ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.193.1
हन्त वक्ष्यामि ते पार्थ ध्यानयोगं चतुर्विधम् ।
यं ज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धिं गच्छन्तीह महर्षयः ॥ १२.१९३.१ ॥
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଧ୍ୟାନଯୋଗ କହିବି, ଯାହା ଜାଣି ମହର୍ଷିମାନେ ଏଠାରେ ଶାଶ୍ୱତ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
12.193.2
यथा स्वनुष्ठितं ध्यानं तथा कुर्वन्ति योगिनः ।
महर्षयो ज्ञानतृप्ता निर्वाणगतमानसाः ॥ १२.१९३.२ ॥
ଭଲ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଧ୍ୟାନ ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ ଏବଂ ନିର୍ବାଣରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।
12.193.3
नावर्तन्ते पुनः पार्थ मुक्ताः संसारदोषतः ।
अन्मदोषपरिक्षीणाः स्वभावे पर्युपस्थिताः ॥ १२.१९३.३ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ସଂସାର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ; ଜନ୍ମ ଦୋଷ କ୍ଷୟ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.193.4
निर्द्वन्द्वा नित्यसत्वस्था विमुक्तिं नित्यमश्रिताः ।
असङ्गीन्यविवादीनि मनः शान्तिकराणि च ॥ १२.१९३.४ ॥
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ପର, ସଦା ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ, ନିତ୍ୟ ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସେମାନେ ଅସଙ୍ଗ, ବିବାଦରହିତ ଏବଂ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
12.193.5
तत्र ध्यानेन संश्लिष्टमेकाग्रे धारयेन्मनः ।
तत्र च ध्यानसंरोधादथ ज्ञानी भवत्युत ॥ १२.१९३.५ ॥
ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ହିଁ ଧ୍ୟାନର ସଂଯମରୁ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ।
12.193.6
चतुर्विधेषु भावेषु योऽर्थसक्तः सदैव हि ।
तज्ज्ञात्वा वास्तवं तेषामर्थेषु परिवर्तते।
पिण्डीकृत्येन्द्रियग्राममासीनः काष्ठवन्मुनिः ॥ १२.१९३.६ ॥
ଚାରି ପ୍ରକାର ଭାବ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସଦା ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷୟରେ ହିଁ ଘୂରେ; କିନ୍ତୁ ମୁନି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମୂହକୁ ଏକତ୍ର କରି କାଠ ପରି ବସିଥାନ୍ତି।
12.193.7
शब्दं न विन्देच्छ्रोत्रेण त्वचा स्पर्शं न वेदयेत् ।
रूपं न चक्षुषा विद्याज्जिह्वया न रसांस्तथा ॥ १२.१९३.७ ॥
ଶବ୍ଦକୁ କାନରେ ଗ୍ରହଣ ନକରୁ, ଚର୍ମରେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ ନକରୁ। ରୂପକୁ ଆଖିରେ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଜିଭରେ ରସକୁ ମଧ୍ୟ ସେମିତି ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ।
12.193.8
घ्रेयाण्यपि च सर्वाणि जह्याद्राणेन योगवित् ।
पञ्चवर्गप्रमाथीनि नेच्छेच्चैतानि वीर्यवान् ॥ १२.१९३.८ ॥
ଯୋଗଜ୍ଞ ନାକରେ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ। ପଞ୍ଚବର୍ଗକୁ ମନ୍ଥନ କରୁଥିବା ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଇଚ୍ଛା କରିବେ ନାହିଁ।
12.193.9
ततो मनसि संसृज्य पञ्चवर्ग विचक्षणः ।
समादध्यान्मनो भ्रान्तमिन्द्रियैः सह पञ्चमिः ॥ १२.१९३.९ ॥
ତା'ପରେ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପଞ୍ଚବର୍ଗକୁ ମନରେ ମିଶାଇ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଭ୍ରାନ୍ତ ମନକୁ ସମାହିତ କରିବେ।
12.193.10
विसंचारि निरालम्बं पञ्चद्वारं चलाचलम् ।
पूर्वं ध्यानपदे धीरः समादध्यान्मनो नरः ॥ १२.१९३.१० ॥
ବିଚରଣଶୀଳ, ଆଧାରହୀନ, ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ, ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥଳରେ ସମାହିତ କରିବେ।
12.193.11
इन्द्रियाणि मनश्चैव यदा पिण्डीकरोत्ययम् ।
एव ध्यानपथः पूर्वो मया समनुवर्णितः ॥ १२.१९३.११ ॥
ଯେତେବେଳେ ଏ (ଯୋଗୀ) ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ପିଣ୍ଡ ପରି ଏକତ୍ର କରନ୍ତି, ଏହା ହିଁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଧ୍ୟାନପଥ।
12.193.12
तस्य तत्पूर्वसंरुद्धमात्सषष्ठं मनोऽन्तरा ।
स्फुरिष्यति समुद्धान्तं विद्युदम्बुधरे यथा ॥ १२.१९३.१२ ॥
ତା'ର ପୂର୍ବରୁ ନିରୁଦ୍ଧ, ଆତ୍ମାକୁ ଷଷ୍ଠ କରିଥିବା ମନ ଭିତରୁ ମେଘରେ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକିଉଠିବ।
12.193.13
जलबिन्दुर्यथा लोलः पर्णस्थः सर्वतश्चलः ।
एवमेवास्य तच्चित्तं भ्रमति ध्यानवर्त्मनि ॥ १२.१९३.१३ ॥
ପତ୍ର ଉପରେ ରହିଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ଯେପରି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଚାରିଆଡ଼େ ଦୋହଲେ, ସେହିପରି ତାଙ୍କ ସେହି ଚିତ୍ତ ଧ୍ୟାନର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରେ।
12.193.14
समाहितं क्षणं किंचिद्ध्यानवर्त्मनि तिष्ठति ।
पुनर्वायुपथं प्राप्तं मनो भवति वायुवत् ॥ १२.१९३.१४ ॥
ଧ୍ୟାନର ପଥରେ ସେହି ଚିତ୍ତ କ୍ଷଣେ ପାଇଁ କିଛି ସମାହିତ ହୋଇ ରହେ; ପୁଣି ବାୟୁପଥକୁ ପାଇ ମନ ବାୟୁ ପରି ହୋଇଯାଏ।
12.193.15
अनिर्वेदो गतक्लेशो गततन्द्रीरमत्सरः ।
समादध्यात्पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानयोगवित् ॥ १२.१९३.१५ ॥
ନିରାଶ ନ ହେଉଥିବା, କ୍ଲେଶମୁକ୍ତ, ଆଳସ୍ୟରହିତ ଓ ଈର୍ଷାରହିତ, ଧ୍ୟାନଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଚିତ୍ତକୁ ସମାହିତ କରିବା ଉଚିତ।
12.193.16
विचारश्च विवेकश्च वितर्कश्चोपजायते ।
मुनेः समादधानस्य प्रथमं ध्यानमादितः ॥ १२.१९३.१६ ॥
ସମାହିତ ହେଉଥିବା ମୁନିଙ୍କ ଧ୍ୟାନର ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରଥମେ ବିଚାର, ବିବେକ ଓ ବିତର୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
12.193.17
मनसा क्लिश्यमानस्तु समाधानं च कारयेत् ।
न निर्वेदं मुनिर्गच्छेत्कुर्यादेवात्मनो हितम् ॥ १२.१९३.१७ ॥
ମନ ଦ୍ୱାରା କ୍ଳେଶିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମାଧାନ କରିବା ଉଚିତ; ମୁନି ନିରାଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନ ହେଉ, ଏବଂ ନିଜର ହିତ ହିଁ କରୁ।
12.193.18
पांसुभस्मकरीषाणां यथा वै राशयश्चिताः ।
सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनम् ॥ १२.१९३.१८ ॥
ଧୂଳି, ପାଉଁଶ ଓ ଗୋବର ପିଠାର ଗଦା ହଠାତ୍ ଜଳରେ ସିକ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ ଧୋଇ ଯାଏ ନାହିଁ, ସେହିପରି।
12.193.19
किंचित्स्निग्धं यथा च स्याच्छुष्कचूर्णमभावितम् ।
क्रमशस्तु शनैर्गच्छेत्सर्वं तत्परिभावनम् ॥ १२.१९३.१९ ॥
ଟିକିଏ ଓଦା ଓ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ଭିଜିଥିବା ଶୁଖିଲା ଗୁଣ୍ଡ ପରି, ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ରମଶଃ ସେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଜିବା ହୁଏ।
12.193.20
एवमेवेन्द्रियग्रामं शनैः संपरिभावयेत् ।
संहरेत्क्रमशश्चैनं स सम्यक्प्रशमिष्यति ॥ १२.१९३.२० ॥
ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗଣକୁ ଧୀରେ ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ; କ୍ରମଶଃ ତାକୁ ସଂହାର କଲେ ସେ ସମ୍ୟକ ଶାନ୍ତ ହେବ।
12.193.21
स्वयमेव मनश्चैवं पञ्चवर्गं च भारत ।
पूर्वं ध्यानपथे स्थाप्य नित्ययोगेन शाम्यति ॥ १२.१९३.२१ ॥
ହେ ଭାରତ, ମନ ନିଜେ ନିଜେ, ସେହିପରି ପଞ୍ଚବର୍ଗ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ଧ୍ୟାନପଥରେ ସ୍ଥାପନ କରି ନିତ୍ୟଯୋଗରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.193.22
न तत्पुरुषकारेण न च दैवेन केनचित् ।
सुखमेष्यति तत्तस्य न भवन्ति विपत्तयः ॥ १२.१९३.२२ ॥
ତାହା ପୁରୁଷକାରରେ ନୁହେଁ କି କୌଣସି ଦୈବରେ ନୁହେଁ; ସେ ସୁଖ ତାଙ୍କୁ ମିଳିବ, ତାଙ୍କୁ ବିପତ୍ତି ଘଟେ ନାହିଁ।
12.193.23
सुखेन तेन संयुक्तो रस्यते ध्यानकर्मणि ।
गच्छन्ति योगिनो ह्येवं निर्वाणं तन्निरामयम् ॥ १२.१९३.२३ ॥
ସେହି ସୁଖରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଧ୍ୟାନକର୍ମରେ ରମେ। ଏହିପରି ଯୋଗୀମାନେ ସେହି ନିରାମୟ ନିର୍ବାଣ ପାଆନ୍ତି।