ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.189.1
आचारस्य विधिं तात प्रोच्यमानं त्वयाऽनघ ।
श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥ १२.१८९.१ ॥
ହେ ତାତ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଉଥିବା ଆଚାରର ବିଧି ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୋ ମତରେ ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ।
12.189.2
दुराचारा दुर्विचेष्टा दुष्प्रज्ञाः प्रियसाहसाः ।
असन्तस्त्वभिविख्याताः सन्तश्चाचारलक्षणाः ॥ १२.१८९.२ ॥
ଦୁରାଚାରୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣକାରୀ, ଦୂଷିତ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସାହସିକ କର୍ମପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ଅସନ୍ତ; କିନ୍ତୁ ସନ୍ତମାନେ ଆଚାରର ଲକ୍ଷଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
12.189.3
पुरीषं यदि वा मूत्रं ये न कुवन्ति मानवाः ।
राजमार्गे गवां मध्ये धान्यमध्ये शिवालये।
अग्न्यगारे तथा तीरे ये न कुर्वन्ति ते शुभाः ॥ १२.१८९.३ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମଳ ବା ମୂତ୍ର ରାଜମାର୍ଗରେ, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଶିବାଳୟରେ, ଅଗ୍ନିଗୃହରେ କିମ୍ବା ତୀରରେ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶୁଭ।
12.189.4
शौचमावश्यकं कृत्वा देवतानां च तर्पणम् ।
धर्ममाहुर्मनुष्याणामुपस्पृश्य नदीं तरेत् ॥ १२.१८९.४ ॥
ଆବଶ୍ୟକ ଶୌଚ କରି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି, ଏହାକୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ; ଆଚମନ କରି ନଦୀ ପାର ହେବା ଉଚିତ।
12.189.5
सूर्यं सदोपतिष्ठेन न स्वपेद्भास्करोदये ।
सायंप्रातर्जपेत्सन्ध्यां तिष्ठन्पूर्वां तथेतराम् ॥ १२.१८९.५ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସଦା ଉପାସନା କରିବ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଶୋଇବ ନାହିଁ; ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃ ସନ୍ଧ୍ୟା ଜପ କରିବ, ପୂର୍ବରେ ଠିଆ ହୋଇ ଓ ସେହିପରି ଅନ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ।
12.189.6
पञ्चार्द्रो भोजनं भुञ्ज्यात्प्राद्भुखो मौनमास्थितः ।
न निन्द्यादन्नभक्ष्यांश्च स्वादुस्वादु च भक्षयेत् ॥ १२.१८९.६ ॥
ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗ ଓଦା କରି, ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ମୌନ ଧାରଣ କରି ଭୋଜନ କରିବ; ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ନର ନିନ୍ଦା କରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ସୁସ୍ୱାଦୁକୁ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭାବି ଖାଇବ।
12.189.7
नार्द्रपाणिः समुत्तिष्ठेन्नार्द्रपादः स्वपेन्निशि ।
देवर्षिर्नारदः प्राह एतदाचारलक्षणम् ॥ १२.१८९.७ ॥
ଓଦା ହାତରେ ଉଠିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓଦା ପାଦରେ ରାତିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଆଚାରର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଦେବର୍ଷି ନାରଦ କହିଥିଲେ।
12.189.8
शोचिष्केशमनड्वाहं देवगोष्ठं चतुष्पथम् ।
ब्राह्मणं धार्मिकं चैव नित्यं कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ १२.१८९.८ ॥
ଅଗ୍ନି, ବଳଦ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୋଶାଳା, ଚଉରାସ୍ତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି — ଏମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।
12.189.9
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च ।
सामात्यं भोजनं भृत्यैः पुरुषस्य प्रशस्यते ॥ १२.१८९.९ ॥
ଅତିଥି, ସମସ୍ତ ସେବକ, ସ୍ୱଜନ, ଅମାତ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରିତଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରିବା ପୁରୁଷ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।
12.189.10
सायंप्रातर्मनुष्याणामशनं वेदनिर्मितम् ।
नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासी तथा भवेत् ॥ १२.१८९.१० ॥
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭୋଜନ ବେଦବିହିତ — ସଂଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତେ। ମଝିରେ ଭୋଜନ ବିହିତ ନୁହେଁ; ସେହିପରି ଉପବାସୀ ରହିବା ଉଚିତ।
12.189.11
होमकाले तथ्ना जुह्वन्नृतुकाले तथा व्रजन् ।
अनन्यस्त्रीजनः प्राज्ञो ब्रह्मचारी तथा भवेत् ॥ १२.१८९.११ ॥
ହୋମ ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ଆହୁତି ଦେଇ ଏବଂ ଋତୁକାଳରେ ଯାଉ, ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରେ ନ ଯାଇ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପରି ରହିବା ଉଚିତ।
12.189.12
अमृतं ब्राह्मणोच्छिष्टं जनन्या हृदयं कृतम् ।
तज्जनाः पर्युपासन्ते सत्यं सन्तः समासते ॥ १२.१८९.१२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅମୃତ; ତାହା ମାତାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ନିର୍ମିତ। ଲୋକେ ତାହାର ସେବା କରନ୍ତି; ସଜ୍ଜନମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ତାହାରେ ବାସ କରନ୍ତି।
12.189.13
लोष्टमदीं तृणच्छेदी नखखादी तु यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः संकसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १२.१८९.१३ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମାଟିର ଢେଳା ଖାଏ, ଘାସ କାଟେ, ନଖ ଚୋବାଏ, ଏବଂ ସର୍ବଦା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ମଇଳାରେ ରହେ, ତାହାକୁ ଏ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
12.189.14
यजुषा संस्कृतं मांसं निवृत्तो मांसभक्षणात् ।
भक्षयेन्न वृथामांसं पृष्ठमांसं च वर्जयेत् ॥ १२.१८९.१४ ॥
ଯଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ମାଂସ, ମାଂସଭକ୍ଷଣରୁ ନିବୃତ୍ତ ଲୋକ ଖାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ବୃଥା ମାଂସ ଓ ପିଠିର ମାଂସ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
12.189.15
स्वदेशे परदेशे वा अतिर्थि नोपवासयेत् ।
काम्यकर्मफलं लब्ध्वा गुरूणामुपपादयेत् ॥ १२.१८९.१५ ॥
ନିଜ ଦେଶରେ କିମ୍ବା ପରଦେଶରେ ଅତିଥିକୁ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାମ୍ୟକର୍ମର ଫଳ ପାଇଲେ ତାହା ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.189.16
गुरूणामासनं देयं कर्तव्यं चाभिवादनम् ।
गुरूनभ्यर्च्य युज्येत आयुषा यशसा श्रिया ॥ १२.१८९.१६ ॥
ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେବା ଉଚିତ ଓ ଅଭିବାଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ମଣିଷ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଯଶ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.189.17
नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं न च नग्नां परस्त्रियम् ।
मैथुनं सततं धर्म्यं गुह्ये चैव समाचरेत् ॥ १२.१८९.१७ ॥
ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନଗ୍ନା ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୈଥୁନ ସଦା ଧର୍ମାନୁସାରେ, ଗୋପନରେ କରିବା ଉଚିତ।
12.189.18
तीर्थानां हृदयं तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचिः ।
सर्वमार्यकृतं धर्म्यं वालसंस्पर्शनानि च ॥ १२.१८९.१८ ॥
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ହିଁ ତୀର୍ଥ; ଶୁଚିମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ହିଁ ଶୁଚି। ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମ ଓ ବାଳସ୍ପର୍ଶ ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ୍ୟ।
12.189.19
दर्शनेदर्शने नित्यं सुखप्रश्नमुदाहरेत् ।
सायं प्रातश्च विप्राणां प्रदिष्टमभिवादनम् ॥ १२.१८९.१९ ॥
ଦେଖା ହେଲେ ଓ ନ ହେଲେ ସର୍ବଦା କୁଶଳ ପଚାରିବା ଉଚିତ; ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରିବାର ବିଧି ଅଛି।
12.189.20
देवगोष्ठे गवां मध्ये ब्राह्मणानां क्रियापथे ।
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् ॥ १२.१८९.२० ॥
ଦେବସ୍ଥାନରେ, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କର୍ମପଥରେ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଓ ଭୋଜନରେ ଡାହାଣ ହାତ ଉଠାଇବା ଉଚିତ।
12.189.21
सायं प्रातश्च विप्राणां पूजनं च यथाविधि ।
पण्यानां शोभते पण्यं कृषीणामृद्ध्यतां कृषिः।
बहुकारं च सस्यानां वाह्ये वाहो गवां तथा ॥ १२.१८९.२१ ॥
ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବଣିକମାନଙ୍କ ପଣ୍ୟ ଶୋଭା ପାଏ; ସମୃଦ୍ଧ ହେଉଥିବା କୃଷକମାନଙ୍କ ଚାଷ ଶୋଭା ପାଏ; ଶସ୍ୟ ପାଇଁ ବହୁ ପରିଶ୍ରମ, ଏବଂ ବାହାରେ ଗାଈ ବହିବା ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.189.22
संपन्नं भोजने नित्यं पानीये तर्पणं तथा ।
सुशृतं पायसे ब्रूयाद्यवाग्वां कृसरे तथा ॥ १२.१८९.२२ ॥
ଭୋଜନରେ ସର୍ବଦା 'ସମ୍ପନ୍ନ' କହିବା ଉଚିତ, ପାନୀୟରେ ତର୍ପଣ କହିବା ଉଚିତ; ପାୟସରେ 'ସୁଶୃତ' କହିବା ଉଚିତ, ଯବ ପେୟ ଓ କୃସରରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.189.23
श्मश्रुकर्मणि संप्राप्ते क्षुते स्नानेऽथ भोजने ।
व्याधितानां च सर्वेषामायुष्ममभिनन्दनम् ॥ १२.१८९.२३ ॥
ଦାଢ଼ି କାଟିବା ସମୟରେ, ଛିଙ୍କ ଆସିଲେ, ସ୍ନାନରେ, ଭୋଜନରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୋଗୀଙ୍କୁ 'ଆୟୁଷ୍ମାନ୍' ବୋଲି ଅଭିନନ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ।
12.189.24
प्रत्यादित्यं न मेहेत न पश्येदात्मनः शकृत् ।
सुतैः स्त्रिया च शयनं सह भोज्यं च वर्जयेत् ॥ १२.१८९.२४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରସ୍ରାବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନିଜର ମଳ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏକତ୍ର ଶୟନ ଓ ଏକତ୍ର ଭୋଜନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
12.189.25
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् ।
अवराणां समानानामुभयं नैव दुष्यति ॥ १२.१८९.२५ ॥
ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ 'ତୁମେ' କହିବା ଓ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ନେବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; କନିଷ୍ଠ ଓ ସମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉଭୟ ଦୋଷ ନୁହେଁ।
12.189.26
हृदयं पापवृत्तानां पापमाख्याति वैकृतम् ।
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ॥ १२.१८९.२६ ॥
ପାପାଚାରୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପାପର ବିକୃତି ପ୍ରକାଶ କରେ; ଜାଣିଶୁଣି କରାଯାଇଥିବା ପାପ ମହାଜନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲୁଚାଉଥିବା ଲୋକେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.189.27
ज्ञानपूर्वकृतं पापं छादयन्त्यबहुश्रुताः ।
नैनं मनुष्याः पश्यन्ति पश्यन्त्येव दिवौकसः ॥ १२.१८९.२७ ॥
ଅଳ୍ପଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣିଶୁଣି କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଲୁଚାନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖନ୍ତି।
12.189.28
पापेनापिहितं पापं पापमेवानुवर्तते ।
धर्मेणापिहितो धर्मो धर्ममेवानुवर्तते।
धार्मिकेण कृतो धर्मो धर्ममेवानुवर्तते ॥ १२.१८९.२८ ॥
ପାପରେ ଆବୃତ ପାପ କେବଳ ପାପକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଧର୍ମରେ ଆବୃତ ଧର୍ମ କେବଳ ଧର୍ମକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଧାର୍ମିକ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଧର୍ମ କେବଳ ଧର୍ମକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରେ।
12.189.29
पापं कृतं न स्मरतीह मूढो ।
विवर्तमानस्य तदेति कर्तुः।
राहुर्यथा चन्द्रमुपैति चापि ।
तथाऽबुधं पापमुपैति कर्म ॥ १२.१८९.२९ ॥
ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ମନେ ରଖେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତାହା ଫେରି ଆସି କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚେ, ଯେପରି ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚେ; ସେହିପରି ଅବୋଧଙ୍କ ପାଖରେ ପାପକର୍ମ ପହଞ୍ଚେ।
12.189.30
आशया संचितं द्रव्यं दुःखेनैवोपभुज्यते ।
तद्बुधा न प्रशंसन्ति मरणं न प्रतीक्षते ॥ १२.१८९.३० ॥
ଆଶାରେ ସଞ୍ଚିତ ଧନ ଦୁଃଖରେ ହିଁ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏଥିପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
12.189.31
मानसं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु मनसा शिवमाचरेत् ॥ १२.१८९.३१ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବଭୂତଙ୍କର ମାନସିକ ଭାବ କହନ୍ତି। ଅତଏବ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ମନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.189.32
एक एव चरेद्धर्मं नास्ति धर्मे सहायता ।
केवलं विधिमासाद्य सहायः किं करिष्यति ॥ १२.१८९.३२ ॥
ଧର୍ମ ଏକାକୀ ହିଁ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମରେ ସହାୟତା ନାହିଁ। କେବଳ ବିଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସହାୟକ କ'ଣ କରିବ?
12.189.33
धर्मो योनिर्मनुष्याणां देवानाममृतं दिवि ।
प्रेत्यभावे सुखं धर्माच्न्छश्वत्तैरुपभुज्यते ॥ १२.१८९.३३ ॥
ଧର୍ମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାଙ୍କର ଅମୃତ। ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୁଖ ଧର୍ମରୁ ମିଳେ; ସେମାନେ ତାହା ସଦା ଭୋଗ କରନ୍ତି।