મહાભારત · અધ્યાય 12.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.208.1
पितामह महाप्राज्ञ युधि सत्यपराक्रम ।
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन वृष्णमव्ययमीश्वरम् ॥ १२.२०८.१ ॥
હે પિતામહ, હે મહાપ્રાજ્ઞ, યુદ્ધમાં સત્યપરાક્રમી, અવ્યય ઈશ્વર વૃષ્ણિ (કૃષ્ણ)ને સંપૂર્ણપણે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
12.208.2
यच्चास्य तेजः सुमहद्यच्च कर्म पुरा कृतम् ।
तन्मे सर्वं यथातत्त्वं ब्रूहि त्वं पुरुषर्षभ ॥ १२.२०८.२ ॥
તેનું જે અત્યંત મહાન તેજ અને પૂર્વે તેણે કરેલાં જે કર્મ છે, તે બધું યથાર્થપણે મને કહો, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
12.208.3
तिर्यग्योनिगतो रूपं कथं धारितवान्प्रभुः ।
केन कार्यनिसर्गेण तमाख्याहि महाबल ॥ १२.२०८.३ ॥
તિર્યક યોનિમાં જઈને તે પ્રભુએ કેવી રીતે રૂપ ધારણ કર્યું? કયા કાર્યના હેતુથી? હે મહાબલ, તે મને કહો.
12.208.4
पुराऽहं मृगयां यातो मार्कण्डेयाश्रमे स्थितः ।
तत्रापश्यं मुनिगणान्समासीनान्सहस्रशः ॥ १२.२०८.४ ॥
પૂર્વે હું શિકાર માટે ગયો હતો અને માર્કંડેયના આશ્રમમાં રોકાયો; ત્યાં હજારો મુનિગણોને એકઠા બેઠેલા જોયા.
12.208.5
ततस्ते मधुपर्केण पूजां चक्रुरथो मयि ।
प्रतिगृह्य च तां पूजां चक्रुरथो मयि। ॥ १२.२०८.५ ॥
પછી તેમણે મધુપર્કથી મારો સત્કાર કર્યો; હું તે સત્કાર સ્વીકારીને તેમનો પણ સત્કાર કર્યો; પછી તેમણે મારો ફરી સત્કાર કર્યો.
12.208.6
कथैषा कथिता तत्र कश्यपेन महर्षिणा ।
मनः प्रह्वादिनीं दिव्यां तामिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२०८.६ ॥
આ કથા ત્યાં મહર્ષિ કશ્યપે કહી હતી; મનને આનંદ આપનારી આ દિવ્ય કથા હવે એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળો.
12.208.7
पुरा दानवमुख्या हि क्रोधलोभसमन्विताः ।
बलेन मत्ताः शतशो नरकाद्या महासुराः ॥ १२.२०८.७ ॥
પૂર્વે ક્રોધ અને લોભથી ભરેલા મુખ્ય દાનવો, બળથી મદમસ્ત સેંકડો — નરક આદિ મહાસુરો.
12.208.8
तथैव चान्ये बहवो दानवा युद्धदुर्मदाः ।
न सहन्ते स्म देवानां समृद्धिं तामनुत्तमाम् ॥ १२.२०८.८ ॥
એ જ રીતે યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત બીજા ઘણા દાનવો દેવોની એ અનુત્તમ સમૃદ્ધિ સહન કરી શકતા ન હતા.
12.208.9
नराकाद्या महाघोरा हिरण्याक्षमुपाश्रिताः ।
उद्योगं परमं चक्रुर्देवानां निग्रहे तदा ॥ १२.२०८.९ ॥
નરક આદિ મહાભયંકર અસુરો હિરણ્યાક્ષનો આશ્રય લઈને ત્યારે દેવોને નિગ્રહ કરવા પરમ ઉદ્યોગ કરવા લાગ્યા.
12.208.10
नियुतं वत्सराणां तु वायुभक्षोऽभवत्तदा ।
हिरण्याक्षो महारौद्रो लेभे देवात्पितामहात्।
वरानचिन्त्यानतुलाञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १२.२०८.१० ॥
ત્યારે મહાભયંકર હિરણ્યાક્ષ એક નિયુત વર્ષો સુધી માત્ર વાયુનું ભક્ષણ કરતો રહ્યો; દેવ પિતામહ પાસેથી અચિંત્ય, અતુલ વરદાનો સેંકડો અને હજારો મેળવ્યા.
12.208.11
दानवैरर्द्यमानास्तु देवा देवर्षयस्तथा ।
न शर्म लेभिरे राजन्क्लिश्यमानास्ततस्ततः ॥ १२.२०८.११ ॥
દાનવોથી પીડિત દેવો અને દેવર્ષિઓ પણ, હે રાજન, શાંતિ ન પામ્યા; અહીં-ત્યાં ક્લેશ પામતા રહ્યા.
12.208.12
पृथिवीमार्तरूपां ते समपश्यन्दिवौकसः ।
दानवैरभिसंकीर्णां घोररूपैर्महाबलैः।
भारार्तामप्रहृष्टां च दुःखितां संनिमज्जतीम् ॥ १२.२०८.१२ ॥
ત્યારે સ્વર્ગવાસીઓએ પૃથ્વીને પીડિત રૂપે જોઈ — ભયંકર રૂપવાળા મહાબળવાન દાનવોથી ભરેલી, ભારથી પીડિત, આનંદ વિનાની, દુઃખી અને ડૂબતી.
12.208.13
गृहीत्वा पृथिवी देवी पाताले न्यवसत्तदा ।
ततस्त्रैलोक्यमखिलं निरोषधिगणान्वितम्।
निःस्वाध्यायवषट्कारमभूत्सर्वं समन्ततः ॥ १२.२०८.१३ ॥
ત્યારે દેવી પૃથ્વીને પકડીને પાતાળમાં વસી. પછી સમગ્ર ત્રિલોક ઔષધિસમૂહ વિનાનું, સ્વાધ્યાય અને વષટ્કાર વિનાનું ચારેય બાજુ થઈ ગયું.
12.208.14
अथादितेयाः संत्रस्ता ब्रह्माणमिदमब्रुवन् ।
कथं शक्ष्यामहे ब्रह्मन्दानवैरभिमर्दनम् ॥ १२.२०८.१४ ॥
ત્યારે ભયભીત આદિત્યોએ બ્રહ્માને કહ્યું, 'હે બ્રહ્મન્! દાનવો દ્વારા કચડાવાથી અમે કેવી રીતે બચી શકીશું?'
12.208.15
हिरण्याक्षेण भगवन्गृहीतेयं वसुन्धरा ।
न शक्ष्यामो वयं तत्र प्रवेष्टुं जलदुर्गमम् ॥ १२.२०८.१५ ॥
'હે ભગવન્! હિરણ્યાક્ષે આ વસુંધરાને પકડી લીધી છે. જળદુર્ગમ એવા ત્યાં પ્રવેશ કરવા અમે સમર્થ નથી.'
12.208.16
तानाह भगवान्ब्रह्मा मुनिरेव प्रसाद्यताम् ।
अगस्त्योऽसौ महातेजाः पातु तज्जलमञ्जसा ॥ १२.२०८.१६ ॥
ભગવાન બ્રહ્માએ તેમને કહ્યું, 'એ મુનિને જ પ્રસન્ન કરો. મહાતેજસ્વી અગસ્ત્ય એ જળને ઝડપથી પી લે.'
12.208.17
तथेति चोक्त्वा ते देवा मुनिमूचुर्मुदान्विताः ।
त्रायस्व लोकान्विप्रर्षे जलमेतत्क्षयं नय ॥ १२.२०८.१७ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને તે દેવો આનંદિત થઈને મુનિને બોલ્યા, 'હે વિપ્રર્ષિ! લોકોનું રક્ષણ કરો; આ જળને ક્ષય પમાડો.'
12.208.18
तथेति चोक्त्वा भगवान्कालानलसमद्युतिः ।
ध्यायञ्जलादनिवहं स क्षणेन पपौ जलम् ॥ १२.२०८.१८ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને કાળાગ્નિ સમાન તેજવાળા ભગવાને જળરાશિનું ધ્યાન ધરીને ક્ષણમાં એ જળ પી લીધું.
12.208.19
शोषिते तु समुद्रे च देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
ब्रह्माणं प्रणिपत्योचुर्मुनिना शोषितं जलम्।
इति भूयः समाचक्ष्व किं करिष्यामहे विभो ॥ १२.२०८.१९ ॥
સમુદ્ર સુકાઈ જતાં ઋષિઓ સાથે દેવોએ બ્રહ્માને પ્રણામ કરીને કહ્યું: મુનિએ જળ શોષી લીધું છે. હે વિભુ, ફરી કહો, અમે શું કરીએ?
12.208.20
स्वयंभूस्तानुवाचेदं निसृष्टोऽत्र विधिर्मया ॥ १२.२०८.२० ॥
સ્વયંભૂએ તેમને આ કહ્યું: અહીં વિધાન મારા દ્વારા નક્કી કરાયું છે.
12.208.21
ते वरेणाभिसंपन्ना बलेन च मदेन च ।
नावबुद्ध्यन्ति संमूढा विष्णुमव्यक्तदर्शनम्।
वराहरूपिणं देवमधृष्यममरैरपि ॥ १२.२०८.२१ ॥
વર, બળ અને મદથી ભરેલા તે મૂઢો વરાહરૂપધારી વિષ્ણુને ઓળખતા નથી; તેમનું રૂપ અવ્યક્ત છે, દેવોને પણ અજેય.
12.208.22
एष वेगेन गत्वा हि यत्र ते दानवाधमाः ।
अन्तर्भूमिगता घोरा निवसन्ति सहस्रशः।
शमयिष्यति तच्छ्रुत्वा जहृषुः सुरसत्तमाः ॥ १२.२०८.२२ ॥
તે વેગથી જઈને, જ્યાં પૃથ્વીના અંદર છુપાઈને હજારોની સંખ્યામાં ભયંકર રીતે રહેતા તે અધમ દાનવોને શાંત કરશે. આ સાંભળીને શ્રેષ્ઠ દેવો હર્ષિત થયા.
12.208.23
ततो विष्णुर्महातेजा वाराहं रूपमास्थितः ।
अन्तर्भूमिं संप्रविश्य जगाम दितिजान्प्रति ॥ १२.२०८.२३ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી વિષ્ણુએ વરાહરૂપ ધારણ કરીને, પૃથ્વીની અંદર પ્રવેશીને દૈત્યો તરફ પ્રયાણ કર્યું.
12.208.24
दृष्ट्वा च सहिताः सर्वे दैत्याः सत्वममानुषम् ।
प्रसह्य तरसा सर्वे संतस्थुः कालमोहिताः ॥ १२.२०८.२४ ॥
બધા દૈત્યોએ એ અમાનુષ સત્ત્વને જોઈને એકસાથે મળીને, બળપૂર્વક અને ઝડપથી, કાળથી મોહિત થઈને દૃઢપણે ઊભા રહ્યા.
12.208.25
ततस्ते समभिद्रुत्य वराहं जगृहुः समम् ।
संक्रुद्धाश्च वराहं तं व्यकर्षन्त समन्ततः ॥ १२.२०८.२५ ॥
પછી તેઓ દોડીને તે વરાહને એકસાથે પકડી લીધો; ક્રોધે ભરાઈને તે વરાહને ચારેય બાજુથી ખેંચવા લાગ્યા.
12.208.26
दानवेन्द्रा महाकाया महावीर्यबलोच्छ्रिताः ।
नाशक्नुवंश्च किंचित्ते तस्य कर्तुं तदा विभो ॥ १२.२०८.२६ ॥
વિશાળ શરીરવાળા, મહાન પરાક્રમ અને બળથી ઉન્નત દાનવેન્દ્રો — હે વિભો, ત્યારે તેઓ તેની સામે કંઈ પણ કરી શક્યા નહીં.
12.208.27
ततोऽगच्छन्विस्मयं ते दानवेन्द्रा भयं तथा ।
संशयं गतमात्मानं मेनिरे च सहस्रशः ॥ १२.२०८.२७ ॥
ત્યારે તે દાનવેન્દ્રોને આશ્ચર્ય અને ભય થયાં; અને હજારો જણે પોતાને સંશયમાં પડેલા માન્યા.
12.208.28
ततो देवाधिदेवः स योगात्मा योगसारथिः ।
योगमास्थाय भगवांस्तदा भरतसत्तम ॥ १२.२०८.२८ ॥
ત્યારે દેવોના પણ દેવ, યોગ જ જેમનું સ્વરૂપ અને યોગ જ જેમનો સારથિ છે, તે ભગવાને યોગનો આશ્રય લીધો — હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
12.208.29
विननाद महानादं क्षोभयन्दैत्यदानवान् ।
सन्नादिता येन लोकाः सर्वाश्चैव दिशो दश ॥ १२.२०८.२९ ॥
તેમણે મહાનાદ કર્યો; તેથી દૈત્ય અને દાનવો ક્ષુબ્ધ થયા; તે ગર્જનાથી સર્વ લોક અને દસેય દિશાઓ ગૂંજી ઊઠી.
12.208.30
तेन सन्नादशब्देन लोकानां क्षोभ आगमत् ।
संश्रान्ताश्च दिशः सर्वा देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ १२.२०८.३० ॥
તે ગર્જનાના શબ્દથી લોકોમાં ક્ષોભ ઊભો થયો; સર્વ દિશાઓ અને ઇન્દ્રની આગેવાની હેઠળના દેવો પણ વ્યાકુળ થયા.
12.208.31
निर्विचेष्टं जगच्चापि बभूवातिभृशं तदा ।
स्थावरं जङ्गमं चैव तेन नादेन मोहितम् ॥ १२.२०८.३१ ॥
ત્યારે જગત અત્યંત નિશ્ચેષ્ટ થઈ ગયું; તે નાદથી સ્થાવર અને જંગમ સર્વ મોહિત થયાં.
12.208.32
ततस्ते दानवाः सर्वे तेन नादेन भीषिताः ।
पेतुर्गतासवश्चैव विष्णुतेजः प्रमोहिताः ॥ १२.२०८.३२ ॥
ત્યારે તે નાદથી ભયભીત થયેલા સર્વ દાનવો વિષ્ણુતેજથી મોહિત થઈ પ્રાણરહિત થઈને પડી ગયા.
12.208.33
त्रस्तांश्च देवानालोक्य ब्रह्मा प्राह पितामहः ।
योगेश्वरोऽयं भगवान्वाराहं रूपमास्थितः।
नर्दमानोऽत्र संयाति मा भैष्ट सुरसत्तमाः ॥ १२.२०८.३३ ॥
ભયભીત દેવોને જોઈને પિતામહ બ્રહ્માએ કહ્યું, 'આ યોગેશ્વર ભગવાન વરાહરૂપ ધારણ કરીને ગર્જના કરતા અહીં આવી રહ્યા છે. હે દેવશ્રેષ્ઠો, ડરશો નહીં.'
12.208.34
एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा नमश्चक्रे पितामहः ।
देवता मुनयश्चैव विष्णुं वै मुक्तिहेतवे ॥ १२.२०८.३४ ॥
એમ કહીને પિતામહ બ્રહ્માએ વિષ્ણુને નમસ્કાર કર્યા; દેવો અને મુનિઓએ પણ મુક્તિ માટે વિષ્ણુને નમસ્કાર કર્યા.
12.208.35
ततो हरिर्महातेजा ब्रह्माणमभिनन्द्य च ।
रसातलगतश्चापि वराहस्त्रिदशद्विषाम्।
खुरैर्विदारयामास मांसमेदोस्थिसंचयान् ॥ १२.२०८.३५ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી હરિએ બ્રહ્માનું અભિનંદન કર્યું; રસાતલમાં ગયેલા વરાહે દેવશત્રુઓને ખરીઓથી ચીરીને માંસ, મેદ અને હાડકાંના ઢગલા કરી દીધા.
12.208.36
नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतः ।
पद्मनाभो महायोगी भूतात्मा भूतभावनः ॥ १२.२०८.३६ ॥
તે મહાન નાદને કારણે તેઓ સનાતન તરીકે સ્મરાયા; પદ્મનાભ, મહાયોગી, ભૂતાત્મા, ભૂતોના ઉત્પાદક.
12.208.37
ततो देवगणाः सर्वे पितामहमुपाद्रवन् ।
तत्र गत्वा महात्मानमूचुश्चैव जगत्पतिम् ॥ १२.२०८.३७ ॥
ત્યારે બધા દેવગણો પિતામહ પાસે દોડી ગયા. ત્યાં જઈને તેમણે મહાત્મા જગત્પતિને કહ્યું.
12.208.38
नादोऽयं कीदृशो देव नेतं विद्म वयं प्रभो ।
कोसौ हि कस्य वा नादो येन विह्वलितं जगत्।
देवाश्च दानवाश्चैव मोहितास्तस्य तेजसा ॥ १२.२०८.३८ ॥
હે દેવ, હે પ્રભુ, આ નાદ કેવો છે? અમે તેને જાણતા નથી. તે કોનો છે? જે નાદથી જગત વિહ્વળ થયું, તેના તેજથી દેવો અને દાનવો પણ મોહિત થયા.
12.208.39
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुर्वाराहं रूपमास्थितः ।
उदतिष्ठन्महाबाहो स्तूयमानो महर्षिभिः ॥ १२.२०८.३९ ॥
આ દરમિયાન વિષ્ણુએ વરાહ રૂપ ધારણ કરીને ઊભા થયા. હે મહાબાહો, મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા.
12.208.40
दिव्यं… युद्धमासीन्महात्मनोः ।
हिरण्याक्षस्य विष्णोश्च सर्वसंक्षोभकारणम् ॥ १२.२०८.४० ॥
મહાત્મા હિરણ્યાક્ષ અને વિષ્ણુ વચ્ચે દિવ્ય યુદ્ધ થયું; તે સર્વના ક્ષોભનું કારણ બન્યું.
12.208.41
जघान च हिरण्याक्षमन्तर्भूमिगतं हरिः ।
तदाकर्ण्य महातेजा ब्रह्मा मधुरमब्रवीत् ॥ १२.२०८.४१ ॥
ભૂમિની અંદર ગયેલા હિરણ્યાક્ષને હરિએ હણ્યો. આ સાંભળીને મહાતેજસ્વી બ્રહ્માએ મધુર વાણીમાં કહ્યું.
12.208.42
निहत्य दानवपतीन्महावर्ष्मा महाबलः ।
एष देवो महायोगी भूतात्मा भूतभावनः ॥ १२.२०८.४२ ॥
દાનવરાજોને હણીને વિશાળ રૂપ અને મહાબળ ધરાવતા આ દેવ મહાયોગી, ભૂતાત્મા અને ભૂતોના ઉત્પાદક છે.
12.208.43
सर्वभूतेश्वरो योगी मुनिरात्मा तथाऽऽत्मनः ।
स्थिरीभवत कृष्णोऽयं सर्वविध्नविनाशनः ॥ १२.२०८.४३ ॥
તેઓ સર્વ ભૂતોના ઈશ્વર, યોગી, મુનિ અને પોતાના જ આત્મા છે. આ કૃષ્ણ સ્થિર થાઓ; તેઓ સર્વ વિઘ્નોનો નાશ કરનારા છે.
12.208.44
कृत्वा कर्मातिसाध्वेतदशक्यममितप्रभः ।
समायातः स्वमात्मानं महाभागो महाद्युतिः ॥ १२.२०८.४४ ॥
અમિત તેજવાળા તેમણે આ અત્યંત ઉત્તમ, અશક્ય કર્મ કરીને પોતાના સ્વરૂપમાં પુનઃ પ્રવેશ કર્યો; તેઓ મહાભાગ્યશાળી અને મહાતેજસ્વી છે.
12.208.45
पद्मनाभो महायोगी पुराणपुरुषोत्तमः ।
न संतापो न भीः कार्या शोको वा सुरसत्तमैः ॥ १२.२०८.४५ ॥
પદ્મનાભ, મહાયોગી, પુરાણપુરુષોમાં ઉત્તમ — દેવોમાં શ્રેષ્ઠો, સંતાપ, ભય કે શોક ન કરવો.
12.208.46
विधिरेष प्रभावश्च कालः संक्षयकारकः ।
लोकान्धारयता तेन नादो मुक्तो महात्मना ॥ १२.२०८.४६ ॥
આ જ વિધિ, આ જ પ્રભાવ અને સંહાર કરનાર કાળ છે; લોકોને ધારણ કરનારા તે મહાત્માએ તે નાદ છોડ્યો.
12.208.47
स एष हि महाबाहुः सर्वलोकनमस्कृतः ।
अच्युतः पुण्डरीकाक्षः सर्वभूतादिरीश्वरः ॥ १२.२०८.४७ ॥
તે જ આ મહાબાહુ, સર્વ લોકોથી નમસ્કૃત, અચ્યુત, કમળનયન, સર્વ ભૂતોના આદિ, ઈશ્વર છે.