ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.187.1
ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम ।
वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ १२.१८७.१ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਸ਼ੀ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਦੱਸੋ।
12.187.2
जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः ।
वेदाध्ययनसंपन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः ॥ १२.१८७.२ ॥
ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੋ ਹੈ।
12.187.3
शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः ।
नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.१८७.३ ॥
ਸ਼ੌਚ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤ, ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਨਿੱਤ-ਵਰਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ—ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.187.4
सत्यं दानमथाद्रोह आनृशंस्यं क्षमा धृणा ।
तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥ १२.१८७.४ ॥
ਸੱਚ, ਦਾਨ, ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਦਿਆਲਤਾ, ਖਿਮਾ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.187.5
क्षत्रजं सेवते कर्म देवाध्ययनसंगतः ।
दानादानरतिर्यस्तु स वै क्षत्रिय उच्यते ॥ १२.१८७.५ ॥
ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਕਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.187.6
कृपिगोरक्षवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः ।
वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः ॥ १२.१८७.६ ॥
ਖੇਤੀ, ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਸ਼ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.187.7
सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः ।
त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥ १२.१८७.७ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਵੇਦ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਚਾਰਹੀਣ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.187.8
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे तच्च न विद्यते ।
न वै शूद्रो भवेच्छ्रद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥ १२.१८७.८ ॥
ਇਹ ਲੱਛਣ ਸ਼ੂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦ੍ਵਿਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸ਼ੂਦਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸ਼ੂਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
12.187.9
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः ।
एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः ॥ १२.१८७.९ ॥
ਸਾਰੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੋਭ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਵੀ।
12.187.10
वार्यौ सर्वात्मना तौ हि श्रेयोघातार्थमुच्छ्रितौ ॥ १२.१८७.१० ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਲਾਈ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।
12.187.11
नित्यं क्रोधाच्छ्रियं रक्षेत्तपो रक्षेच्च मत्सरात् ।
विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ १२.१८७.११ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ (ਧਨ-ਸੰਪਤੀ) ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਤਪ ਦੀ। ਮਾਣ-ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ ਦੀ, ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.187.12
यस्य सर्वे समारम्भा निराशाबन्धना द्विज ।
त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी च स बुद्धिमान् ॥ १२.१८७.१२ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ-ਆਰੰਭ ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਿਆਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ।
12.187.13
अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतिश्चरेत् ।
परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः।
अचलं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चोभयोः ॥ १२.१८७.१३ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਕ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
12.187.14
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ।
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥ १२.१८७.१४ ॥
ਸਦਾ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਮੁਨੀ, ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਅਜਿੱਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਸਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.187.15
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः ।
अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ १२.१८७.१५ ॥
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਿਅਕਤ ਹੈ, ਇਹ ਸਥਿਰ ਮਤ ਹੈ। ਅਵਿਅਕਤ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.187.16
अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः ।
मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत् ॥ १२.१८७.१६ ॥
ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.187.17
निर्वेदादेव निर्वायान्न च किंचिद्विचिन्तयेत् ।
सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति ॥ १२.१८७.१७ ॥
ਕੇਵਲ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਖਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.187.18
शौचेन सततं युक्तः सदाचारसमन्वितः ।
सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् ॥ १२.१८७.१८ ॥
ਸਦਾ ਸ਼ੌਚ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆਵਾਨ — ਇਹੀ ਦ੍ਰਿਜਾਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।