മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.202.1
यथा व्यक्तमिदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम् ।
ज्ञानमिन्द्रियसंयुक्तं तद्वत्प्रेत्य भवाभवौ ॥ १२.२०२.१ ॥
ഇത് വ്യക്തമായി ഉറങ്ങുന്നതുപോലെയും സ്വപ്നത്തിൽ ചേതന സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടു ചേർന്ന ജ്ഞാനം മരണശേഷം ഉണ്ടാകലിലും ഇല്ലാതാകലിലും അതുപോലെതന്നെ ആകുന്നു.
12.202.2
यथाऽम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा ।
तद्वत्प्रसन्नेन्द्रियवाञ्ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ १२.२०२.२ ॥
തെളിഞ്ഞ ജലത്തിൽ കണ്ണുകൊണ്ട് രൂപം കാണുന്നതുപോലെ, പ്രസന്നമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുള്ളവൻ ജ്ഞാനത്താൽ അറിയേണ്ടതിനെ കാണുന്നു.
12.202.3
स एव लुलिते तस्मिन्यथा रूपं न पश्यति ।
तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति ॥ १२.२०२.३ ॥
ആ ജലം ഇളകുമ്പോൾ അതിൽ രൂപം കാണാത്തതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങുമ്പോൾ ജ്ഞാനത്തിൽ ജ്ഞേയത്തെ കാണുന്നില്ല.
12.202.4
अबुद्धिरज्ञानकृता अबुद्ध्या दूष्यते मनः ।
दुष्टस्य मनसः पञ्च संप्रदुष्यन्ति मानसाः ॥ १२.२०२.४ ॥
അജ്ഞാനത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന വിവേകമില്ലായ്മയാൽ മനസ്സ് ദൂഷിതമാകുന്നു; ദൂഷിതമായ മനസ്സിലെ അഞ്ചു മാനസഘടകങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ദൂഷിതമാകുന്നു.
12.202.5
अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न पश्यति ।
स दृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते ॥ १२.२०२.५ ॥
അജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തനായി വിഷയങ്ങളിൽ മുങ്ങിയവൻ കാണുന്നില്ല; എന്നാൽ അത് കണ്ട പവിത്രാത്മാവ് വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നു.
12.202.6
तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात् ।
निवर्तते तदा तर्षः पापमन्तर्गतं यदा ॥ १२.२०२.६ ॥
ഇവിടെ മനുഷ്യന്റെ തൃഷ്ണയുടെ ഛേദനം പാപത്താൽ സംഭവിക്കുന്നില്ല; ഉള്ളിലുള്ള പാപം നിവൃത്തമാകുമ്പോഴാണ് തൃഷ്ണ നിവൃത്തമാകുന്നത്.
12.202.7
अन्तर्गतेन पापेन दह्यमानेन चेतसा ।
शुभाशुभविकारेण न स भूयोऽभिजायते ॥ १२.२०२.७ ॥
ഉള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞ പാപത്താൽ വെന്തുനീറുന്ന മനസ്സോടെ, ശുഭാശുഭ വികാരങ്ങളാൽ, അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നില്ല.
12.202.8
विषयेषु तु संसर्गाच्छाश्वतस्य तु संश्रयात् ।
मनसा चान्यथा काड्क्षन्परं न प्रतिपद्यते ॥ १२.२०२.८ ॥
വിഷയങ്ങളുമായുള്ള സമ്പർക്കത്താലും ശാശ്വതത്തെ ആശ്രയിക്കാത്തതിനാലും, മനസ്സാൽ മറ്റൊന്ന് കൊതിക്കുന്നവൻ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
12.202.9
ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः ।
अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२०२.९ ॥
പാപകർമ്മത്തിന്റെ ക്ഷയത്താൽ മനുഷ്യരിൽ ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു; അപ്പോൾ കണ്ണാടിത്തളം പോലെ തന്നിൽത്തന്നെ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു.
12.202.10
प्रसृतैरिन्द्रियैर्दुःखी तैरेव नियतैः सुखी ।
तस्मादिन्द्रियचोरेभ्यो यच्छेदात्मानमात्मना ॥ १२.२०२.१० ॥
ചിതറിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ ദുഃഖിതനാകുന്നു; അവയെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ സുഖിയാകുന്നു; അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയക്കള്ളന്മാരിൽ നിന്ന് തന്നെത്താൻ തന്നെ അടക്കണം.
12.202.11
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः ।
बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात्परतरं परम् ॥ १२.२०२.११ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളേക്കാൾ മുമ്പ് മനസ്സ്; അതിനേക്കാൾ ഉന്നതമായത് ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയേക്കാൾ ഉന്നതം ജ്ഞാനം; ജ്ഞാനത്തേക്കാൾ ഉന്നതം പരം.
12.202.12
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
मनः श्रोत्रादिभिर्युक्तं शब्दादीन्साधु पश्यति ॥ १२.२०२.१२ ॥
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ഉയരുന്നു; പിന്നെ ബുദ്ധി; പിന്നെ മനസ്സ്. ശ്രോത്രാദി ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടു ചേർന്ന മനസ്സ് ശബ്ദാദികളെ നന്നായി കാണുന്നു.
12.202.13
यस्तांस्त्यजति शब्दादीन्सर्वाश्च व्यक्तयस्तथा ।
प्रसृतानीन्द्रियाण्येव प्रतिसंहरति कूर्मवत्।
विमुञ्चत्याकृतिग्रामांस्तान्मुक्त्वाऽमृतमश्नुते ॥ १२.२०२.१३ ॥
ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങളെയും അവയുടെ എല്ലാ വ്യക്തരൂപങ്ങളെയും ആരു ത്യജിക്കുന്നുവോ, വ്യാപിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ആമയെപ്പോലെ ഉള്ളിലേക്ക് ഒതുക്കുന്നുവോ, അവൻ ആ രൂപസമൂഹത്തെ വിട്ട് അമൃതം നേടുന്നു.
12.202.14
उद्यन्हि सविता यद्वत्सृजते रश्मिमण्डलम् ।
दृश्यते मण्डलं तस्य न च दृश्येत मण्डली।
तद्वद्देहस्तु संदृश्य आत्माऽदृश्यः परः सदा ॥ १२.२०२.१४ ॥
ഉദിക്കുന്ന സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മിമണ്ഡലം വീശുമ്പോൾ ആ മണ്ഡലം കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ ഉടയവൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല. അതുപോലെ ശരീരം കാണപ്പെടുന്നു, പരമാത്മാവ് എപ്പോഴും അദൃശ്യനായിരിക്കുന്നു.
12.202.15
ग्रस्तं ह्युद्गिरते नित्यमुद्गीथं वेत्ति नित्यशः ।
बाल्ये रथाभ्यां योगेन तत्वज्ञानं तु संमतम् ॥ १२.२०२.१५ ॥
വിഴുങ്ങിയതിനെ എപ്പോഴും വീണ്ടും പുറത്തുവിടുന്നവനും നിത്യവും ഉദ്ഗീഥത്തെ അറിയുന്നവനും ആണ്. ബാല്യത്തിൽത്തന്നെ രഥത്തിന്റെ രണ്ടു ചക്രങ്ങൾപോലെ യോഗത്താൽ നേടുന്ന തത്ത്വജ്ഞാനമാണ് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
12.202.16
स एवास्तमुपागच्छंस्तदेवात्मनि यच्छति ।
आदत्ते सर्वभूतानां रसभूतं विकासवान् ॥ १२.२०२.१६ ॥
അവൻ അസ്തമിക്കുമ്പോഴും അതിനെത്തന്നെ തന്റെ ആത്മാവിൽ ഒതുക്കുന്നു. സർവഭൂതങ്ങളുടെയും രസരൂപമായ, വികാസമുള്ളതിനെ അവൻ സ്വീകരിക്കുന്നു.
12.202.17
अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभिः ।
प्राप्येन्द्रि गुणान्पञ्च सोऽस्तमावृत्त्य गच्छति।
रश्मिमण्ड हीनस्तु न चासौ नास्ति तावता ॥ १२.२०२.१७ ॥
അന്തരാത്മാവും അതുപോലെ ഇന്ദ്രിയരശ്മികളാൽ ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, പഞ്ചേന്ദ്രിയഗുണങ്ങൾ നേടി, അസ്തമിച്ച് മറയുന്നു. രശ്മിമണ്ഡലം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ അത് ആ അളവിൽ ഇല്ലാതാകുന്നു.
12.202.18
प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः ।
प्राप्नोत्ययं कर्मफलं प्रवृत्तं धर्ममाप्तवान् ॥ १२.२०२.१८ ॥
കർമ്മത്താൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട മാർഗ്ഗത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും നയിക്കപ്പെടുന്ന ഇവൻ കർമ്മഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ പ്രവൃത്തനായവൻ അതു നേടുന്നു.
12.202.19
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १२.२०२.१९ ॥
ആഹാരം വെടിഞ്ഞ ദേഹധാരിയിൽ നിന്ന് വിഷയങ്ങൾ പിന്മാറുന്നു; പരമത്തെ കണ്ടതിനാൽ രസവും അവനിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നു.
12.202.20
बुद्धिः कर्मगुणैर्हीना यदा मनसि वर्तते ।
तदा संपद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम् ॥ १२.२०२.२० ॥
കർമ്മഗുണങ്ങളില്ലാത്ത ബുദ്ധി മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ അത് ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെത്തന്നെ ലയം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.202.21
अस्पर्शनमशृण्वानमनास्वादमदर्शनम् ।
अघ्राणमवितर्कं च सत्वं प्रविशते परम् ॥ १२.२०२.२१ ॥
സ്പർശിക്കാതെയും കേൾക്കാതെയും രസിക്കാതെയും കാണാതെയും മണക്കാതെയും തർക്കമില്ലാതെയും സത്വം പരമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
12.202.22
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
आत्मनः प्रसृता बुद्धिरव्यक्तं ज्ञानमुच्यते ॥ १२.२०२.२२ ॥
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ഉദ്ഭവിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി, പിന്നെ മനസ്സ്. ആത്മാവിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി ഉദ്ഭവിച്ചു; അവ്യക്തത്തെ ജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നു.
12.202.23
तस्माद्बुद्धिः स्मृता तज्ज्ञैर्मनस्तस्मात्ततः स्मृतम् ।
तस्मादाकृतयः पञ्च मनः परममुच्यते ॥ १२.२०२.२३ ॥
അതിനാൽ അത് അറിയുന്നവർ അതിനെ ബുദ്ധി എന്ന് സ്മരിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മനസ്സ് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിന്ന് അഞ്ച് ആകൃതികൾ; മനസ്സ് പരമമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
12.202.24
तस्मात्परतरा बुद्धिर्ज्ञानं तस्मात्परं स्मृतम् ।
ततः सूक्ष्मस्ततो ह्यात्मा तस्मात्परतरं न च।
इन्द्रियाणि निरीक्षन्ते मनसैतानि सर्वशः ॥ १२.२०२.२४ ॥
അതിനെക്കാൾ ബുദ്ധി ശ്രേഷ്ഠമാണ്; അതിനെക്കാൾ ജ്ഞാനം പരമമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനെക്കാൾ സൂക്ഷ്മം, അതിനെക്കാൾ തീർച്ചയായും ആത്മാവ്; അതിനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായി ഒന്നുമില്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സിലൂടെ ഇവയെ എല്ലാ വിധത്തിലും കാണുന്നു.
12.202.25
मनस्याकृतयो मग्ना मनस्त्वभिगतं मतिम् ।
मतिस्त्वभिगता ज्ञानं ज्ञानं चाभिगतं महत् ॥ १२.२०२.२५ ॥
മനസ്സിൽ രൂപങ്ങൾ ലയിക്കുന്നു; മനസ്സ് ബുദ്ധിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ബുദ്ധി ജ്ഞാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; ജ്ഞാനം മഹത്തിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.202.26
नेन्द्रियैर्मनसः सिद्धिर्न बुद्धिं बुध्यते मनः ।
न बुद्धिर्बुध्यतेऽव्यक्तं सूक्ष्मं त्वेतानि पश्यति ॥ १२.२०२.२६ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ മനസ്സിന്റെ സിദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നില്ല; മനസ്സ് ബുദ്ധിയെ അറിയുന്നില്ല. ബുദ്ധി അവ്യക്തത്തെ അറിയുന്നില്ല; സൂക്ഷ്മത്തെ മാത്രം ഇവ കാണുന്നു.