੀ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
12.175.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शम्याकेन विमुक्तेन गीतं शान्तिगतेन च ॥ १२.१७५.२ ॥
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸ਼ਮਯਾਕ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
12.175.3
अब्रवीन्मां पुरा कश्चिद्ब्राह्मणस्त्यागमाश्रितः ।
क्लिश्यमानः कुदारेण कुचेलेन बुभुक्षया ॥ १२.१७५.३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਫਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ।
12.175.4
उत्पन्नमिह लोके वै जन्मप्रभृति मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१७५.४ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁਖ ਆ ਘੇਰਦੇ ਹਨ।
12.175.5
तयोरेकतरो मार्गो यदेनमुपसन्नयेत् ।
न सुखं प्राप्य संहृष्येन्नासुखं प्राप्य संज्वरेत् ॥ १२.१७५.५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਹ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਪਾ ਕੇ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.175.6
न वै चरसि यच्छ्रेय आत्मनो वा न रंस्यसे ।
अकामात्माऽपि हि सदा धुरमुद्यम्य चैव ह ॥ १२.१७५.६ ॥
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਕਾਮਨਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।
12.175.7
अकिञ्चनः परिपतन्सुखमास्वादयिष्यसि ।
अकिञ्चनः सुखं शेते समुत्तिष्ठति चैव ह ॥ १२.१७५.७ ॥
ਕੁਝ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਭਟਕਦਿਆਂ ਤੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲਵੇਂਗਾ। ਕੁਝ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
12.175.8
आकिञ्चन्यं सुखं लोके पथ्यं शिवमनामयम् ।
अनमित्रपथो ह्येष दुर्लभः सुलभः सताम् ॥ १२.१७५.८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸੁਖ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ ਰਾਹ ਹੈ; ਸਜਣਾਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੁਲਭ ਹੈ।
12.175.9
अकिञ्चनस्य शुद्धस्य उपपन्नस्य सर्वतः ।
अवेक्षमाणस्त्रील्लोँकान्न तुल्यमिह लक्षये ॥ १२.१७५.९ ॥
ਕੁਝ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸੰਪੰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.175.10
आकिञ्चन्यं च राज्यं च तुलया समतोलयम् ।
अत्यरिच्यत दारिद्र्यं राज्यादपि गुणाधिकम् ॥ १२.१७५.१० ॥
ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਤੋਲਿਆ। ਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਦਰਿਦਰਤਾ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ ਨਿਕਲੀ।
12.175.11
आकिञ्चन्ये च राज्ये च विशेषः सुमहानयम् ।
नित्योद्विग्नो हि धनवान्मृत्योरास्यगतो यथा ॥ १२.१७५.११ ॥
ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੈ: ਧਨਵਾਨ ਸਦਾ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
12.175.12
नैवास्याग्निर्न चादित्यो न मृत्युर्न च दस्यवः ।
प्रभवन्ति धनं हर्तुमितरे स्युः कुतः पुनः ॥ १२.१७५.१२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਮੌਤ ਜਾਂ ਡਾਕੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖੋਹ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਖੋਹਣਗੇ?
12.175.13
तं वै सदा कामचरमनुपस्तीर्णशायिनम् ।
बाहूपधानं शाम्यन्तं प्रशंसन्ति दिवौकसः ॥ १२.१७५.१३ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਵਿਛਾਏ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਹਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.175.14
धनवान्क्रोधलोभाभ्यामाविष्टो नष्टचेतनः ।
तिर्यग्दृष्टिः शुष्कमुखः पापको भ्रुकुटीमुखः ॥ १२.१७५.१४ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਿਆ, ਚੇਤਨਾ ਗੁਆਏ ਹੋਏ ਧਨਵਾਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਟੇਢੀ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਾ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾਏ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.175.15
निर्दशन्नधरोष्ठं च क्रुद्धो दारुणभाषिता ।
कस्तमिच्छेत्परिद्रष्टुं दातुमिच्छति चेन्महीम् ॥ १२.१७५.१५ ॥
ਹੇਠਲਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕੱਟਦਾ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨੇੜਿਓਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੇਗਾ? ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ?
12.175.16
श्रिया ह्यभीक्ष्णं संवासो मोहयत्यविचक्षणम् ।
सा तस्य चित्तं हरति शारदाभ्रमिवानिलः ॥ १२.१७५.१६ ॥
ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਗ ਨਾਸਮਝ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸਦਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.175.17
अथैनं रूपमानश्च धनमानश्च विन्दति ।
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः।
इत्येभिः कारणैस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रमाद्यति ॥ १२.१७५.१७ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਰੂਪ ਦਾ ਮਾਣ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਮਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਮੈਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹਾਂ" — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.175.18
संप्रसक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसंचितान् ।
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते ॥ १२.१७५.१८ ॥
ਆਸਕਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਖੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
12.175.19
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानं ततस्ततः ।
प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभिः ॥ १२.१७५.१९ ॥
ਮਰਯਾਦਾ ਲੰਘ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੋਭੀ ਰਾਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
12.175.20
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते गात्रसंस्पर्शजान्यपि ॥ १२.१७५.२० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਛੋਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
12.175.21
तेषां परमदुःखानां बुद्ध्या भैषज्यमाचरेत् ।
लोकधर्मं समाज्ञाय ध्रुवाणामध्रुवैः सह ॥ १२.१७५.२१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਥਿਰ ਦਾ ਅਸਥਿਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਇਹ ਲੋਕ-ਧਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ।
12.175.22
नात्यक्त्वा सुखमाप्नोति नात्यक्त्वा विन्दते परम् ।
नात्यक्त्वा चाभयः शेते त्यक्त्वा सर्वं सुखी भवेत् ॥ १२.१७५.२२ ॥
ਤਿਆਗ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤਿਆਗ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਤਿਆਗ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੀ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.175.23
इत्येतद्धास्तिनपुरे ब्राह्मणेनोपवर्णितम् ।
शम्याकेन पुरा मह्यं तस्मात्त्यागः परो मतः ॥ १२.१७५.२३ ॥
ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਿਆਕ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਤਿਆਗ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।