महाभारत · अध्याय 12.195

12.195.1

गतीनामुत्तमा प्राप्तिः कथिता जापकेष्विह ।
एकैवैषा गतिस्तेषामुत यान्त्यपरामपि ॥ १२.१९५.१ ॥

येथे जप करणाऱ्यांना गतींमध्ये उत्तम प्राप्ती सांगितली आहे. त्यांची ही एकच गती आहे; किंवा ते दुसरीकडेही जातात.

शृणु वहितो राजञ्जापकानां गतिं विभो ।
यथा गच्छन्ति निरयमनेकं पुरुषर्षभ ॥ १२.१९५.२ ॥

हे राजा, जप करणारे कसे अनेक नरकांत जातात ते लक्षपूर्वक ऐक, हे विभो, हे पुरुषश्रेष्ठा.

यथोक्तमेतत्पूर्वं यो नानुतिष्ठति जापकः ।
एकदेशक्रियश्चात्र निरयं स निगच्छति ॥ १२.१९५.३ ॥

पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे जो जप करणारा त्याचे पालन करीत नाही आणि येथे केवळ एकच भाग करतो, तो नरकाला जातो.

अवमानेन कुरुते न तुष्यति न शोचति ।
ईदृशो जापको याति निरयं नात्र संशयः ॥ १२.१९५.४ ॥

अवमानाने जप करतो, संतुष्ट होत नाही, शोकही करत नाही, असा जप करणारा नरकाला जातो, यात संशय नाही.

अहंकारकृतश्चैव सर्वे निरयग्रामिनः ।
परावमानी पुरुषो भविता निरयोपगः ॥ १२.१९५.५ ॥

अहंकारातून जे घडते ते सर्व नरकाकडे नेणारे; इतरांचा अपमान करणारा मनुष्य नरकाला प्राप्त होईल.

अभिध्यापूर्वकं जप्यं कुरुते यश्च मोहितः ।
यत्रास्य रागः पतति तत्रतत्रोपपद्यते ॥ १२.१९५.६ ॥

मोहित होऊन लोभपूर्वक जप करणाऱ्याचा राग जेथे जेथे पडतो, तेथे तेथे तो जन्म घेतो.

अथैश्वर्यप्रसक्तः सञ्जापको यत्र रज्यते ।
स एव निरयस्तस्य नासौ तस्मात्प्रमुच्यते ॥ १२.१९५.७ ॥

ऐश्वर्यात आसक्त झालेला जापक जिथे अनुरक्त होतो, तेच त्याचे नरक; तो त्यातून मुक्त होत नाही.

रागेण जापको जप्यं कुरुते यश्च मोहितः ।
यत्रास्य रागः पतति तत्र तत्रोपजायते ॥ १२.१९५.८ ॥

आसक्तीने मोहित होऊन जप करणारा जापक, त्याची आसक्ती जिथे जिथे पडते तिथे तिथे जन्म घेतो.

दुर्बुद्धिरकृतप्रज्ञश्चले मनसि तिष्ठति ।
फलस्यापचितिं याति निरयं चाधिगच्छति ॥ १२.१९५.९ ॥

दुर्बुद्धी आणि अकृतप्रज्ञ माणूस चंचल मनात राहतो; फलाची हानी पावतो आणि नरकाला जातो.

अकृतव्रज्ञको बालो मोहं गच्छति जापकः ।
स मोहान्निरयं याति यत्र गत्वाऽनुशोचति ॥ १२.१९५.१० ॥

अकृतव्रत बाल जापक मोहात पडतो; त्या मोहामुळे नरकाला जातो, तिथे जाऊन शोक करतो.

दृढग्राही करोमीति जाप्यं जपति जापकः ।
न संपूर्णो न वा युक्तो निरयं सोऽधिगच्छति ॥ १२.१९५.११ ॥

'मी करतो' असा दृढ धरून जापक जप करतो; परिपूर्ण नाही, योग्यही नाही, तो नरक प्राप्त करतो.

अनिमित्तं परं यत्तदव्यक्तं ब्रह्मणि स्थितम् ।
तद्भूतो जापकः कस्मात्सशरीरमिहाविशेत् ॥ १२.१९५.१२ ॥

जे निमित्तरहित, परम, अव्यक्त ब्रह्मात स्थित आहे—त्या भावाला प्राप्त झालेला जापक इथे शरीरासह का प्रवेश करेल?

दुष्प्रज्ञानेन निरया बहवः समुदाहृताः ।
प्रशस्तं जापकत्वं च दोषाश्चैते तदात्मकाः ॥ १२.१९५.१३ ॥

दुष्ट प्रज्ञेमुळे अनेक नरक सांगितले आहेत. जपकर्त्याची स्थिती प्रशंसनीय आहे; पण हे दोषही त्याच्याच स्वरूपाचे आहेत.