మహాభారతం · అధ్యాయం 12.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.189.1
आचारस्य विधिं तात प्रोच्यमानं त्वयाऽनघ ।
श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥ १२.१८९.१ ॥
ఓ తాతా, పాపరహితుడా, నీవు చెప్పబోయే ఆచార విధానాన్ని వినాలనుకుంటున్నాను. ధర్మజ్ఞుడా, నా దృష్టిలో నీవు సర్వజ్ఞుడవు.
12.189.2
दुराचारा दुर्विचेष्टा दुष्प्रज्ञाः प्रियसाहसाः ।
असन्तस्त्वभिविख्याताः सन्तश्चाचारलक्षणाः ॥ १२.१८९.२ ॥
దురాచారులు, దుష్ప్రవర్తన గలవారు, దుష్టబుద్ధి గలవారు, సాహసకార్యాలను ఇష్టపడేవారు అసంతులు; కానీ సజ్జనులు ఆచారలక్షణాలతో ప్రసిద్ధులు.
12.189.3
पुरीषं यदि वा मूत्रं ये न कुवन्ति मानवाः ।
राजमार्गे गवां मध्ये धान्यमध्ये शिवालये।
अग्न्यगारे तथा तीरे ये न कुर्वन्ति ते शुभाः ॥ १२.१८९.३ ॥
మలమూత్రాలను రాజమార్గంలో, ఆవుల మధ్యలో, ధాన్యం మధ్యలో, శివాలయంలో, అగ్నిగృహంలో, తీరంలో చేయనివారు శుభులు.
12.189.4
शौचमावश्यकं कृत्वा देवतानां च तर्पणम् ।
धर्ममाहुर्मनुष्याणामुपस्पृश्य नदीं तरेत् ॥ १२.१८९.४ ॥
అవసరమైన శౌచం చేసి, దేవతలకు తర్పణం ఇచ్చి, ఇది మనుష్యుల ధర్మమని అంటారు; ఆచమనం చేసి నదిని దాటాలి.
12.189.5
सूर्यं सदोपतिष्ठेन न स्वपेद्भास्करोदये ।
सायंप्रातर्जपेत्सन्ध्यां तिष्ठन्पूर्वां तथेतराम् ॥ १२.१८९.५ ॥
సూర్యుడిని ఎల్లప్పుడూ ఉపాసించాలి; సూర్యోదయ సమయంలో నిద్రపోకూడదు; సాయం, ప్రాతః సంధ్యలను జపించాలి, మొదటిది నిలబడి, అలాగే రెండవది కూడా.
12.189.6
पञ्चार्द्रो भोजनं भुञ्ज्यात्प्राद्भुखो मौनमास्थितः ।
न निन्द्यादन्नभक्ष्यांश्च स्वादुस्वादु च भक्षयेत् ॥ १२.१८९.६ ॥
ఐదు అవయవాలను తడిపి, తూర్పు ముఖంగా, మౌనంగా భోజనం చేయాలి; భోజనయోగ్యమైన అన్నాన్ని నిందించకూడదు, రుచికరమైనదాన్ని రుచికరంగా తినాలి.
12.189.7
नार्द्रपाणिः समुत्तिष्ठेन्नार्द्रपादः स्वपेन्निशि ।
देवर्षिर्नारदः प्राह एतदाचारलक्षणम् ॥ १२.१८९.७ ॥
తడి చేతులతో లేవకూడదు, తడి పాదాలతో రాత్రి నిద్రించకూడదు. ఇదే ఆచారానికి లక్షణం అని దేవర్షి నారదుడు చెప్పాడు.
12.189.8
शोचिष्केशमनड्वाहं देवगोष्ठं चतुष्पथम् ।
ब्राह्मणं धार्मिकं चैव नित्यं कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ १२.१८९.८ ॥
అగ్ని, ఎద్దు, దేవతల గోశాల, నాలుగు దారుల కూడలి, బ్రాహ్మణుడు, ధార్మికుడు — వీరిని ఎల్లప్పుడూ ప్రదక్షిణ చేయాలి.
12.189.9
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च ।
सामात्यं भोजनं भृत्यैः पुरुषस्य प्रशस्यते ॥ १२.१८९.९ ॥
అతిథులు, సేవకులందరు, స్వజనులు, అమాత్యులు, భృత్యులతో కలిసి భోజనం చేయడం పురుషునికి ప్రశంసనీయం.
12.189.10
सायंप्रातर्मनुष्याणामशनं वेदनिर्मितम् ।
नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासी तथा भवेत् ॥ १२.१८९.१० ॥
మనుషుల భోజనం వేదవిధించినట్లు సాయంత్రం, ప్రాతఃకాలంలో. మధ్యలో భోజనం చెప్పబడలేదు; అలాగే ఉపవాసం ఉండాలి.
12.189.11
होमकाले तथ्ना जुह्वन्नृतुकाले तथा व्रजन् ।
अनन्यस्त्रीजनः प्राज्ञो ब्रह्मचारी तथा भवेत् ॥ १२.१८९.११ ॥
హోమ సమయంలో త్వరగా ఆహుతులిచ్చి, ఋతుకాలంలో వెళ్తూ, ప్రాజ్ఞుడు పరస్త్రీలను ఆశ్రయించకుండా బ్రహ్మచారిగా ఉండాలి.
12.189.12
अमृतं ब्राह्मणोच्छिष्टं जनन्या हृदयं कृतम् ।
तज्जनाः पर्युपासन्ते सत्यं सन्तः समासते ॥ १२.१८९.१२ ॥
బ్రాహ్మణుని ఉచ్ఛిష్టం అమృతం; అది తల్లి హృదయంతో చేయబడింది. ప్రజలు దానిని సేవిస్తారు; సజ్జనులు నిజంగా దానిలోనే నివసిస్తారు.
12.189.13
लोष्टमदीं तृणच्छेदी नखखादी तु यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः संकसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १२.१८९.१३ ॥
మట్టి ముద్దలు తినేవాడు, గడ్డిని కోసేవాడు, గోళ్లను కొరికేవాడు, ఎల్లప్పుడూ ఎంగిలిగా, మురికిగా ఉండేవాడు – అలాంటి మనిషికి ఈ లోకంలో దీర్ఘాయుష్షు లభించదు.
12.189.14
यजुषा संस्कृतं मांसं निवृत्तो मांसभक्षणात् ।
भक्षयेन्न वृथामांसं पृष्ठमांसं च वर्जयेत् ॥ १२.१८९.१४ ॥
యజుర్వేద మంత్రంతో సంస్కరించిన మాంసాన్ని, మాంసభక్షణను విడిచినవాడు తినవచ్చు; కానీ వృథా మాంసాన్ని, వెన్ను మాంసాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
12.189.15
स्वदेशे परदेशे वा अतिर्थि नोपवासयेत् ।
काम्यकर्मफलं लब्ध्वा गुरूणामुपपादयेत् ॥ १२.१८९.१५ ॥
స్వదేశంలోనైనా పరదేశంలోనైనా అతిథిని ఉపవాసం ఉంచకూడదు. కామ్యకర్మ ఫలాన్ని పొందినప్పుడు దానిని గురువులకు సమర్పించాలి.
12.189.16
गुरूणामासनं देयं कर्तव्यं चाभिवादनम् ।
गुरूनभ्यर्च्य युज्येत आयुषा यशसा श्रिया ॥ १२.१८९.१६ ॥
పెద్దలకు ఆసనం ఇవ్వాలి, అభివాదం చేయాలి. గురువులను సత్కరించి ఆయువు, కీర్తి, సంపదలతో కూడాలి.
12.189.17
नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं न च नग्नां परस्त्रियम् ।
मैथुनं सततं धर्म्यं गुह्ये चैव समाचरेत् ॥ १२.१८९.१७ ॥
ఉదయిస్తున్న సూర్యుణ్ణి చూడకూడదు, నగ్నమైన పరస్త్రీని చూడకూడదు. మైథునం ఎల్లప్పుడూ ధర్మానుకూలంగా, రహస్యంగానే జరపాలి.
12.189.18
तीर्थानां हृदयं तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचिः ।
सर्वमार्यकृतं धर्म्यं वालसंस्पर्शनानि च ॥ १२.१८९.१८ ॥
తీర్థాల హృదయమే తీర్థం; శుచుల హృదయమే శుచి. ఆర్యులు చేసిన ధర్మకార్యాలన్నీ, వెంట్రుకలను తాకే సంస్కారాలు కూడా ధర్మ్యమే.
12.189.19
दर्शनेदर्शने नित्यं सुखप्रश्नमुदाहरेत् ।
सायं प्रातश्च विप्राणां प्रदिष्टमभिवादनम् ॥ १२.१८९.१९ ॥
కలిసినప్పుడు, కలవనప్పుడు ఎల్లప్పుడూ సుఖ ప్రశ్న అడగాలి; సాయంత్రం, ఉదయం బ్రాహ్మణులకు అభివాదం చేయడం విధించబడింది.
12.189.20
देवगोष्ठे गवां मध्ये ब्राह्मणानां क्रियापथे ।
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् ॥ १२.१८९.२० ॥
దేవాలయంలో, ఆవుల మధ్య, బ్రాహ్మణుల కర్మమార్గంలో, స్వాధ్యాయంలో, భోజనంలో కుడి చేతిని ఎత్తాలి.
12.189.21
सायं प्रातश्च विप्राणां पूजनं च यथाविधि ।
पण्यानां शोभते पण्यं कृषीणामृद्ध्यतां कृषिः।
बहुकारं च सस्यानां वाह्ये वाहो गवां तथा ॥ १२.१८९.२१ ॥
సాయంత్రం, ఉదయం బ్రాహ్మణులను విధి ప్రకారం పూజించాలి. వ్యాపారుల సరుకు శోభిస్తుంది; అభివృద్ధి చెందే రైతుల వ్యవసాయం శోభిస్తుంది; పంటల కోసం ఎంతో శ్రమ, బయట ఆవులను మోయడం కూడా అలాగే.
12.189.22
संपन्नं भोजने नित्यं पानीये तर्पणं तथा ।
सुशृतं पायसे ब्रूयाद्यवाग्वां कृसरे तथा ॥ १२.१८९.२२ ॥
భోజనంలో ఎప్పుడూ 'సంపన్నం' అనాలి, పానీయంలో తర్పణం అనాలి; పాయసంలో 'సుశృతం' అనాలి, బార్లీ గంజిలో, కృసర (పొంగలి) లో కూడా అలాగే.
12.189.23
श्मश्रुकर्मणि संप्राप्ते क्षुते स्नानेऽथ भोजने ।
व्याधितानां च सर्वेषामायुष्ममभिनन्दनम् ॥ १२.१८९.२३ ॥
గడ్డం గీయించుకునేటప్పుడు, తుమ్మినప్పుడు, స్నానంలో, భోజనంలో, రోగులందరికీ 'ఆయుష్మాన్' అని అభినందించాలి.
12.189.24
प्रत्यादित्यं न मेहेत न पश्येदात्मनः शकृत् ।
सुतैः स्त्रिया च शयनं सह भोज्यं च वर्जयेत् ॥ १२.१८९.२४ ॥
సూర్యునికి ఎదురుగా మూత్రవిసర్జన చేయరాదు, తన మలాన్ని చూడరాదు; కుమారులతోను భార్యతోను కలిసి పడుకోవడం, కలిసి భోజనం చేయడం కూడా వర్జించాలి.
12.189.25
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् ।
अवराणां समानानामुभयं नैव दुष्यति ॥ १२.१८९.२५ ॥
పెద్దలను 'నువ్వు' అని సంబోధించడం, వారి పేరు పిలవడం మానుకోవాలి; చిన్నవారిని, సమానులను అలా పిలవడంలో రెండూ దోషం కావు.
12.189.26
हृदयं पापवृत्तानां पापमाख्याति वैकृतम् ।
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ॥ १२.१८९.२६ ॥
పాప ప్రవర్తన గలవారి హృదయమే వారి పాపపు వికారాన్ని బయటపెడుతుంది; తెలిసి చేసిన పాపాన్ని మహాజనుల ముందు దాచేవారు నశిస్తారు.
12.189.27
ज्ञानपूर्वकृतं पापं छादयन्त्यबहुश्रुताः ।
नैनं मनुष्याः पश्यन्ति पश्यन्त्येव दिवौकसः ॥ १२.१८९.२७ ॥
తక్కువ చదువుకున్నవారు తెలిసి చేసిన పాపాన్ని దాస్తారు; మనుషులు దీనిని చూడరు, కానీ దివిలో నివసించేవారు నిశ్చయంగా చూస్తారు.
12.189.28
पापेनापिहितं पापं पापमेवानुवर्तते ।
धर्मेणापिहितो धर्मो धर्ममेवानुवर्तते।
धार्मिकेण कृतो धर्मो धर्ममेवानुवर्तते ॥ १२.१८९.२८ ॥
పాపంతో కప్పబడిన పాపం పాపాన్నే అనుసరిస్తుంది; ధర్మంతో కప్పబడిన ధర్మం ధర్మాన్నే అనుసరిస్తుంది; ధార్మికుడు చేసిన ధర్మం ధర్మాన్నే అనుసరిస్తుంది.
12.189.29
पापं कृतं न स्मरतीह मूढो ।
विवर्तमानस्य तदेति कर्तुः।
राहुर्यथा चन्द्रमुपैति चापि ।
तथाऽबुधं पापमुपैति कर्म ॥ १२.१८९.२९ ॥
మూర్ఖుడు ఇక్కడ చేసిన పాపాన్ని గుర్తుంచుకోడు; కానీ అది తిరిగి వచ్చి చేసినవాని వద్దకు చేరుతుంది, రాహువు చంద్రుని చేరినట్లుగా; అలాగే అజ్ఞానికి పాపకర్మ చేరుతుంది.
12.189.30
आशया संचितं द्रव्यं दुःखेनैवोपभुज्यते ।
तद्बुधा न प्रशंसन्ति मरणं न प्रतीक्षते ॥ १२.१८९.३० ॥
ఆశతో కూడబెట్టిన ధనం కష్టంతోనే అనుభవించబడుతుంది; అందుకే జ్ఞానులు దానిని ప్రశంసించరు, మరణాన్ని కూడా వేచి ఉండదు.
12.189.31
मानसं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु मनसा शिवमाचरेत् ॥ १२.१८९.३१ ॥
ప్రాజ్ఞులు ధర్మాన్ని సర్వ ప్రాణులకు సంబంధించిన మానసిక భావమని చెబుతారు. కావున సర్వ ప్రాణులపట్ల మనసుతో శుభాన్నే ఆచరించాలి.
12.189.32
एक एव चरेद्धर्मं नास्ति धर्मे सहायता ।
केवलं विधिमासाद्य सहायः किं करिष्यति ॥ १२.१८९.३२ ॥
ధర్మాన్ని ఒంటరిగానే ఆచరించాలి; ధర్మంలో సహాయం ఉండదు. కేవలం విధిని పొందిన తర్వాత సహాయకుడు ఏమి చేస్తాడు?
12.189.33
धर्मो योनिर्मनुष्याणां देवानाममृतं दिवि ।
प्रेत्यभावे सुखं धर्माच्न्छश्वत्तैरुपभुज्यते ॥ १२.१८९.३३ ॥
ధర్మం మానవుల మూలం; స్వర్గంలో దేవతల అమృతం. మరణానంతర సుఖం ధర్మం వల్లనే కలుగుతుంది; వారు దానిని శాశ్వతంగా అనుభవిస్తారు.