ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.202.1
यथा व्यक्तमिदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम् ।
ज्ञानमिन्द्रियसंयुक्तं तद्वत्प्रेत्य भवाभवौ ॥ १२.२०२.१ ॥
ଯେପରି ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୋଏ ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଚେତନା ବିଚରଣ କରେ, ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଉଭୟରେ ରହେ।
12.202.2
यथाऽम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा ।
तद्वत्प्रसन्नेन्द्रियवाञ्ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ १२.२०२.२ ॥
ଯେପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ଆଖିରେ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ଦେଖେ।
12.202.3
स एव लुलिते तस्मिन्यथा रूपं न पश्यति ।
तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति ॥ १२.२०२.३ ॥
ସେହି ଜଳ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲେ ତାହାରେ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ ଜ୍ଞାନରେ ଜ୍ଞେୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
12.202.4
अबुद्धिरज्ञानकृता अबुद्ध्या दूष्यते मनः ।
दुष्टस्य मनसः पञ्च संप्रदुष्यन्ति मानसाः ॥ १२.२०२.४ ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମନ ଦୂଷିତ ହୁଏ; ଦୂଷିତ ମନର ପାଞ୍ଚଟି ମାନସିକ ଅଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂଷିତ ହୁଏ।
12.202.5
अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न पश्यति ।
स दृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते ॥ १२.२०२.५ ॥
ଅଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ ଓ ବିଷୟରେ ନିମଜ୍ଜିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତାହା ଦେଖି ପବିତ୍ରାତ୍ମା ବିଷୟରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.202.6
तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात् ।
निवर्तते तदा तर्षः पापमन्तर्गतं यदा ॥ १२.२०२.६ ॥
ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟର ତୃଷ୍ଣାର ଛେଦନ ପାପରୁ ହୁଏ ନାହିଁ; ଭିତରେ ଥିବା ପାପ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ତୃଷ୍ଣା ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.202.7
अन्तर्गतेन पापेन दह्यमानेन चेतसा ।
शुभाशुभविकारेण न स भूयोऽभिजायते ॥ १२.२०२.७ ॥
ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ପାପରେ ଦଗ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଶୁଭାଶୁଭ ବିକାରରେ, ସେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ନ ଥାଏ।
12.202.8
विषयेषु तु संसर्गाच्छाश्वतस्य तु संश्रयात् ।
मनसा चान्यथा काड्क्षन्परं न प्रतिपद्यते ॥ १२.२०२.८ ॥
ବିଷୟର ସଂସର୍ଗରୁ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତର ଆଶ୍ରୟ ନ ନେବାରୁ, ମନରେ ଅନ୍ୟ କାମନା କରୁଥିବା ସେ ପରମକୁ ପାଏ ନାହିଁ।
12.202.9
ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः ।
अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२०२.९ ॥
ପାପକର୍ମର କ୍ଷୟରୁ ମଣିଷମାନଙ୍କଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ; ତା'ପରେ ଦର୍ପଣ ପୃଷ୍ଠ ପରି ସେ ନିଜ ଭିତରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ।
12.202.10
प्रसृतैरिन्द्रियैर्दुःखी तैरेव नियतैः सुखी ।
तस्मादिन्द्रियचोरेभ्यो यच्छेदात्मानमात्मना ॥ १२.२०२.१० ॥
ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ସୁଖୀ ହୁଏ; ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଚୋରମାନଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ନିଜେ ରୋକିବା ଉଚିତ।
12.202.11
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः ।
बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात्परतरं परम् ॥ १२.२०२.११ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅପେକ୍ଷା ପୂର୍ବେ ମନ; ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି; ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ; ଜ୍ଞାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ।
12.202.12
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
मनः श्रोत्रादिभिर्युक्तं शब्दादीन्साधु पश्यति ॥ १२.२०२.१२ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧି; ତା'ପରେ ମନ। ଶ୍ରୋତ୍ରାଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ମନ ଶବ୍ଦାଦିକୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖେ।
12.202.13
यस्तांस्त्यजति शब्दादीन्सर्वाश्च व्यक्तयस्तथा ।
प्रसृतानीन्द्रियाण्येव प्रतिसंहरति कूर्मवत्।
विमुञ्चत्याकृतिग्रामांस्तान्मुक्त्वाऽमृतमश्नुते ॥ १२.२०२.१३ ॥
ଶବ୍ଦାଦି ବିଷୟ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରକଟ ରୂପକୁ ଯେ ତ୍ୟାଗ କରେ, ବିସ୍ତୃତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ କଇଁଛ ପରି ଯେ ସଂହରଣ କରେ, ସେ ସେହି ରୂପସମୂହ ଛାଡ଼ି ଅମୃତ ଲାଭ କରେ।
12.202.14
उद्यन्हि सविता यद्वत्सृजते रश्मिमण्डलम् ।
दृश्यते मण्डलं तस्य न च दृश्येत मण्डली।
तद्वद्देहस्तु संदृश्य आत्माऽदृश्यः परः सदा ॥ १२.२०२.१४ ॥
ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ରଶ୍ମିମଣ୍ଡଳ ବିସ୍ତାର କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାର ସ୍ୱାମୀ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଦେହ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମା ସଦା ଅଦୃଶ୍ୟ।
12.202.15
ग्रस्तं ह्युद्गिरते नित्यमुद्गीथं वेत्ति नित्यशः ।
बाल्ये रथाभ्यां योगेन तत्वज्ञानं तु संमतम् ॥ १२.२०२.१५ ॥
ଯାହା ଗିଳାଯାଇଛି ତାହାକୁ ସର୍ବଦା ପୁନଃ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ଜାଣେ। ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ରଥର ଦୁଇ ଚକ ପରି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଲବ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ହିଁ ସମ୍ମତ।
12.202.16
स एवास्तमुपागच्छंस्तदेवात्मनि यच्छति ।
आदत्ते सर्वभूतानां रसभूतं विकासवान् ॥ १२.२०२.१६ ॥
ସେ ଅସ୍ତ ଗଲାବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେହି ରୂପକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସଂହରଣ କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତର ରସରୂପ, ବିକାଶଯୁକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
12.202.17
अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभिः ।
प्राप्येन्द्रि गुणान्पञ्च सोऽस्तमावृत्त्य गच्छति।
रश्मिमण्ड हीनस्तु न चासौ नास्ति तावता ॥ १२.२०२.१७ ॥
ଅନ୍ତରାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଗୁଣ ପାଇ, ଅସ୍ତ ହୋଇ ଆବୃତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଏ। ରଶ୍ମିମଣ୍ଡଳ ବିହୀନ ହେଲେ ତାହା ସେତିକି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ ନାହିଁ।
12.202.18
प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः ।
प्राप्नोत्ययं कर्मफलं प्रवृत्तं धर्ममाप्तवान् ॥ १२.२०२.१८ ॥
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥରେ ବାରମ୍ବାର ନିଆଯାଉଥିବା ଏହି ଜୀବ କର୍ମଫଳ ପାଏ; ଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ସେ ତାହା ଲାଭ କରେ।
12.202.19
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १२.२०२.१९ ॥
ଆହାର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଦେହଧାରୀଙ୍କଠାରୁ ବିଷୟସମୂହ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ; ପରମକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କଠାରୁ ରସ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.202.20
बुद्धिः कर्मगुणैर्हीना यदा मनसि वर्तते ।
तदा संपद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम् ॥ १२.२०२.२० ॥
କର୍ମଗୁଣରୁ ହୀନ ବୁଦ୍ଧି ଯେତେବେଳେ ମନରେ ରହେ, ସେତେବେଳେ ତାହା ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରଳୟ ପାଏ।
12.202.21
अस्पर्शनमशृण्वानमनास्वादमदर्शनम् ।
अघ्राणमवितर्कं च सत्वं प्रविशते परम् ॥ १२.२०२.२१ ॥
ସ୍ପର୍ଶ ନ କରି, ନ ଶୁଣି, ରସ ନ ନେଇ, ନ ଦେଖି, ନ ଆଘ୍ରାଣ କରି, ତର୍କରହିତ ହୋଇ ସତ୍ତ୍ୱ ପରମରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
12.202.22
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
आत्मनः प्रसृता बुद्धिरव्यक्तं ज्ञानमुच्यते ॥ १२.२०२.२२ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରସୂତ ହୁଏ; ତାହାରୁ ବୁଦ୍ଧି, ତାପରେ ମନ। ଆତ୍ମାରୁ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରସୂତ ହୁଏ; ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ।
12.202.23
तस्माद्बुद्धिः स्मृता तज्ज्ञैर्मनस्तस्मात्ततः स्मृतम् ।
तस्मादाकृतयः पञ्च मनः परममुच्यते ॥ १२.२०२.२३ ॥
ଏହେତୁ ତାହାକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ବୁଦ୍ଧି କହନ୍ତି; ତାହାରୁ ମନ ସ୍ମୃତ ହୁଏ। ତାହାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଆକୃତି; ମନକୁ ପରମ କୁହାଯାଏ।
12.202.24
तस्मात्परतरा बुद्धिर्ज्ञानं तस्मात्परं स्मृतम् ।
ततः सूक्ष्मस्ततो ह्यात्मा तस्मात्परतरं न च।
इन्द्रियाणि निरीक्षन्ते मनसैतानि सर्वशः ॥ १२.२०२.२४ ॥
ଏହାଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହାଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ପରମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହାଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏହାଠାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମା; ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଦେଖନ୍ତି।
12.202.25
मनस्याकृतयो मग्ना मनस्त्वभिगतं मतिम् ।
मतिस्त्वभिगता ज्ञानं ज्ञानं चाभिगतं महत् ॥ १२.२०२.२५ ॥
ମନରେ ଆକୃତିସବୁ ଲୀନ ହୁଏ; ମନ ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ବୁଦ୍ଧି ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ମହତ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.202.26
नेन्द्रियैर्मनसः सिद्धिर्न बुद्धिं बुध्यते मनः ।
न बुद्धिर्बुध्यतेऽव्यक्तं सूक्ष्मं त्वेतानि पश्यति ॥ १२.२०२.२६ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମନର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ; ମନ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ବୁଦ୍ଧି ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ; ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ ତ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେଖନ୍ତି।