మహాభారతం · అధ్యాయం 12.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.193.1
हन्त वक्ष्यामि ते पार्थ ध्यानयोगं चतुर्विधम् ।
यं ज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धिं गच्छन्तीह महर्षयः ॥ १२.१९३.१ ॥
భీష్ముడు అన్నాడు: ఓ పార్థా, నాలుగు విధాలైన ధ్యానయోగాన్ని నీకు చెబుతాను. దీనిని తెలుసుకుని మహర్షులు ఇక్కడే శాశ్వత సిద్ధిని పొందుతారు.
12.193.2
यथा स्वनुष्ठितं ध्यानं तथा कुर्वन्ति योगिनः ।
महर्षयो ज्ञानतृप्ता निर्वाणगतमानसाः ॥ १२.१९३.२ ॥
బాగా అభ్యసించిన ధ్యానాన్ని యోగులు ఎలా చేస్తారో, అలాగే జ్ఞానంతో తృప్తి చెంది నిర్వాణంలో మనసు నిలిపిన మహర్షులు కూడా చేస్తారు.
12.193.3
नावर्तन्ते पुनः पार्थ मुक्ताः संसारदोषतः ।
अन्मदोषपरिक्षीणाः स्वभावे पर्युपस्थिताः ॥ १२.१९३.३ ॥
ఓ పార్థా, సంసార దోషాల నుండి విముక్తులైనవారు మళ్లీ తిరిగిరారు; జన్మ దోషాలు క్షీణించి వారు తమ స్వభావంలో స్థిరపడతారు.
12.193.4
निर्द्वन्द्वा नित्यसत्वस्था विमुक्तिं नित्यमश्रिताः ।
असङ्गीन्यविवादीनि मनः शान्तिकराणि च ॥ १२.१९३.४ ॥
ద్వంద్వాలకు అతీతులై, ఎల్లప్పుడూ సత్త్వంలో స్థిరులై, నిత్య విముక్తిని ఆశ్రయించి, అసంగమైన, వివాదరహితమైన, శాంతిని కలిగించే మనసును కలిగి ఉంటారు.
12.193.5
तत्र ध्यानेन संश्लिष्टमेकाग्रे धारयेन्मनः ।
तत्र च ध्यानसंरोधादथ ज्ञानी भवत्युत ॥ १२.१९३.५ ॥
అక్కడ ధ్యానంతో కూడినవాడై మనసును ఏకాగ్రంగా నిలపాలి; అక్కడే ధ్యాన నిరోధం ద్వారా అతడు జ్ఞాని అవుతాడు.
12.193.6
चतुर्विधेषु भावेषु योऽर्थसक्तः सदैव हि ।
तज्ज्ञात्वा वास्तवं तेषामर्थेषु परिवर्तते।
पिण्डीकृत्येन्द्रियग्राममासीनः काष्ठवन्मुनिः ॥ १२.१९३.६ ॥
నాలుగు విధ భావాలలో ఎవడు ఎల్లప్పుడూ విషయాలలో ఆసక్తుడై ఉంటాడో, అతడు వాటి వాస్తవ స్వరూపాన్ని తెలిసినా విషయాలలోనే తిరుగుతాడు; కానీ ముని ఇంద్రియ సమూహాన్ని కూడగట్టి కర్రలా కూర్చుంటాడు.
12.193.7
शब्दं न विन्देच्छ्रोत्रेण त्वचा स्पर्शं न वेदयेत् ।
रूपं न चक्षुषा विद्याज्जिह्वया न रसांस्तथा ॥ १२.१९३.७ ॥
శబ్దాన్ని చెవితో గ్రహించకూడదు, స్పర్శను చర్మంతో అనుభవించకూడదు. రూపాన్ని కంటితో తెలుసుకోకూడదు, రుచులను నాలుకతో అలాగే తెలుసుకోకూడదు.
12.193.8
घ्रेयाण्यपि च सर्वाणि जह्याद्राणेन योगवित् ।
पञ्चवर्गप्रमाथीनि नेच्छेच्चैतानि वीर्यवान् ॥ १२.१९३.८ ॥
యోగజ్ఞుడు ముక్కుతో అన్ని వాసనలను కూడా విడిచిపెట్టాలి. ఐదు వర్గాలను కలచివేసే వీటిని వీర్యవంతుడు కోరకూడదు.
12.193.9
ततो मनसि संसृज्य पञ्चवर्ग विचक्षणः ।
समादध्यान्मनो भ्रान्तमिन्द्रियैः सह पञ्चमिः ॥ १२.१९३.९ ॥
అప్పుడు వివేకవంతుడు ఐదు వర్గాలను మనసులో కలిపి, ఐదు ఇంద్రియాలతో పాటు భ్రమించే మనస్సును సమాధానపరచాలి.
12.193.10
विसंचारि निरालम्बं पञ्चद्वारं चलाचलम् ।
पूर्वं ध्यानपदे धीरः समादध्यान्मनो नरः ॥ १२.१९३.१० ॥
విహరించే, ఆధారం లేని, ఐదు ద్వారాలు కలిగిన, చంచలమైన మనస్సును ధీరుడైన మనుష్యుడు మొదట ధ్యానస్థానంలో సమాధానపరచాలి.
12.193.11
इन्द्रियाणि मनश्चैव यदा पिण्डीकरोत्ययम् ।
एव ध्यानपथः पूर्वो मया समनुवर्णितः ॥ १२.१९३.११ ॥
ఇతడు ఇంద్రియాలను, మనస్సును కలిపి ఒక పిండంగా చేసినప్పుడు, నేను ముందు వర్ణించిన ధ్యాన మార్గం ఇదే.
12.193.12
तस्य तत्पूर्वसंरुद्धमात्सषष्ठं मनोऽन्तरा ।
स्फुरिष्यति समुद्धान्तं विद्युदम्बुधरे यथा ॥ १२.१९३.१२ ॥
అతని మనస్సు, ముందే నిగ్రహించబడినది, ఆత్మను ఆరవదిగా కలిగినది, మేఘంలో మెరుపు వలె లోపల నుండి కలత చెంది మెరుస్తుంది.
12.193.13
जलबिन्दुर्यथा लोलः पर्णस्थः सर्वतश्चलः ।
एवमेवास्य तच्चित्तं भ्रमति ध्यानवर्त्मनि ॥ १२.१९३.१३ ॥
ఆకుపై ఉన్న నీటి బిందువు ఎలా చలించి నలుదిక్కులా కదులుతుందో, అలాగే అతని ఆ చిత్తం ధ్యానమార్గంలో తిరుగుతుంది.
12.193.14
समाहितं क्षणं किंचिद्ध्यानवर्त्मनि तिष्ठति ।
पुनर्वायुपथं प्राप्तं मनो भवति वायुवत् ॥ १२.१९३.१४ ॥
ధ్యానమార్గంలో ఆ మనస్సు ఒక క్షణం కొంతసేపు సమాహితమై నిలుస్తుంది; మళ్ళీ వాయుమార్గాన్ని చేరి మనస్సు గాలిలా మారుతుంది.
12.193.15
अनिर्वेदो गतक्लेशो गततन्द्रीरमत्सरः ।
समादध्यात्पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानयोगवित् ॥ १२.१९३.१५ ॥
నిరాశ చెందనివాడు, క్లేశం లేనివాడు, బద్ధకం లేనివాడు, అసూయ లేనివాడు, ధ్యానయోగం తెలిసినవాడు ధ్యానంతో మళ్ళీ చిత్తాన్ని సమాహితం చేయాలి.
12.193.16
विचारश्च विवेकश्च वितर्कश्चोपजायते ।
मुनेः समादधानस्य प्रथमं ध्यानमादितः ॥ १२.१९३.१६ ॥
సమాహితుడైన ముని మనస్సులో ధ్యానం మొదటగా మొదలైనప్పటి నుండే వితర్కం, వివేకం, విచారం కలుగుతాయి.
12.193.17
मनसा क्लिश्यमानस्तु समाधानं च कारयेत् ।
न निर्वेदं मुनिर्गच्छेत्कुर्यादेवात्मनो हितम् ॥ १२.१९३.१७ ॥
మనస్సుతో క్లేశపడినప్పుడు కూడా సమాధానాన్ని కలిగించాలి; ముని నిరాశకు లోనుకాకూడదు; తనకే హితమైనదాన్ని చేయాలి.
12.193.18
पांसुभस्मकरीषाणां यथा वै राशयश्चिताः ।
सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनम् ॥ १२.१९३.१८ ॥
దుమ్ము, బూడిద, పేడ పిడకల రాశులు అకస్మాత్తుగా నీటితో తడిపినా కొట్టుకుపోవు, అలాగే.
12.193.19
किंचित्स्निग्धं यथा च स्याच्छुष्कचूर्णमभावितम् ।
क्रमशस्तु शनैर्गच्छेत्सर्वं तत्परिभावनम् ॥ १२.१९३.१९ ॥
కొంత తడిగా ఉన్నదీ, ఇంకా తడవని ఎండిన పొడీ క్రమంగా మెల్లగా పూర్తిగా తడిసినట్టే ఆ పూర్తి పరిభావనం కలుగుతుంది.
12.193.20
एवमेवेन्द्रियग्रामं शनैः संपरिभावयेत् ।
संहरेत्क्रमशश्चैनं स सम्यक्प्रशमिष्यति ॥ १२.१९३.२० ॥
అదేవిధంగా ఇంద్రియ సమూహాన్ని మెల్లగా బాగా సాధన చేయాలి; క్రమంగా దానిని ఉపసంహరిస్తే అది పూర్తిగా శాంతిస్తుంది.
12.193.21
स्वयमेव मनश्चैवं पञ्चवर्गं च भारत ।
पूर्वं ध्यानपथे स्थाप्य नित्ययोगेन शाम्यति ॥ १२.१९३.२१ ॥
ఓ భారతా, మనస్సు స్వయంగా, అలాగే పంచవర్గమూ, ముందుగా ధ్యానమార్గంలో నిలిపి, నిత్య యోగంతో శాంతిస్తాయి.
12.193.22
न तत्पुरुषकारेण न च दैवेन केनचित् ।
सुखमेष्यति तत्तस्य न भवन्ति विपत्तयः ॥ १२.१९३.२२ ॥
అది మానవ ప్రయత్నం వల్ల గానీ, ఏ దైవం వల్లగానీ కాదు; ఆ సుఖం అతనికి కలుగుతుంది, అతనికి విపత్తులు కలగవు.
12.193.23
सुखेन तेन संयुक्तो रस्यते ध्यानकर्मणि ।
गच्छन्ति योगिनो ह्येवं निर्वाणं तन्निरामयम् ॥ १२.१९३.२३ ॥
ఆ సుఖంతో కూడినవాడై అతను ధ్యాన కర్మలో ఆనందిస్తాడు. ఈ విధంగా యోగులు ఆ నిరామయ నిర్వాణాన్ని పొందుతారు.