ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.187.1
ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम ।
वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ १२.१८७.१ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟ କେଉଁ କାରଣରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ହୁଏ? ତାହା କୁହନ୍ତୁ।
12.187.2
जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः ।
वेदाध्ययनसंपन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः ॥ १२.१८७.२ ॥
ଜାତକର୍ମ ଆଦି ସଂସ୍କାରରେ ସଂସ୍କୃତ, ଶୁଚି, ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଛଅ କର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଯିଏ।
12.187.3
शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः ।
नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.१८७.३ ॥
ଶୌଚାଚାରରେ ଉତ୍ତମ ରୂପେ ସ୍ଥିତ, ବିଘସାଶୀ, ଗୁରୁପ୍ରିୟ, ନିତ୍ୟବ୍ରତୀ ଓ ସତ୍ୟରେ ତତ୍ପର ଯିଏ, ସେ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.187.4
सत्यं दानमथाद्रोह आनृशंस्यं क्षमा धृणा ।
तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥ १२.१८७.४ ॥
ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଅଦ୍ରୋହ, ଅନୃଶଂସ୍ୟ, କ୍ଷମା, ଦୟା ଓ ତପ ଯାହାଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୁଏ।
12.187.5
क्षत्रजं सेवते कर्म देवाध्ययनसंगतः ।
दानादानरतिर्यस्तु स वै क्षत्रिय उच्यते ॥ १२.१८७.५ ॥
କ୍ଷାତ୍ରକର୍ମ ସେବନ କରେ, ଦେବାଧ୍ୟୟନରେ ସଂଲଗ୍ନ ଓ ଦାନ ଦେବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଯିଏ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.187.6
कृपिगोरक्षवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः ।
वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः ॥ १२.१८७.६ ॥
କୃଷି, ଗୋରକ୍ଷା ଓ ବାଣିଜ୍ୟରେ ସର୍ବଦା ନିୟୋଜିତ, ଶୁଚି ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଯିଏ, ସେ ବୈଶ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ।
12.187.7
सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः ।
त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥ १२.१८७.७ ॥
ଯିଏ ସର୍ବଦା ସବୁକିଛି ଖାଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ସବୁ ପ୍ରକାରର କାମ କରେ, ଅଶୁଚି, ବେଦ ତ୍ୟାଗ କରିଛି ଏବଂ ଆଚାରହୀନ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂଦ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୁଏ।
12.187.8
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे तच्च न विद्यते ।
न वै शूद्रो भवेच्छ्रद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥ १२.१८७.८ ॥
ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଶୂଦ୍ରରେ ରହିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜରେ ତାହା ମିଳେ ନାହିଁ। ଶୂଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଶୂଦ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହେ ନାହିଁ।
12.187.9
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः ॥ १२.१८७.९ ॥
ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ପବିତ୍ରତା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ଆତ୍ମସଂଯମ ମଧ୍ୟ।
12.187.10
वार्यौ सर्वात्मना तौ हि श्रेयोघातार्थमुच्छ्रितौ ॥ १२.१८७.१० ॥
ସେହି ଦୁଇଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେମାନେ କଲ୍ୟାଣର ବିନାଶ ପାଇଁ ଉଠନ୍ତି।
12.187.11
नित्यं क्रोधाच्छ्रियं रक्षेत्तपो रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ १२.१८७.११ ॥
କ୍ରୋଧରୁ ଶ୍ରୀ (ସମ୍ପଦ) ର ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ମତ୍ସରରୁ ତପସ୍ୟାର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ମାନ-ଅପମାନରୁ ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରମାଦରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.187.12
यस्य सर्वे समारम्भा निराशाबन्धना द्विज ।
त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी च स बुद्धिमान् ॥ १२.१८७.१२ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯାହାର ସମସ୍ତ କର୍ମାରମ୍ଭ ଆଶା-ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ଯିଏ ତ୍ୟାଗରେ ସବୁକିଛି ହୋମ କରିଛି, ସେ ହିଁ ତ୍ୟାଗୀ ଏବଂ ସେ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
12.187.13
अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतिश्चरेत् ।
परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः।
अचलं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चोभयोः ॥ १२.१८७.१३ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସ ହୋଇ, ମୈତ୍ରୀର ପଥରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ। ପରିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହେବା ଉଚିତ। ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
12.187.14
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ १२.१८७.१४ ॥
ସର୍ବଦା ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ, ଦମନଶୀଳ, ମୁନି, ସଂଯମୀ ଆତ୍ମା ବିଶିଷ୍ଟ, ଅଜିତକୁ ଜୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଅସଙ୍ଗ ରହିବା ଉଚିତ।
12.187.15
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः ।
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ १२.१८७.१५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଗ୍ରହଣ ହୁଏ ତାହା ବ୍ୟକ୍ତ, ଏହା ସ୍ଥିର ମତ। ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାହ୍ୟ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.187.16
अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः ।
मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत् ॥ १२.१८७.१६ ॥
ଅବିଶ୍ୱାସ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶ୍ୱାସ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବା ଉଚିତ। ମନକୁ ପ୍ରାଣରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପ୍ରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.187.17
निर्वेदादेव निर्वायान्न च किंचिद्विचिन्तयेत् ।
सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति ॥ १२.१८७.१७ ॥
କେବଳ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; କିଛି ବି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁଖସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେ ତା'ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
12.187.18
शौचेन सततं युक्तः सदाचारसमन्वितः ।
सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् ॥ १२.१८७.१८ ॥
ସର୍ବଦା ଶୌଚଯୁକ୍ତ, ସଦାଚାରସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାଯୁକ୍ତ ହେବା ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।