महाभारत · अध्याय 12.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.20.1
अस्मिन्वाक्यान्तरे वक्ता देवस्थानो महातपाः ।
अभिनीततरं वाक्यमित्युवाच युधिष्ठिरम् ॥ १२.२०.१ ॥
या संवादात महातपस्वी देवस्थान युधिष्ठिराला अधिक प्रभावी असे हे वचन म्हणाले.
12.20.2
यद्वचः फल्गुनेनोक्तं न ज्यायोऽस्ति धनादिति ।
अत्र ते वर्तयिष्यामि तदेकान्तमनाः शृणु ॥ १२.२०.२ ॥
धनापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही, असे अर्जुनाने जे म्हटले, त्याबद्दल येथे मी तुला सांगेन; एकाग्र मनाने ऐक.
12.20.3
अजातशत्रो धर्मेण कृत्स्ना ते वसुधा जिता ।
तां जित्वा च वृथा राजन्न परित्यक्तुमर्हसि ॥ १२.२०.३ ॥
हे अजातशत्रो, धर्माने तू सर्व पृथ्वी जिंकली आहेस. राजा, ती जिंकल्यानंतर व्यर्थ सोडणे तुला योग्य नाही.
12.20.4
चतुष्पदी हि निःश्रेणी ब्रह्मण्येषा प्रतिष्ठिता ।
तां क्रमेण महाबाहो यथावज्जय पार्थिव।
तस्मात्पार्थ महायज्ञैर्यजस्व बहुदक्षिणैः ॥ १२.२०.४ ॥
चार पायऱ्यांची ही शिडी ब्राह्मणांमध्ये स्थापित आहे. हे महाबाहो, ती क्रमाने यथावत जिंक. म्हणून हे पार्था, भरपूर दक्षिणा असलेल्या महायज्ञांनी यजन कर.
12.20.5
स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास्तथाऽपरे ।
कर्मनिष्ठाश्च बुद्ध्यर्थास्तपोनिष्ठाश्च पार्थिव ॥ १२.२०.५ ॥
स्वाध्याययज्ञ करणारे ऋषी, तसेच ज्ञानयज्ञ करणारे इतर, कर्मनिष्ठ, बुद्धीसाठी झटणारे आणि तपोनिष्ठ, हे राजा.
12.20.6
वैखानसानां कौन्तेय वचनं श्रूयते यथा ॥ १२.२०.६ ॥
हे कौन्तेया, वैखानसांचे वचन जसे ऐकले जाते.
12.20.7
ईहेत धनहेतोर्यस्तस्यानीहा गरीयसी ।
भूयान्दोषो हि वर्धेत यस्तत्कर्म समाश्रयेत् ॥ १२.२०.७ ॥
जो धनासाठी प्रयत्न करतो, त्याच्यासाठी निष्क्रियता श्रेष्ठ आहे. जो ते कर्म स्वीकारतो, त्याचा दोष वाढतो.
12.20.8
कृत्स्नं च धनसंहारं कुर्वन्ति विधिकारणात् ।
आत्मना तृपितो बुद्ध्या भ्रूणहत्यां न बुध्यते ॥ १२.२०.८ ॥
विधीमुळे लोक संपूर्ण धनसंचय करतात. स्वतःच्या बुद्धीने तृप्त झालेला माणूस भ्रूणहत्या ओळखत नाही.
12.20.9
अनर्हते यद्ददाति न ददाति यदर्हते ।
अर्हानर्हापरिज्ञानाद्दानधर्मोऽपि दुष्करः ॥ १२.२०.९ ॥
अपात्रास देतो आणि पात्रास देत नाही — पात्र-अपात्र न ओळखल्यामुळे दानधर्मही कठीण आहे.
12.20.10
यज्ञाय सृष्टानि धनानि धात्रा ।
यज्ञादिष्टः पुरुषो रक्षिता च।
तस्मात्सर्वं यज्ञ एवोपयोज्यं ।
धनं ततोऽनन्तर एव कामः ॥ १२.२०.१० ॥
विधात्याने यज्ञासाठीच धन निर्माण केले. यज्ञाने नियुक्त झालेला माणूस त्याचा रक्षक आहे. म्हणून सर्व काही यज्ञातच वापरावे; धनानंतरची इच्छाही तीच आहे.
12.20.11
यज्ञैरिन्द्रो विविधै रत्नवद्भि ।
र्देवान्सर्वानभ्ययाद्भूरितेजाः।
तेनेन्द्रत्वं प्राप्य विभ्राजतेऽसौ ।
तस्माद्यज्ञे सर्वमेवोपयोज्यम् ॥ १२.२०.११ ॥
रत्नांसारख्या विविध यज्ञांनी महातेजस्वी इंद्र सर्व देवांकडे पोहोचला. त्यामुळे इंद्रपद मिळवून तो झळकतो. म्हणून सर्व काही यज्ञातच वापरावे.
12.20.12
महादेवः सर्वयज्ञे महात्मा ।
हुत्वाऽऽत्मानं देवदेवो बभूव।
विश्वाँल्लोकान्व्याप्य विष्टभ्य कीर्त्या ।
विराजते द्युतिमान्कृत्तिवासाः ॥ १२.२०.१२ ॥
महादेव, महात्मा, सर्व यज्ञांत स्वतःला आहुती देऊन देवदेव झाले. आपल्या कीर्तीने सर्व लोकांना व्यापून व धारण करून ते तेजस्वी, कृत्तिवास रूपात प्रकाशतात.
12.20.13
आविक्षितः पार्थिवोऽसौ मरुत्तो ।
वृद्ध्या शक्रं योऽजयद्देवराजम्।
यज्ञे यस्य श्रीः स्वयं सन्निविष्टा ।
यस्मिन्भाण्डं काञ्चनं सर्वमासीत् ॥ १२.२०.१३ ॥
अविक्षिताचा पुत्र राजा मरुत्त, ज्याने आपल्या समृद्धीने देवराज शक्रावर विजय मिळवला. ज्याच्या यज्ञात स्वतः श्री स्थिरावली; ज्याची सर्व भांडी सोन्याची होती.
12.20.14
हरिश्चन्द्रः पार्थिवेन्द्रः श्रुतस्ते ।
यज्ञैरिष्ट्वा पुण्यभाग्वीतशोकः।
ऋद्ध्या शक्रं योऽजयन्मानुषः सं ।
स्तस्माद्यज्ञे सर्वमेवोपयोज्यम् ॥ १२.२०.१४ ॥
राजांचा अधिपती हरिश्चंद्र याची कथा तुम्ही ऐकली असेल; यज्ञांनी पूजन करून, पुण्याचा भागी होऊन, शोकरहित होऊन त्या मानवाने समृद्धीने शक्रावर विजय मिळवला. म्हणून यज्ञात सर्व काही उपयोगात आणावे.