મહાભારત · અધ્યાય 12.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.20.1
अस्मिन्वाक्यान्तरे वक्ता देवस्थानो महातपाः ।
अभिनीततरं वाक्यमित्युवाच युधिष्ठिरम् ॥ १२.२०.१ ॥
આ વાતચીતના પ્રસંગમાં મહાતપસ્વી દેવસ્થાને યુધિષ્ઠિરને આ વધુ પ્રભાવશાળી વચન કહ્યું.
12.20.2
यद्वचः फल्गुनेनोक्तं न ज्यायोऽस्ति धनादिति ।
अत्र ते वर्तयिष्यामि तदेकान्तमनाः शृणु ॥ १२.२०.२ ॥
ધનથી વધુ કંઈ નથી એમ ફાલ્ગુને જે કહ્યું, તે વિશે અહીં હું તને સમજાવીશ; એકાગ્ર મનથી સાંભળ.
12.20.3
अजातशत्रो धर्मेण कृत्स्ना ते वसुधा जिता ।
तां जित्वा च वृथा राजन्न परित्यक्तुमर्हसि ॥ १२.२०.३ ॥
હે અજાતશત્રુ, ધર્મથી તેં સમગ્ર પૃથ્વી જીતી છે. હે રાજન, તેને જીતીને વ્યર્થ છોડી દેવી તને યોગ્ય નથી.
12.20.4
चतुष्पदी हि निःश्रेणी ब्रह्मण्येषा प्रतिष्ठिता ।
तां क्रमेण महाबाहो यथावज्जय पार्थिव।
तस्मात्पार्थ महायज्ञैर्यजस्व बहुदक्षिणैः ॥ १२.२०.४ ॥
ચાર પગથિયાંવાળી આ નિસરણી બ્રાહ્મણોમાં સ્થાપિત છે. હે મહાબાહો, તેને ક્રમશઃ યથાવત જીત. તેથી હે પાર્થ, ઘણી દક્ષિણાવાળા મહાયજ્ઞો વડે યજ્ઞ કર.
12.20.5
स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास्तथाऽपरे ।
कर्मनिष्ठाश्च बुद्ध्यर्थास्तपोनिष्ठाश्च पार्थिव ॥ १२.२०.५ ॥
સ્વાધ્યાય યજ્ઞ કરનારા ઋષિઓ, તેમજ જ્ઞાન યજ્ઞ કરનારા બીજા, કર્મનિષ્ઠ, બુદ્ધિ માટે પ્રયત્નશીલ અને તપોનિષ્ઠ, હે રાજન.
12.20.6
वैखानसानां कौन्तेय वचनं श्रूयते यथा ॥ १२.२०.६ ॥
હે કૌન્તેય, વૈખાનસોનું વચન જેમ સંભળાય છે તેમ.
12.20.7
ईहेत धनहेतोर्यस्तस्यानीहा गरीयसी ।
भूयान्दोषो हि वर्धेत यस्तत्कर्म समाश्रयेत् ॥ १२.२०.७ ॥
જે ધન માટે પ્રયત્ન કરે છે, તેના માટે નિષ્ક્રિયતા શ્રેષ્ઠ છે. જે તે કર્મનો આશ્રય લે છે, તેનો દોષ વધે છે.
12.20.8
कृत्स्नं च धनसंहारं कुर्वन्ति विधिकारणात् ।
आत्मना तृपितो बुद्ध्या भ्रूणहत्यां न बुध्यते ॥ १२.२०.८ ॥
વિધિના કારણે લોકો સંપૂર્ણ ધનસંચય કરે છે. પોતાની બુદ્ધિથી સંતુષ્ટ માણસ ભ્રૂણહત્યાને સમજતો નથી.
12.20.9
अनर्हते यद्ददाति न ददाति यदर्हते ।
अर्हानर्हापरिज्ञानाद्दानधर्मोऽपि दुष्करः ॥ १२.२०.९ ॥
અયોગ્યને આપે છે અને યોગ્યને આપતો નથી — યોગ્ય-અયોગ્ય ન જાણવાથી દાનધર્મ પણ દુષ્કર છે.
12.20.10
यज्ञाय सृष्टानि धनानि धात्रा ।
यज्ञादिष्टः पुरुषो रक्षिता च।
तस्मात्सर्वं यज्ञ एवोपयोज्यं ।
धनं ततोऽनन्तर एव कामः ॥ १२.२०.१० ॥
ધાતાએ યજ્ઞ માટે જ ધન સર્જ્યું. યજ્ઞથી નિયુક્ત માણસ તેનો રક્ષક છે. તેથી બધું યજ્ઞમાં જ વાપરવું જોઈએ; ધન પછીની ઇચ્છા પણ એ જ છે.
12.20.11
यज्ञैरिन्द्रो विविधै रत्नवद्भि ।
र्देवान्सर्वानभ्ययाद्भूरितेजाः।
तेनेन्द्रत्वं प्राप्य विभ्राजतेऽसौ ।
तस्माद्यज्ञे सर्वमेवोपयोज्यम् ॥ १२.२०.११ ॥
રત્નસમાન વિવિધ યજ્ઞો વડે મહાતેજસ્વી ઇન્દ્ર સર્વ દેવો પાસે પહોંચ્યા. તેનાથી ઇન્દ્રપદ પામીને તે શોભે છે. તેથી બધું યજ્ઞમાં જ વાપરવું જોઈએ.
12.20.12
महादेवः सर्वयज्ञे महात्मा ।
हुत्वाऽऽत्मानं देवदेवो बभूव।
विश्वाँल्लोकान्व्याप्य विष्टभ्य कीर्त्या ।
विराजते द्युतिमान्कृत्तिवासाः ॥ १२.२०.१२ ॥
મહાદેવ, મહાત્મા, સર્વ યજ્ઞોમાં પોતાને જ આહુતિ આપીને દેવોના દેવ બન્યા. પોતાની કીર્તિથી સમસ્ત લોકોને વ્યાપીને ધારણ કરીને તેઓ તેજસ્વી, કૃત્તિવાસ રૂપે પ્રકાશે છે.
12.20.13
आविक्षितः पार्थिवोऽसौ मरुत्तो ।
वृद्ध्या शक्रं योऽजयद्देवराजम्।
यज्ञे यस्य श्रीः स्वयं सन्निविष्टा ।
यस्मिन्भाण्डं काञ्चनं सर्वमासीत् ॥ १२.२०.१३ ॥
અવિક્ષિતનો પુત્ર રાજા મરુત્ત, જેણે પોતાની સમૃદ્ધિથી દેવરાજ શક્રને જીત્યો. જેના યજ્ઞમાં સ્વયં શ્રી સ્થિર થઈ; જેનાં સર્વ પાત્રો સોનાનાં હતાં.
12.20.14
हरिश्चन्द्रः पार्थिवेन्द्रः श्रुतस्ते ।
यज्ञैरिष्ट्वा पुण्यभाग्वीतशोकः।
ऋद्ध्या शक्रं योऽजयन्मानुषः सं ।
स्तस्माद्यज्ञे सर्वमेवोपयोज्यम् ॥ १२.२०.१४ ॥
રાજાઓના અધિપતિ હરિશ્ચંદ્રની કથા તમે સાંભળી હશે; યજ્ઞોથી આરાધના કરીને, પુણ્યના ભાગી બનીને, શોકરહિત થઈને તે મનુષ્યે સમૃદ્ધિથી શક્રને જીત્યો. તેથી યજ્ઞમાં સર્વ કંઈ ઉપયોગમાં લેવું.