มหาภารตะ · อัธยายะ 12.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.193.1
हन्त वक्ष्यामि ते पार्थ ध्यानयोगं चतुर्विधम् ।
यं ज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धिं गच्छन्तीह महर्षयः ॥ १२.१९३.१ ॥
ภีษมะกล่าวว่า มาเถิดปารถะ เราจะบอกแก่เจ้าถึงการโยคะแห่งการเพ่งสี่ประการ ผู้รู้ซึ่งมหาฤๅษีย่อมบรรลุความสำเร็จอันเป็นนิรันดร์ได้ในโลกนี้
12.193.2
यथा स्वनुष्ठितं ध्यानं तथा कुर्वन्ति योगिनः ।
महर्षयो ज्ञानतृप्ता निर्वाणगतमानसाः ॥ १२.१९३.२ ॥
โยคีทั้งหลายย่อมปฏิบัติการเพ่งเช่นเดียวกับที่ได้ฝึกมาดีแล้ว มหาฤๅษีผู้อิ่มเอิบด้วยปัญญาและมีใจถึงนิพพานก็ทำเช่นนั้น
12.193.3
नावर्तन्ते पुनः पार्थ मुक्ताः संसारदोषतः ।
अन्मदोषपरिक्षीणाः स्वभावे पर्युपस्थिताः ॥ १२.१९३.३ ॥
ปารถะ ผู้หลุดพ้นจากโทษแห่งสังสารวัฏ ย่อมไม่กลับมาเกิดอีก เมื่อโทษแห่งการเกิดของเขาสิ้นไปแล้ว เขาย่อมตั้งอยู่ในสภาวะของตน
12.193.4
निर्द्वन्द्वा नित्यसत्वस्था विमुक्तिं नित्यमश्रिताः ।
असङ्गीन्यविवादीनि मनः शान्तिकराणि च ॥ १२.१९३.४ ॥
ผู้ไม่ยึดติดกับคู่ตรงข้าม ดำรงอยู่ในความบริสุทธิ์เสมอ ยึดมั่นในวิมุตติอยู่เป็นนิตย์ มีใจที่ไม่ยึดติด ปราศจากการโต้แย้ง และนำมาซึ่งความสงบ
12.193.5
तत्र ध्यानेन संश्लिष्टमेकाग्रे धारयेन्मनः ।
तत्र च ध्यानसंरोधादथ ज्ञानी भवत्युत ॥ १२.१९३.५ ॥
ที่นั่น ให้ผู้เพ่งรวมจิตอย่างแน่วแน่ด้วยการเพ่ง และตั้งจิตไว้ที่จุดเดียว เมื่อการเพ่งนั้นสงบลง เขาย่อมกลายเป็นผู้รู้อย่างแท้จริง
12.193.6
चतुर्विधेषु भावेषु योऽर्थसक्तः सदैव हि ।
तज्ज्ञात्वा वास्तवं तेषामर्थेषु परिवर्तते।
पिण्डीकृत्येन्द्रियग्राममासीनः काष्ठवन्मुनिः ॥ १२.१९३.६ ॥
ในภาวะทั้งสี่ประการนั้น ผู้ที่ยึดติดกับวัตถุอยู่เสมอ แม้จะรู้ความจริงของสิ่งเหล่านั้น ก็ยังวนเวียนอยู่กับวัตถุ แต่มุนีผู้รวบรวมกลุ่มอินทรีย์เข้าด้วยกันแล้วนั่งอยู่ ย่อมนิ่งเหมือนท่อนไม้
12.193.7
शब्दं न विन्देच्छ्रोत्रेण त्वचा स्पर्शं न वेदयेत् ।
रूपं न चक्षुषा विद्याज्जिह्वया न रसांस्तथा ॥ १२.१९३.७ ॥
ไม่ให้เขารับรู้เสียงด้วยหู ไม่ให้เขาสัมผัสการถูกต้องด้วยผิวกาย ไม่ให้เขารู้รูปด้วยตา และไม่ให้เขารู้รสด้วยลิ้นเช่นกัน
12.193.8
घ्रेयाण्यपि च सर्वाणि जह्याद्राणेन योगवित् ।
पञ्चवर्गप्रमाथीनि नेच्छेच्चैतानि वीर्यवान् ॥ १२.१९३.८ ॥
ผู้รู้โยคะควรละทิ้งกลิ่นทั้งหมดด้วยจมูกเช่นกัน ผู้มีความเข้มแข็งไม่ควรปรารถนาสิ่งเหล่านี้ซึ่งกระตุ้นกลุ่มทั้งห้า
12.193.9
ततो मनसि संसृज्य पञ्चवर्ग विचक्षणः ।
समादध्यान्मनो भ्रान्तमिन्द्रियैः सह पञ्चमिः ॥ १२.१९३.९ ॥
จากนั้น ผู้มีปัญญาเฉียบแหลม เมื่อประสานกลุ่มทั้งห้าเข้าไว้ในใจแล้ว ควรตั้งจิตที่ฟุ้งซ่านให้มั่นคงพร้อมกับอินทรีย์ทั้งห้า
12.193.10
विसंचारि निरालम्बं पञ्चद्वारं चलाचलम् ।
पूर्वं ध्यानपदे धीरः समादध्यान्मनो नरः ॥ १२.१९३.१० ॥
ผู้มั่นคงควรตั้งจิตก่อนในที่แห่งการเพ่ง จิตนั้นท่องไปไม่มีที่พึ่ง มีห้าประตู และไหวหวั่นไม่หยุดนิ่ง
12.193.11
इन्द्रियाणि मनश्चैव यदा पिण्डीकरोत्ययम् ।
एव ध्यानपथः पूर्वो मया समनुवर्णितः ॥ १२.१९३.११ ॥
เมื่อผู้นี้รวบรวมอินทรีย์และจิตให้เป็นก้อนเดียวได้ นี่คือหนทางแห่งการเพ่งขั้นแรกที่เราได้พรรณนาไว้แล้ว
12.193.12
तस्य तत्पूर्वसंरुद्धमात्सषष्ठं मनोऽन्तरा ।
स्फुरिष्यति समुद्धान्तं विद्युदम्बुधरे यथा ॥ १२.१९३.१२ ॥
จิตของเขาที่ถูกควบคุมไว้ก่อนหน้า โดยมีตนเป็นลำดับที่หก จะพลุ่งออกมาจากภายในด้วยความปั่นป่วน เหมือนสายฟ้าในเมฆฝน
12.193.13
जलबिन्दुर्यथा लोलः पर्णस्थः सर्वतश्चलः ।
एवमेवास्य तच्चित्तं भ्रमति ध्यानवर्त्मनि ॥ १२.१९३.१३ ॥
เหมือนหยดน้ำที่สั่นไหวอยู่บนใบไม้ เคลื่อนไปทุกทิศทาง จิตของเขาก็ท่องเที่ยวไปบนหนทางแห่งการเพ่งฉันนั้น
12.193.14
समाहितं क्षणं किंचिद्ध्यानवर्त्मनि तिष्ठति ।
पुनर्वायुपथं प्राप्तं मनो भवति वायुवत् ॥ १२.१९३.१४ ॥
บนหนทางแห่งการเพ่ง จิตที่ตั้งมั่นได้ชั่วขณะหนึ่งย่อมดำรงอยู่ได้ แต่เมื่อกลับไปสู่หนทางของลมอีก จิตก็กลายเป็นเหมือนลม
12.193.15
अनिर्वेदो गतक्लेशो गततन्द्रीरमत्सरः ।
समादध्यात्पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानयोगवित् ॥ १२.१९३.१५ ॥
ผู้รู้วิธีแห่งโยคะการเพ่ง ไม่ท้อถอย ปราศจากความทุกข์ ไม่ง่วงเหงาหาวนอน และไม่อิจฉา ควรตั้งจิตให้มั่นอีกครั้งด้วยการเพ่ง
12.193.16
विचारश्च विवेकश्च वितर्कश्चोपजायते ।
मुनेः समादधानस्य प्रथमं ध्यानमादितः ॥ १२.१९३.१६ ॥
ในมุนีผู้กำลังตั้งจิตมั่น การไตร่ตรอง การแยกแยะ และการพิจารณาย่อมเกิดขึ้น ตั้งแต่ต้นแห่งการเพ่งเป็นลำดับแรก
12.193.17
मनसा क्लिश्यमानस्तु समाधानं च कारयेत् ।
न निर्वेदं मुनिर्गच्छेत्कुर्यादेवात्मनो हितम् ॥ १२.१९३.१७ ॥
แม้จิตจะถูกรบกวน ก็ควรทำให้เกิดความตั้งมั่น มุนีไม่ควรตกอยู่ในความท้อถอย แต่ควรทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ตน
12.193.18
पांसुभस्मकरीषाणां यथा वै राशयश्चिताः ।
सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनम् ॥ १२.१९३.१८ ॥
เหมือนกองฝุ่น เถ้า และก้อนมูลโคที่ก่อไว้ แม้จะถูกน้ำรดลงอย่างกะทันหัน ก็ย่อมไม่สลายลงไป
12.193.19
किंचित्स्निग्धं यथा च स्याच्छुष्कचूर्णमभावितम् ।
क्रमशस्तु शनैर्गच्छेत्सर्वं तत्परिभावनम् ॥ १२.१९३.१९ ॥
เหมือนผงแห้งที่ยังไม่ชุ่มชื้น เมื่อมีความชื้นเล็กน้อย ค่อย ๆ ซึมซับจนชุ่มทั่วกันทีละน้อย การชุ่มโชกทั่วทั้งหมดก็เป็นเช่นนั้น
12.193.20
एवमेवेन्द्रियग्रामं शनैः संपरिभावयेत् ।
संहरेत्क्रमशश्चैनं स सम्यक्प्रशमिष्यति ॥ १२.१९३.२० ॥
ฉันนั้นเอง ควรค่อย ๆ อบรมกลุ่มอินทรีย์ให้ชุ่มชื่นโดยช้า ๆ เมื่อดึงกลับทีละน้อย เขาก็จะสงบอย่างสมบูรณ์
12.193.21
स्वयमेव मनश्चैवं पञ्चवर्गं च भारत ।
पूर्वं ध्यानपथे स्थाप्य नित्ययोगेन शाम्यति ॥ १२.१९३.२१ ॥
ภารตะเอ๋ย มนัสนั้นเองและกลุ่มห้าเช่นกัน เมื่อตั้งไว้บนเส้นทางแห่งการภาวนาตั้งแต่ต้น ย่อมสงบลงด้วยโยคะที่ปฏิบัติอยู่เป็นนิตย์
12.193.22
न तत्पुरुषकारेण न च दैवेन केनचित् ।
सुखमेष्यति तत्तस्य न भवन्ति विपत्तयः ॥ १२.१९३.२२ ॥
ความสุขนั้นมิได้มาด้วยความเพียรของมนุษย์ และมิได้มาด้วยโชคชะตาใดๆ เขาจะบรรลุความสุขนั้น และความวิบัติทั้งหลายจะไม่เกิดขึ้นแก่เขา
12.193.23
सुखेन तेन संयुक्तो रस्यते ध्यानकर्मणि ।
गच्छन्ति योगिनो ह्येवं निर्वाणं तन्निरामयम् ॥ १२.१९३.२३ ॥
เมื่อประกอบด้วยความสุขนั้น เขาย่อมยินดีในการภาวนา โยคีทั้งหลายย่อมบรรลุนิรวาณอันปราศจากความทุกข์เช่นนี้