మహాభారతం · అధ్యాయం 12.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.202.1
यथा व्यक्तमिदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम् ।
ज्ञानमिन्द्रियसंयुक्तं तद्वत्प्रेत्य भवाभवौ ॥ १२.२०२.१ ॥
ఇది స్పష్టంగా నిద్రిస్తున్నట్లు, కలలో చైతన్యం సంచరించినట్లు, ఇంద్రియాలతో కూడిన జ్ఞానం మరణానంతరం ఉనికిలోనూ లేకపోవడంలోనూ అలాగే ఉంటుంది.
12.202.2
यथाऽम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा ।
तद्वत्प्रसन्नेन्द्रियवाञ्ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ १२.२०२.२ ॥
స్వచ్ఛమైన నీటిలో కంటితో రూపం కనిపించినట్లు, ప్రశాంతమైన ఇంద్రియాలు గలవాడు జ్ఞానంతో తెలియదగినదాన్ని చూస్తాడు.
12.202.3
स एव लुलिते तस्मिन्यथा रूपं न पश्यति ।
तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति ॥ १२.२०२.३ ॥
అదే నీరు కలతపడినప్పుడు అందులో రూపం కనిపించనట్లు, ఇంద్రియాలు కలవరపడినప్పుడు జ్ఞానంలో తెలియదగినదాన్ని చూడలేడు.
12.202.4
अबुद्धिरज्ञानकृता अबुद्ध्या दूष्यते मनः ।
दुष्टस्य मनसः पञ्च संप्रदुष्यन्ति मानसाः ॥ १२.२०२.४ ॥
అజ్ఞానం వల్ల కలిగిన అవివేకంతో మనస్సు దూషితమవుతుంది; దూషితమైన మనస్సులోని ఐదు మానసిక అంశాలు పూర్తిగా దూషితమవుతాయి.
12.202.5
अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न पश्यति ।
स दृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते ॥ १२.२०२.५ ॥
అజ్ఞానంలో తృప్తి చెంది విషయాలలో మునిగినవాడు చూడడు; కానీ ఆ చూచి పవిత్రాత్ముడైనవాడు విషయాల నుండి వెనక్కి మరలుతాడు.
12.202.6
तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात् ।
निवर्तते तदा तर्षः पापमन्तर्गतं यदा ॥ १२.२०२.६ ॥
ఇక్కడ మనిషి తృష్ణ ఛేదించబడడం పాపం వల్ల కాదు; లోపల ఉన్న పాపం నివర్తించినప్పుడే తృష్ణ నివర్తిస్తుంది.
12.202.7
अन्तर्गतेन पापेन दह्यमानेन चेतसा ।
शुभाशुभविकारेण न स भूयोऽभिजायते ॥ १२.२०२.७ ॥
లోపల దాగిన పాపంతో దహించబడుతున్న మనస్సుతో, శుభాశుభ వికారాలతో, అతడు మళ్ళీ జన్మించడు.
12.202.8
विषयेषु तु संसर्गाच्छाश्वतस्य तु संश्रयात् ।
मनसा चान्यथा काड्क्षन्परं न प्रतिपद्यते ॥ १२.२०२.८ ॥
ఇంద్రియ విషయాల సంసర్గం వలన, శాశ్వతాన్ని ఆశ్రయించకపోవడం వలన, మనసుతో వేరుగా కోరుకునేవాడు పరమాన్ని పొందడు.
12.202.9
ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः ।
अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२०२.९ ॥
పాప కర్మ క్షయం వలన మనుషులలో జ్ఞానం పుడుతుంది; అప్పుడు అద్దపు ఉపరితలంలా తనలోనే ఆత్మను చూస్తాడు.
12.202.10
प्रसृतैरिन्द्रियैर्दुःखी तैरेव नियतैः सुखी ।
तस्मादिन्द्रियचोरेभ्यो यच्छेदात्मानमात्मना ॥ १२.२०२.१० ॥
చెదిరిన ఇంద్రియాల వలన దుఃఖిస్తాడు, వాటినే నియమించడం వలన సుఖిస్తాడు; కాబట్టి ఇంద్రియ దొంగల నుండి తనను తానే నియమించుకోవాలి.
12.202.11
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः ।
बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात्परतरं परम् ॥ १२.२०२.११ ॥
ఇంద్రియాలకంటే ముందు మనసు; దాని కంటే ఉన్నతమైనది బుద్ధి; బుద్ధి కంటే ఉన్నతమైనది జ్ఞానం; జ్ఞానం కంటే ఉన్నతమైనది పరమం.
12.202.12
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
मनः श्रोत्रादिभिर्युक्तं शब्दादीन्साधु पश्यति ॥ १२.२०२.१२ ॥
అవ్యక్తం నుండి జ్ఞానం వెలువడుతుంది; తర్వాత బుద్ధి; తర్వాత మనసు. శ్రోత్రాది ఇంద్రియాలతో కూడిన మనసు శబ్దాది విషయాలను చక్కగా చూస్తుంది.
12.202.13
यस्तांस्त्यजति शब्दादीन्सर्वाश्च व्यक्तयस्तथा ।
प्रसृतानीन्द्रियाण्येव प्रतिसंहरति कूर्मवत्।
विमुञ्चत्याकृतिग्रामांस्तान्मुक्त्वाऽमृतमश्नुते ॥ १२.२०२.१३ ॥
శబ్దాది విషయాలను, వాటి వ్యక్త రూపాలన్నింటినీ ఎవరు త్యజిస్తాడో, విస్తరించిన ఇంద్రియాలను తాబేలులా ఉపసంహరిస్తాడో, అతడు ఆ రూప సమూహాన్ని విడిచి అమృతాన్ని పొందుతాడు.
12.202.14
उद्यन्हि सविता यद्वत्सृजते रश्मिमण्डलम् ।
दृश्यते मण्डलं तस्य न च दृश्येत मण्डली।
तद्वद्देहस्तु संदृश्य आत्माऽदृश्यः परः सदा ॥ १२.२०२.१४ ॥
ఉదయిస్తున్న సూర్యుడు తన కిరణమండలాన్ని ప్రసరింపజేసినప్పుడు ఆ మండలం కనిపిస్తుంది, కాని దాని అధిపతి కనిపించడు. అలాగే దేహం కనిపిస్తుంది, పరమాత్మ ఎల్లప్పుడూ అదృశ్యంగానే ఉంటాడు.
12.202.15
ग्रस्तं ह्युद्गिरते नित्यमुद्गीथं वेत्ति नित्यशः ।
बाल्ये रथाभ्यां योगेन तत्वज्ञानं तु संमतम् ॥ १२.२०२.१५ ॥
మింగినదాన్ని ఎల్లప్పుడూ తిరిగి వెలువరించేవాడు, నిత్యం ఉద్గీథాన్ని తెలిసినవాడు. బాల్యంలోనే రథం రెండు చక్రాల వలె యోగం ద్వారా లభించే తత్త్వజ్ఞానమే సమ్మతమైనది.
12.202.16
स एवास्तमुपागच्छंस्तदेवात्मनि यच्छति ।
आदत्ते सर्वभूतानां रसभूतं विकासवान् ॥ १२.२०२.१६ ॥
అతడు అస్తమించేటప్పుడు కూడా ఆ రూపాన్నే తన ఆత్మలో అణచుకుంటాడు. సర్వభూతాల రసస్వరూపమైన, వికాసం కలిగినదాన్ని గ్రహిస్తాడు.
12.202.17
अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभिः ।
प्राप्येन्द्रि गुणान्पञ्च सोऽस्तमावृत्त्य गच्छति।
रश्मिमण्ड हीनस्तु न चासौ नास्ति तावता ॥ १२.२०२.१७ ॥
అంతరాత్మ కూడా అలాగే ఇంద్రియ కిరణాల ద్వారా దేహంలో ప్రవేశించి, పంచేంద్రియ గుణాలను పొంది, అస్తమించి మరలిపోతాడు. కిరణ మండలం లేనప్పుడు అది ఆ మేరకే లేకుండా పోతుంది.
12.202.18
प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः ।
प्राप्नोत्ययं कर्मफलं प्रवृत्तं धर्ममाप्तवान् ॥ १२.२०२.१८ ॥
కర్మ చేత నిర్దేశించబడిన మార్గంలో మళ్ళీ మళ్ళీ నడిపించబడుతూ ఈ జీవుడు కర్మఫలాన్ని పొందుతాడు; ధర్మంలో నిమగ్నమైనవాడు దానిని పొందుతాడు.
12.202.19
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १२.२०२.१९ ॥
ఆహారాన్ని విడిచిన దేహధారి నుండి విషయాలు వెనుకకు మళ్ళుతాయి; పరమాన్ని చూచినందున అతనికి రుచి కూడా తొలగిపోతుంది.
12.202.20
बुद्धिः कर्मगुणैर्हीना यदा मनसि वर्तते ।
तदा संपद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम् ॥ १२.२०२.२० ॥
కర్మగుణాలు లేని బుద్ధి మనస్సులో నిలిచినప్పుడు, అది బ్రహ్మాన్ని పొందుతుంది; అక్కడే లయాన్ని పొందుతుంది.
12.202.21
अस्पर्शनमशृण्वानमनास्वादमदर्शनम् ।
अघ्राणमवितर्कं च सत्वं प्रविशते परम् ॥ १२.२०२.२१ ॥
స్పర్శించనివాడై, వినని వాడై, రుచి చూడనివాడై, చూడనివాడై, వాసన చూడనివాడై, తర్కం లేనివాడై సత్త్వం పరమంలో ప్రవేశిస్తుంది.
12.202.22
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
आत्मनः प्रसृता बुद्धिरव्यक्तं ज्ञानमुच्यते ॥ १२.२०२.२२ ॥
అవ్యక్తం నుండి జ్ఞానం ఉద్భవించింది; దాని నుండి బుద్ధి, తరువాత మనస్సు. ఆత్మ నుండి బుద్ధి ఉద్భవించింది; అవ్యక్తాన్ని జ్ఞానం అంటారు.
12.202.23
तस्माद्बुद्धिः स्मृता तज्ज्ञैर्मनस्तस्मात्ततः स्मृतम् ।
तस्मादाकृतयः पञ्च मनः परममुच्यते ॥ १२.२०२.२३ ॥
అందుచేత దానిని తెలిసినవారు బుద్ధి అని స్మరిస్తారు; దాని నుండి మనస్సు స్మరించబడుతుంది. దాని నుండి ఐదు ఆకృతులు; మనస్సు పరమమని చెప్పబడుతుంది.
12.202.24
तस्मात्परतरा बुद्धिर्ज्ञानं तस्मात्परं स्मृतम् ।
ततः सूक्ष्मस्ततो ह्यात्मा तस्मात्परतरं न च।
इन्द्रियाणि निरीक्षन्ते मनसैतानि सर्वशः ॥ १२.२०२.२४ ॥
దానికంటే బుద్ధి శ్రేష్ఠమైనది; దానికంటే జ్ఞానమే పరమైనదిగా స్మరించబడింది. దానికంటే సూక్ష్మం, దానికంటే నిశ్చయంగా ఆత్మ ఉంది; దానికంటే శ్రేష్ఠమైనది ఏదీ లేదు. ఇంద్రియాలు మనస్సు ద్వారా వీటిని అన్ని విధాలుగా దర్శిస్తాయి.
12.202.25
मनस्याकृतयो मग्ना मनस्त्वभिगतं मतिम् ।
मतिस्त्वभिगता ज्ञानं ज्ञानं चाभिगतं महत् ॥ १२.२०२.२५ ॥
మనస్సులో ఆకృతులు లీనమవుతాయి; మనస్సు బుద్ధిని పొందుతుంది. బుద్ధి జ్ఞానాన్ని పొందుతుంది, జ్ఞానం మహత్తును పొందుతుంది.
12.202.26
नेन्द्रियैर्मनसः सिद्धिर्न बुद्धिं बुध्यते मनः ।
न बुद्धिर्बुध्यतेऽव्यक्तं सूक्ष्मं त्वेतानि पश्यति ॥ १२.२०२.२६ ॥
ఇంద్రియాల ద్వారా మనస్సు సిద్ధించదు; మనస్సు బుద్ధిని తెలుసుకోదు. బుద్ధి అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకోదు; సూక్ష్మాన్ని మాత్రం ఇవి చూస్తాయి.