ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.193.1
हन्त वक्ष्यामि ते पार्थ ध्यानयोगं चतुर्विधम् ।
यं ज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धिं गच्छन्तीह महर्षयः ॥ १२.१९३.१ ॥
ಭೀಷ್ಮ ಹೇಳಿದ: ಓ ಪಾರ್ಥ, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಧ್ಯಾನಯೋಗವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಶಾಶ್ವತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
12.193.2
यथा स्वनुष्ठितं ध्यानं तथा कुर्वन्ति योगिनः ।
महर्षयो ज्ञानतृप्ता निर्वाणगतमानसाः ॥ १२.१९३.२ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು ಹೇಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನತೃಪ್ತರಾದ, ನಿರ್ವಾಣದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಲೆಸಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.193.3
नावर्तन्ते पुनः पार्थ मुक्ताः संसारदोषतः ।
अन्मदोषपरिक्षीणाः स्वभावे पर्युपस्थिताः ॥ १२.१९३.३ ॥
ಓ ಪಾರ್ಥ, ಸಂಸಾರದೋಷದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದವರು ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜನ್ಮದೋಷಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ.
12.193.4
निर्द्वन्द्वा नित्यसत्वस्था विमुक्तिं नित्यमश्रिताः ।
असङ्गीन्यविवादीनि मनः शान्तिकराणि च ॥ १२.१९३.४ ॥
ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವರು, ಸದಾ ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವರು, ನಿತ್ಯ ವಿಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು; ಅಸಂಗವೂ ವಿವಾದರಹಿತವೂ ಶಾಂತಿಕಾರಕವೂ ಆದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು.
12.193.5
तत्र ध्यानेन संश्लिष्टमेकाग्रे धारयेन्मनः ।
तत्र च ध्यानसंरोधादथ ज्ञानी भवत्युत ॥ १२.१९३.५ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಧ್ಯಾನದ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಅವನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.193.6
चतुर्विधेषु भावेषु योऽर्थसक्तः सदैव हि ।
तज्ज्ञात्वा वास्तवं तेषामर्थेषु परिवर्तते।
पिण्डीकृत्येन्द्रियग्राममासीनः काष्ठवन्मुनिः ॥ १२.१९३.६ ॥
ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸದಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅವುಗಳ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದರೂ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಮುನಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ.
12.193.7
शब्दं न विन्देच्छ्रोत्रेण त्वचा स्पर्शं न वेदयेत् ।
रूपं न चक्षुषा विद्याज्जिह्वया न रसांस्तथा ॥ १२.१९३.७ ॥
ಶಬ್ದವನ್ನು ಕಿವಿಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು, ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಚರ್ಮದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಬಾರದು. ರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ತಿಳಿಯಬಾರದು, ರಸಗಳನ್ನು ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬಾರದು.
12.193.8
घ्रेयाण्यपि च सर्वाणि जह्याद्राणेन योगवित् ।
पञ्चवर्गप्रमाथीनि नेच्छेच्चैतानि वीर्यवान् ॥ १२.१९३.८ ॥
ಯೋಗವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು ಮೂಗಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸುಗಂಧಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಐದು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಲಕುವ ಇವುಗಳನ್ನು ವೀರ್ಯವಂತನು ಬಯಸಬಾರದು.
12.193.9
ततो मनसि संसृज्य पञ्चवर्ग विचक्षणः ।
समादध्यान्मनो भ्रान्तमिन्द्रियैः सह पञ्चमिः ॥ १२.१९३.९ ॥
ನಂತರ ವಿವೇಕಿಯು ಐದು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ, ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲೆಯುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು.
12.193.10
विसंचारि निरालम्बं पञ्चद्वारं चलाचलम् ।
पूर्वं ध्यानपदे धीरः समादध्यान्मनो नरः ॥ १२.१९३.१० ॥
ಅಲೆದಾಡುವ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ, ಐದು ದ್ವಾರಗಳುಳ್ಳ, ಚಂಚಲವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಧೀರನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಮೊದಲು ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು.
12.193.11
इन्द्रियाणि मनश्चैव यदा पिण्डीकरोत्ययम् ।
एव ध्यानपथः पूर्वो मया समनुवर्णितः ॥ १२.१९३.११ ॥
ಇವನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಾಗ, ನಾನು ಮೊದಲು ವರ್ಣಿಸಿದ ಧ್ಯಾನದ ಮಾರ್ಗ ಇದೇ.
12.193.12
तस्य तत्पूर्वसंरुद्धमात्सषष्ठं मनोऽन्तरा ।
स्फुरिष्यति समुद्धान्तं विद्युदम्बुधरे यथा ॥ १२.१९३.१२ ॥
ಮೊದಲು ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಆರನೆಯದನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು, ಮೋಡದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಒಳಗಿನಿಂದ ಕಲಕಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
12.193.13
जलबिन्दुर्यथा लोलः पर्णस्थः सर्वतश्चलः ।
एवमेवास्य तच्चित्तं भ्रमति ध्यानवर्त्मनि ॥ १२.१९३.१३ ॥
ಎಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ನೀರ ಹನಿ ಹೇಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಲಾಡುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಆ ಚಿತ್ತ ಧ್ಯಾನದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತದೆ.
12.193.14
समाहितं क्षणं किंचिद्ध्यानवर्त्मनि तिष्ठति ।
पुनर्वायुपथं प्राप्तं मनो भवति वायुवत् ॥ १२.१९३.१४ ॥
ಧ್ಯಾನದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಚಿತ್ತ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ ವಾಯುಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿ ಮನಸ್ಸು ಗಾಳಿಯಂತಾಗುತ್ತದೆ.
12.193.15
अनिर्वेदो गतक्लेशो गततन्द्रीरमत्सरः ।
समादध्यात्पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानयोगवित् ॥ १२.१९३.१५ ॥
ನಿರಾಶೆ ಇಲ್ಲದವನು, ಕ್ಲೇಶ ತೊರೆದವನು, ಆಲಸ್ಯ ಇಲ್ಲದವನು, ಮತ್ಸರ ಇಲ್ಲದವನು, ಧ್ಯಾನಯೋಗ ತಿಳಿದವನು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು.
12.193.16
विचारश्च विवेकश्च वितर्कश्चोपजायते ।
मुनेः समादधानस्य प्रथमं ध्यानमादितः ॥ १२.१९३.१६ ॥
ಸಮಾಹಿತನಾದ ಮುನಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಮೊದಲು ವಿಚಾರ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವಿತರ್ಕ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ.
12.193.17
मनसा क्लिश्यमानस्तु समाधानं च कारयेत् ।
न निर्वेदं मुनिर्गच्छेत्कुर्यादेवात्मनो हितम् ॥ १२.१९३.१७ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕ್ಲೇಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು; ಮುನಿ ನಿರಾಶೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು, ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು.
12.193.18
पांसुभस्मकरीषाणां यथा वै राशयश्चिताः ।
सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनम् ॥ १२.१९३.१८ ॥
ಧೂಳು, ಬೂದಿ, ಸಗಣಿ ಕುಳ್ಳುಗಳ ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಥಟ್ಟನೆ ನೀರಿನಿಂದ ಚಿಮುಕಿಸಿದರೂ ಅವು ಕರಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ.
12.193.19
किंचित्स्निग्धं यथा च स्याच्छुष्कचूर्णमभावितम् ।
क्रमशस्तु शनैर्गच्छेत्सर्वं तत्परिभावनम् ॥ १२.१९३.१९ ॥
ಸ್ವಲ್ಪ ತೇವವಾದ, ಇನ್ನೂ ನೆನೆಯದ ಒಣ ಪುಡಿಯಂತೆ, ಕ್ರಮೇಣ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೆನೆಯುವಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
12.193.20
एवमेवेन्द्रियग्रामं शनैः संपरिभावयेत् ।
संहरेत्क्रमशश्चैनं स सम्यक्प्रशमिष्यति ॥ १२.१९३.२० ॥
ಅದೇ ರೀತಿ ಇಂದ್ರಿಯ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಕ್ರಮೇಣ ಅದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗುವುದು.
12.193.21
स्वयमेव मनश्चैवं पञ्चवर्गं च भारत ।
पूर्वं ध्यानपथे स्थाप्य नित्ययोगेन शाम्यति ॥ १२.१९३.२१ ॥
ಓ ಭಾರತ, ಮನಸ್ಸು ತಾನೇ, ಹಾಗೆಯೇ ಐದು ವರ್ಗಗಳೂ, ಮೊದಲು ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ನಿತ್ಯಯೋಗದಿಂದ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ.
12.193.22
न तत्पुरुषकारेण न च दैवेन केनचित् ।
सुखमेष्यति तत्तस्य न भवन्ति विपत्तयः ॥ १२.१९३.२२ ॥
ಅದು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ದೈವದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ; ಆ ಸುಖ ಅವನಿಗೆ ಬರುವುದು, ಅವನಿಗೆ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.193.23
सुखेन तेन संयुक्तो रस्यते ध्यानकर्मणि ।
गच्छन्ति योगिनो ह्येवं निर्वाणं तन्निरामयम् ॥ १२.१९३.२३ ॥
ಆ ಸುಖದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಧ್ಯಾನ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಯೋಗಿಗಳು ಆ ನಿರಾಮಯ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.