มหาภารตะ · อัธยายะ 12.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.202.1
यथा व्यक्तमिदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम् ।
ज्ञानमिन्द्रियसंयुक्तं तद्वत्प्रेत्य भवाभवौ ॥ १२.२०२.१ ॥
ดังที่ร่างนี้นอนหลับอยู่อย่างชัดเจน และจิตสำนึกท่องไปในความฝัน ความรู้ที่ประสานกับอินทรีย์ก็เช่นนั้น เมื่อตายแล้วย่อมคงอยู่ทั้งในความมีและความไม่มี
12.202.2
यथाऽम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा ।
तद्वत्प्रसन्नेन्द्रियवाञ्ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ १२.२०२.२ ॥
ดังที่เห็นรูปในน้ำที่ใสสะอาดด้วยตา ผู้มีอินทรีย์ผ่องใสก็ย่อมเห็นสิ่งที่พึงรู้ด้วยปัญญาเช่นนั้น
12.202.3
स एव लुलिते तस्मिन्यथा रूपं न पश्यति ।
तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति ॥ १२.२०२.३ ॥
เมื่อน้ำนั้นถูกกวนแล้ว ย่อมไม่เห็นรูปในน้ำ เช่นเดียวกัน เมื่ออินทรีย์ถูกรบกวน ย่อมไม่เห็นสิ่งที่พึงรู้ด้วยปัญญา
12.202.4
अबुद्धिरज्ञानकृता अबुद्ध्या दूष्यते मनः ।
दुष्टस्य मनसः पञ्च संप्रदुष्यन्ति मानसाः ॥ १२.२०२.४ ॥
ความไม่รู้ความจริงซึ่งเกิดจากอวิชชาทำให้จิตเศร้าหมอง เมื่อจิตเศร้าหมอง อินทรีย์ฝ่ายจิตทั้งห้าก็เศร้าหมองไปด้วยทั้งหมด
12.202.5
अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न पश्यति ।
स दृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते ॥ १२.२०२.५ ॥
ผู้อิ่มอยู่กับอวิชชาและจมอยู่ในอารมณ์ย่อมไม่เห็น ส่วนผู้มีจิตบริสุทธิ์ เมื่อเห็นแล้ว ย่อมถอยห่างจากอารมณ์
12.202.6
तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात् ।
निवर्तते तदा तर्षः पापमन्तर्गतं यदा ॥ १२.२०२.६ ॥
ในโลกนี้ การตัดตัณหาของบุคคลย่อมไม่เกิดขึ้นตราบเท่าที่บาปยังคงอยู่ ตัณหาจะดับไปก็ต่อเมื่อบาปที่อยู่ภายในดับแล้ว
12.202.7
अन्तर्गतेन पापेन दह्यमानेन चेतसा ।
शुभाशुभविकारेण न स भूयोऽभिजायते ॥ १२.२०२.७ ॥
ผู้มีจิตถูกบาปที่แฝงอยู่ภายในเผาไหม้ และถูกความปั่นป่วนจากความดีและความชั่วรบกวน ย่อมไม่เกิดมาอีก
12.202.8
विषयेषु तु संसर्गाच्छाश्वतस्य तु संश्रयात् ।
मनसा चान्यथा काड्क्षन्परं न प्रतिपद्यते ॥ १२.२०२.८ ॥
เพราะคลุกคลีกับอารมณ์และไม่พึ่งพิงสิ่งนิรันดร์ ผู้มีใจปรารถนาอย่างอื่น ย่อมไม่บรรลุสิ่งสูงสุด
12.202.9
ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः ।
अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२०२.९ ॥
เมื่อบาปกรรมสิ้นไป ปัญญาย่อมเกิดขึ้นแก่บุรุษ แล้วเขาย่อมเห็นอาตมันในอาตมัน ดุจพื้นผิวกระจกเงา
12.202.10
प्रसृतैरिन्द्रियैर्दुःखी तैरेव नियतैः सुखी ।
तस्मादिन्द्रियचोरेभ्यो यच्छेदात्मानमात्मना ॥ १२.२०२.१० ॥
ผู้ถูกอินทรีย์ที่แผ่ซ่านไปนำพาย่อมทุกข์ แต่เมื่อควบคุมอินทรีย์เหล่านั้นไว้ได้ย่อมมีความสุข เพราะฉะนั้น พึงควบคุมตนด้วยตนเองให้พ้นจากโจรคืออินทรีย์
12.202.11
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः ।
बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात्परतरं परम् ॥ १२.२०२.११ ॥
เหนืออินทรีย์คือใจ เหนือใจคือปัญญา เหนือปัญญาคือความรู้ เหนือความรู้คือสิ่งสูงสุด
12.202.12
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
मनः श्रोत्रादिभिर्युक्तं शब्दादीन्साधु पश्यति ॥ १२.२०२.१२ ॥
จากอัพยักต์ความรู้แผ่ออกมา จากนั้นคือปัญญา แล้วจึงเป็นใจ ใจที่ประสานกับโสตและอินทรีย์อื่นย่อมรับรู้เสียงและสิ่งอื่นได้อย่างถูกต้อง
12.202.13
यस्तांस्त्यजति शब्दादीन्सर्वाश्च व्यक्तयस्तथा ।
प्रसृतानीन्द्रियाण्येव प्रतिसंहरति कूर्मवत्।
विमुञ्चत्याकृतिग्रामांस्तान्मुक्त्वाऽमृतमश्नुते ॥ १२.२०२.१३ ॥
ผู้ที่ละเสียงและอารมณ์ทั้งปวง พร้อมทั้งรูปปรากฏทั้งหมด และดึงอินทรีย์ที่แผ่ออกไปกลับเข้ามาดุจเต่า ย่อมปลดปล่อยหมู่รูปเหล่านั้น และเมื่อปลดปล่อยแล้วย่อมบรรลุอมตะ
12.202.14
उद्यन्हि सविता यद्वत्सृजते रश्मिमण्डलम् ।
दृश्यते मण्डलं तस्य न च दृश्येत मण्डली।
तद्वद्देहस्तु संदृश्य आत्माऽदृश्यः परः सदा ॥ १२.२०२.१४ ॥
ดังดวงอาทิตย์ที่ขึ้นแผ่วงกลมแห่งรัศมี วงกลมนั้นย่อมปรากฏ แต่ผู้เป็นเจ้าของวงกลมนั้นไม่ปรากฏ ร่างกายก็เช่นนั้น ย่อมปรากฏให้เห็น ส่วนอาตมันสูงสุดนั้นเป็นสิ่งที่มองไม่เห็นเสมอ
12.202.15
ग्रस्तं ह्युद्गिरते नित्यमुद्गीथं वेत्ति नित्यशः ।
बाल्ये रथाभ्यां योगेन तत्वज्ञानं तु संमतम् ॥ १२.२०२.१५ ॥
ผู้คายสิ่งที่กลืนไว้ออกมาเป็นนิตย์ และรู้อุทคีถอยู่เสมอ ในวัยเด็ก ด้วยโยคะ ดุจล้อทั้งสองของรถศึก ความรู้ในสัจธรรมนั้นย่อมเป็นที่ยอมรับ
12.202.16
स एवास्तमुपागच्छंस्तदेवात्मनि यच्छति ।
आदत्ते सर्वभूतानां रसभूतं विकासवान् ॥ १२.२०२.१६ ॥
ผู้นั้นเมื่อไปถึงการตก ย่อมดึงสิ่งนั้นเข้าสู่อาตมันของตน และรับเอาสาระของสัตว์ทั้งปวงซึ่งมีการขยายตัวเป็นธรรมชาติ
12.202.17
अन्तरात्मा तथा देहमाविश्येन्द्रियरश्मिभिः ।
प्राप्येन्द्रि गुणान्पञ्च सोऽस्तमावृत्त्य गच्छति।
रश्मिमण्ड हीनस्तु न चासौ नास्ति तावता ॥ १२.२०२.१७ ॥
อันตราตมันก็เช่นกัน เข้าสู่ร่างกายด้วยรัศมีแห่งอินทรีย์ ได้รับคุณสมบัติของอินทรีย์ทั้งห้า แล้วเมื่อตกลับไปด้วยการห่อหุ้ม วงกลมแห่งรัศมีก็หายไป เมื่อปราศจากวงกลมแห่งรัศมี ก็ไม่มีอยู่ในขอบเขตเพียงเท่านั้น และไม่มีเลยโดยสิ้นเชิง
12.202.18
प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः ।
प्राप्नोत्ययं कर्मफलं प्रवृत्तं धर्ममाप्तवान् ॥ १२.२०२.१८ ॥
ถูกนำไปตามทางที่กรรมกำหนดไว้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ผู้นี้ย่อมได้รับผลแห่งกรรม และผู้ที่ดำเนินในธรรมย่อมบรรลุธรรม
12.202.19
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १२.२०२.१९ ॥
อารมณ์ทั้งหลายย่อมถอยห่างไปจากผู้มีกายที่งดอาหาร แม้รสก็ถอยห่างจากเขา เมื่อเห็นสิ่งสูงสุดแล้ว
12.202.20
बुद्धिः कर्मगुणैर्हीना यदा मनसि वर्तते ।
तदा संपद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम् ॥ १२.२०२.२० ॥
เมื่อปัญญาปราศจากคุณแห่งกรรม ตั้งอยู่ในใจ ตอนนั้นย่อมบรรลุพรหมัน และสลายลงที่นั่นเอง
12.202.21
अस्पर्शनमशृण्वानमनास्वादमदर्शनम् ।
अघ्राणमवितर्कं च सत्वं प्रविशते परम् ॥ १२.२०२.२१ ॥
ไม่ถูกต้อง ไม่ได้ยิน ไม่ลิ้มรส ไม่เห็น ไม่ได้กลิ่น ปราศจากการคาดคะเน สัตตวะย่อมเข้าสู่สิ่งสูงสุด
12.202.22
अव्यक्तात्प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः ।
आत्मनः प्रसृता बुद्धिरव्यक्तं ज्ञानमुच्यते ॥ १२.२०२.२२ ॥
จากอัพยักตะ (สิ่งที่ยังไม่ปรากฏ) ความรู้แผ่ออกมา จากนั้นจึงเกิดปัญญา และจากนั้นจึงเกิดใจ ปัญญาแผ่ออกมาจากอาตมัน และอัพยักตะนั้นเรียกว่าความรู้
12.202.23
तस्माद्बुद्धिः स्मृता तज्ज्ञैर्मनस्तस्मात्ततः स्मृतम् ।
तस्मादाकृतयः पञ्च मनः परममुच्यते ॥ १२.२०२.२३ ॥
เหตุนั้นผู้รู้เรียกมันว่าปัญญา จากปัญญานั้นใจจึงถูกระลึกถึง จากนั้นรูปแบบทั้งห้าจึงเกิดขึ้น และใจกล่าวว่าเป็นสิ่งสูงสุด
12.202.24
तस्मात्परतरा बुद्धिर्ज्ञानं तस्मात्परं स्मृतम् ।
ततः सूक्ष्मस्ततो ह्यात्मा तस्मात्परतरं न च।
इन्द्रियाणि निरीक्षन्ते मनसैतानि सर्वशः ॥ १२.२०२.२४ ॥
สูงกว่านั้นคือปัญญาที่ยิ่งกว่า สูงกว่านั้นความรู้ถือว่าสูงสุด เหนือกว่านั้นคือสิ่งละเอียด และเหนือกว่านั้นจริง ๆ คืออาตมัน ไม่มีสิ่งใดสูงกว่านั้น อินทรีย์ทั้งหลายย่อมสังเกตสิ่งเหล่านี้ทั้งหมดผ่านใจ
12.202.25
मनस्याकृतयो मग्ना मनस्त्वभिगतं मतिम् ।
मतिस्त्वभिगता ज्ञानं ज्ञानं चाभिगतं महत् ॥ १२.२०२.२५ ॥
รูปแบบทั้งหลายจมลงในใจ ใจบรรลุถึงปัญญา ปัญญาบรรลุถึงความรู้ และความรู้บรรลุถึงสิ่งยิ่งใหญ่
12.202.26
नेन्द्रियैर्मनसः सिद्धिर्न बुद्धिं बुध्यते मनः ।
न बुद्धिर्बुध्यतेऽव्यक्तं सूक्ष्मं त्वेतानि पश्यति ॥ १२.२०२.२६ ॥
ด้วยอินทรีย์ใจย่อมไม่บรรลุความสำเร็จ ใจย่อมไม่รู้แจ้งปัญญา ปัญญาย่อมไม่รู้แจ้งอัพยักตะ แต่สิ่งเหล่านี้เห็นสิ่งละเอียด