ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.202.1
यथा व्यक्तमिदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम् ।
ज्ञानमिन्द्रियसंयुक्तं तद्वत्प्रेत्य भवाभवौ ॥ १२.२०२.१ ॥
ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಲಗಿರುವಂತೆ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಡನೆ ಕೂಡಿದ ಜ್ಞಾನವು ಮರಣಾನಂತರ ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
12.202.2
यथाऽम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा ।
तद्वत्प्रसन्नेन्द्रियवाञ्ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ १२.२०२.२ ॥
ಸ್ವಚ್ಛ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ರೂಪ ಕಾಣುವಂತೆ, ಪ್ರಸನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳುಳ್ಳವನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.202.3
स एव लुलिते तस्मिन्यथा रूपं न पश्यति ।
तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति ॥ १२.२०२.३ ॥
ಅದೇ ನೀರು ಕಲಕಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ರೂಪ ಕಾಣದಂತೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಲಕಿದಾಗ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
12.202.4
अबुद्धिरज्ञानकृता अबुद्ध्या दूष्यते मनः ।
दुष्टस्य मनसः पञ्च संप्रदुष्यन्ति मानसाः ॥ १२.२०२.४ ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅವಿವೇಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ದೂಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ದೂಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನ ಐದು ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
12.202.5
अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न पश्यति ।
स दृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते ॥ १२.२०२.५ ॥
ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮನು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ.
12.202.6
तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात् ।
निवर्तते तदा तर्षः पापमन्तर्गतं यदा ॥ १२.२०२.६ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ತೃಷ್ಣೆಯ ಛೇದನ ಪಾಪದಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಒಳಗಿರುವ ಪಾಪ ನಿವೃತ್ತವಾದಾಗ ತೃಷ್ಣೆ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.202.7
अन्तर्गतेन पापेन दह्यमानेन चेतसा ।
शुभाशुभविकारेण न स भूयोऽभिजायते ॥ १२.२०२.७ ॥
ಒಳಗಡೆ ಅಡಗಿದ ಪಾಪದಿಂದ ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಶುಭಾಶುಭ ವಿಕಾರದಿಂದ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.202.8
विषयेषु तु संसर्गाच्छाश्वतस्य तु संश्रयात् ।
मनसा चान्यथा काड्क्षन्परं न प्रतिपद्यते ॥ १२.२०२.८ ॥
ವಿಷಯಗಳ ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ, ಶಾಶ್ವತನ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಬಯಸುವವನು ಪರಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.202.9
ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः ।
अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२०२.९ ॥
ಪಾಪಕರ್ಮದ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಆಗ ಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಂತೆ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಆತ್ಮನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
12.202.10
प्रसृतैरिन्द्रियैर्दुःखी तैरेव नियतैः सुखी ।
तस्मादिन्द्रियचोरेभ्यो यच्छेदात्मानमात्मना ॥ १२.२०२.१० ॥
ಚದುರಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ದುಃಖಿ, ಅವುಗಳನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ ಸುಖಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯ ಕಳ್ಳರಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ತಡೆಯಬೇಕು.
12.202.11
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः ।
बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात्परतरं परम् ॥ १२.२०२.११ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿ; ಬುದ್ಧಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನ; ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರಮ.
12.202.12
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
मनः श्रोत्रादिभिर्युक्तं शब्दादीन्साधु पश्यति ॥ १२.२०२.१२ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ; ಅನಂತರ ಬುದ್ಧಿ; ನಂತರ ಮನಸ್ಸು. ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನಸ್ಸು ಶಬ್ದಾದಿಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ.
12.202.13
यस्तांस्त्यजति शब्दादीन्सर्वाश्च व्यक्तयस्तथा ।
प्रसृतानीन्द्रियाण्येव प्रतिसंहरति कूर्मवत्।
विमुञ्चत्याकृतिग्रामांस्तान्मुक्त्वाऽमृतमश्नुते ॥ १२.२०२.१३ ॥
ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಯಾರು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹರಡಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಆಮೆಯಂತೆ ಹಿಂದೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ರೂಪಸಮೂಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.202.14
उद्यन्हि सविता यद्वत्सृजते रश्मिमण्डलम् ।
दृश्यते मण्डलं तस्य न च दृश्येत मण्डली।
तद्वद्देहस्तु संदृश्य आत्माऽदृश्यः परः सदा ॥ १२.२०२.१४ ॥
ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ಕಿರಣಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿದಾಗ ಆ ಮಂಡಲ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಒಡೆಯ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪರಮ ಆತ್ಮ ಸದಾ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
12.202.15
ग्रस्तं ह्युद्गिरते नित्यमुद्गीथं वेत्ति नित्यशः ।
बाल्ये रथाभ्यां योगेन तत्वज्ञानं तु संमतम् ॥ १२.२०२.१५ ॥
ನುಂಗಿದ್ದನ್ನು ಸದಾ ಮತ್ತೆ ಹೊರಹಾಕುವವನು, ನಿತ್ಯವೂ ಉದ್ಗೀಥವನ್ನು ತಿಳಿದವನು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಥದ ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳಂತೆ ಯೋಗದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವೇ ಸಮ್ಮತವಾದದ್ದು.
12.202.16
स एवास्तमुपागच्छंस्तदेवात्मनि यच्छति ।
आदत्ते सर्वभूतानां रसभूतं विकासवान् ॥ १२.२०२.१६ ॥
ಅವನು ಅಸ್ತಂಗತನಾದರೂ ಅದನ್ನೇ ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ರಸರೂಪವಾದ, ವಿಕಾಸವುಳ್ಳದ್ದನ್ನು ಅವನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.202.17
अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभिः ।
प्राप्येन्द्रि गुणान्पञ्च सोऽस्तमावृत्त्य गच्छति।
रश्मिमण्ड हीनस्तु न चासौ नास्ति तावता ॥ १२.२०२.१७ ॥
ಅಂತರಾತ್ಮನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಿಯ ಕಿರಣಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪಂಚ ಇಂದ್ರಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಸ್ತಂಗತನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಕಿರಣಮಂಡಲವಿಲ್ಲದಾಗ ಅದು ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
12.202.18
प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः ।
प्राप्नोत्ययं कर्मफलं प्रवृत्तं धर्ममाप्तवान् ॥ १२.२०२.१८ ॥
ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಈ ಜೀವಿ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.202.19
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १२.२०२.१९ ॥
ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ದೇಹಧಾರಿಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ; ಪರಮವನ್ನು ಕಂಡ ಕಾರಣ ರುಚಿಯೂ ಅವನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.
12.202.20
बुद्धिः कर्मगुणैर्हीना यदा मनसि वर्तते ।
तदा संपद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम् ॥ १२.२०२.२० ॥
ಕರ್ಮಗುಣಗಳಿಲ್ಲದ ಬುದ್ಧಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಾಗ, ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
12.202.21
अस्पर्शनमशृण्वानमनास्वादमदर्शनम् ।
अघ्राणमवितर्कं च सत्वं प्रविशते परम् ॥ १२.२०२.२१ ॥
ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೆ, ಕೇಳದೆ, ರುಚಿ ನೋಡದೆ, ನೋಡದೆ, ವಾಸನೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ತರ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತ್ವವು ಪರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.
12.202.22
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
आत्मनः प्रसृता बुद्धिरव्यक्तं ज्ञानमुच्यते ॥ १२.२०२.२२ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿ, ನಂತರ ಮನಸ್ಸು. ಆತ್ಮದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.202.23
तस्माद्बुद्धिः स्मृता तज्ज्ञैर्मनस्तस्मात्ततः स्मृतम् ।
तस्मादाकृतयः पञ्च मनः परममुच्यते ॥ १२.२०२.२३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅರಿತವರು ಬುದ್ಧಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಐದು ಆಕೃತಿಗಳು; ಮನಸ್ಸು ಪರಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.202.24
तस्मात्परतरा बुद्धिर्ज्ञानं तस्मात्परं स्मृतम् ।
ततः सूक्ष्मस्ततो ह्यात्मा तस्मात्परतरं न च।
इन्द्रियाणि निरीक्षन्ते मनसैतानि सर्वशः ॥ १२.२०२.२४ ॥
ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬುದ್ಧಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಜ್ಞಾನವೇ ಪರಮವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆತ್ಮ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಇವನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
12.202.25
मनस्याकृतयो मग्ना मनस्त्वभिगतं मतिम् ।
मतिस्त्वभिगता ज्ञानं ज्ञानं चाभिगतं महत् ॥ १२.२०२.२५ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಗಳು ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನ ಮಹತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
12.202.26
नेन्द्रियैर्मनसः सिद्धिर्न बुद्धिं बुध्यते मनः ।
न बुद्धिर्बुध्यतेऽव्यक्तं सूक्ष्मं त्वेतानि पश्यति ॥ १२.२०२.२६ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧಿ ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇವು ಕಾಣುತ್ತವೆ.