ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.209
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.209.1
पितामह महाप्राज्ञ केशवस्य महात्मनः ।
वक्तुमर्हसि तत्त्वेन माहात्म्यं पुनरेव तु ॥ १२.२०९.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ੍ਯ, ਮਹਾਤਮਾ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
12.209.2
न तृप्याम्यहमप्येनं पश्यञ्शृण्वंश्च भारत ।
एवं कृष्णं महाबाहो तस्मादेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.209.3
शृणु राजन्कथामेतां वैष्णवीं पापनाशनीम् ।
नारदो मां पुरा प्राह यामहं ते वदामि ताम् ॥ १२.२०९.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
12.209.4
देवर्षिर्नारदः पूर्वं तत्वं वेत्स्यामि वै हरेः ।
इति संचिन्त्य मनसा दध्यौ ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.२०९.४ ॥
ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 'ਹਰੀ ਦਾ ਤੱਤ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾਂਗਾ' ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।
12.209.5
हिमालये शुभे दिव्ये दिव्यं वर्षशतं किल ।
अनुच्छ्वसन्निराहारः संयतात्मा जितेन्द्रियः ॥ १२.२०९.५ ॥
ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਦਿਵ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ, ਨਿਰਾਹਾਰ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀ-ਜਿਤ ਹੋ ਕੇ (ਉਹ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ)।
12.209.6
ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्तं मुनिप्रवरं प्रति ।
मेघगम्भीरनिर्घोषा दिव्या वाह्याऽशरीरिणी ॥ १२.२०९.६ ॥
ਤਦ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੱਲ ਇੱਕ ਬਾਣੀ ਆਈ—ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ, ਦਿਵ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਰੀਰੀ।
12.209.7
किमर्थं त्वं समापन्नो ध्यानं मुनिवरोत्तम ।
अहं ददामि ते ज्ञानं धर्माद्यं वा वृणीष्व माम् ॥ १२.२०९.७ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲੀਨ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿਆਂਗਾ; ਜਾਂ ਧਰਮ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਚਾਹੇਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਲੈ।
12.209.8
तच्छ्रुत्वा मुनिरालोच्य संभ्रमाविष्टमानसः ।
किंनु स्यादिति संचिन्त्य वाक्यमाहापरं प्रति ॥ १२.२०९.८ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾ ਗਏ। 'ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
12.209.9
कस्त्वं भवानण्डं बिभेद मध्ये ।
समास्थितो वाक्यमुदीरयन्माम्।
न रूपमन्यत्तव दृश्यते वै ।
ईदृग्विधस्त्वं समधिष्ठितोऽसि ॥ १२.२०९.९ ॥
ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪਾੜਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਦੇ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਥਿਤ ਹੈਂ।
12.209.10
पुनस्तमाह स मुनिमनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
न मां मूढा विजानन्ति ज्ञानिनो मां विदन्त्युत ॥ १२.२०९.१० ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਂ। ਮੂਰਖ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਗਿਆਨੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।'
12.209.11
तं प्रत्याह मुनिः श्रीमान्प्रणतो विनयान्वितः ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि तव तत्वं ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.११ ॥
ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮੁਨੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣਾ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
12.209.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदं प्राह लोकपः ।
ज्ञानेन मां विजानीहि नान्यथा शक्तिरस्ति ते ॥ १२.२०९.१२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਪਾਲ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, 'ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
12.209.13
कीदृग्विधं तु तज्ज्ञानं येन जानामि ते तनुम् ।
अनन्त तन्मे ब्रूहि त्वं यद्यनुग्रहवानहम् ॥ १२.२०९.१३ ॥
ਉਹ ਗਿਆਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਜਾਣ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਅਨੰਤ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
12.209.14
विकल्पहीनं विपुलं तस्य चूरं शिवं परम् ।
ज्ञानं तत्तेन जानासि साधनं प्रति ते मुने ॥ १२.२०९.१४ ॥
ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿਕਲਪਹੀਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
12.209.15
अत्रावृत्य स्थितं ह्येतत्तच्छुद्धमितरन्मृषा ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं संक्षेपान्मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.१५ ॥
ਇੱਥੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਉਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਝੂਠ। ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
12.209.16
त्वमेव तव यत्तत्वं ब्रूहि लोकगुरो मम ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.१६ ॥
ਆਪਣਾ ਉਹ ਤੱਤ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਦੱਸ, ਹੇ ਲੋਕਗੁਰੂ। ਹੇ ਅਵਿਆਯ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
12.209.17
ततः प्रहस्य भगवान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां न मे चास्यं श्रुतिर्न च ॥ १२.२०९.१७ ॥
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਹੱਸ ਕੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ — ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਹਨ।
12.209.18
न घ्राणजिह्वे दृक्चैव त्वचा नास्ति तथा मुने ।
कथं वक्ष्यामि चात्मानमशरीरस्तथाप्यहम् ॥ १२.२०९.१८ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਕ ਤੇ ਜੀਭ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਅੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚਮੜੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ?
12.209.19
तज्ज्ञात्वा विस्मयाविष्टो मुनिराह प्रणम्य तम् ।
येन त्वं पूर्वमात्मानमनन्तोऽहं बृहत्तरः।
शतोऽहमिति मां प्रीतः प्रोक्तवानसि तत्कथम् ॥ १२.२०९.१९ ॥
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹੱਤਰ ਦੱਸਿਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ 'ਸੌ' ਕਿਹਾ; ਇਹ ਕਿਵੇਂ?"
12.209.20
पुनस्तमाह भगवांस्तवाप्यक्षाणि सन्ति वै ।
त्वमेनं ब्रूहि चात्मानं यदि शक्नोषि नारद ॥ १२.२०९.२० ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਵੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜੇ ਤੂੰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੱਸ।"
12.209.21
आत्मा यथा तव मुने विदितस्तु भविष्यति ।
मां च जानासि तेन त्वमेकं साधनमावयोः।
इत्युक्त्वा भगवान्देवस्ततो नोवाच किंचन ॥ १२.२०९.२१ ॥
"ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਫਿਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇ।
12.209.22
नारदोऽप्युत्स्मयन्खिन्नः क्व गतोऽसाविति प्रभुः ।
स्थित्वा स दीर्घकालं च मुनिर्व्यामूढमानसः ॥ १२.२०९.२२ ॥
ਨਾਰਦ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?" ਉਹ ਮੁਨੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ।
12.209.23
आह मां भगवान्देवस्त्वनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
तेनाहमिति सर्वस्य को वानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.२३ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹੱਤਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹੱਤਰ ਕੌਣ ਹੈ?"
12.209.24
केयमुर्वी ह्यनन्ताख्या बृहती नूनमेव सा ।
यस्यां जानन्ति भूतानि विलीनानि ततस्ततः।
एनां पृच्छामि तरुणीं सैषा नूनमुवाच माम् ॥ १२.२०९.२४ ॥
ਅਨੰਤਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਤਰੁਣੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਇਸੇ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.209.25
इत्येवं स मुनिः श्रीमान्कृत्वा निश्चयमात्मनः ।
स भूतलं समाविश्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
12.209.26
आश्चर्यासि च धन्यासि वृहती त्वं वसुन्धरे ।
त्वामत्र वेत्तुमिच्छामि याग्दृभूताऽसि शोभने ॥ १२.२०९.२६ ॥
ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਤੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈਂ। ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.209.27
तच्छ्रुत्वा धरणी देवी स्मयमानाऽब्रवीदिदम् ।
नाहं हि बृहती विप्र न चानन्ता च सत्तम ॥ १२.२०९.२७ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਧਰਨੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਅਨੰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
12.209.28
कारणं मम यो गन्धो गन्धात्मानं ब्रवीहि तम् ।
ततो मुनिस्तद्धि तत्वं प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२८ ॥
ਮੇਰਾ ਕਾਰਨ ਜੋ ਗੰਧ ਹੈ, ਉਸ ਗੰਧ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੱਸ। ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
12.209.29
कारणं मे जलं मत्तो बृहत्तरतमं हि तत् ॥ १२.२०९.२९ ॥
ਮੇਰਾ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
12.209.30
स समुद्रं मुनिर्गत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ॥ १२.२०९.३० ॥
ਉਹ ਮੁਨੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ: ਤੂੰ ਅਦਭੁਤ ਹੈਂ, ਧੰਨ ਹੈਂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈਂ।
12.209.31
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्यमव्यय ।
तच्छ्रुत्वा सरितानाथः समुद्रो मुनिमब्रवीत् ॥ १२.२०९.३१ ॥
ਹੇ ਅਵਿਅਯ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.209.32
कारणं मेऽत्र संपृच्छ रसात्मानं बृहत्तरम् ।
ततो बृहत्तरं विद्वंस्त्वं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३२ ॥
ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛ, ਜੋ ਰਸਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛ।
12.209.33
ततो मुनिर्यथायोगं जलं तत्वमवेक्ष्य तत् ।
जलात्मानं प्रणम्याह जलतत्वस्थितो मुनिः ॥ १२.२०९.३३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਜਲਤੱਤਵ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਜਲ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਮੁਨੀ ਜਲਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ।
12.209.34
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामिकीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३४ ॥
ਤੂੰ ਅਦਭੁਤ ਹੈਂ, ਧੰਨ ਹੈਂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਵਿਅਯ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
12.209.35
ततो रसात्म…मुनिमाह पुनः पुनः ।
ममापि कारणं पृच्छ तेजोरूपं विभावसुम्।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम् ॥ १२.२०९.३५ ॥
ਫਿਰ ਰਸਾਤਮ…ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ: ਮੇਰਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਪੁੱਛ, ਤੇਜ-ਰੂਪ ਵਿਭਾਵਸੂ ਨੂੰ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸੱਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਨਾ ਵੱਡਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨੰਤ ਹਾਂ।
12.209.36
ततोऽग्निं प्रणिपत्याह मुनिर्विस्मितमानसः ।
यज्ञात्मानं महावासं सर्वभूतनमस्कृतम् ॥ १२.२०९.३६ ॥
ਫਿਰ ਹੈਰਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ — ਯਗ੍ਯਾਤਮਾ, ਮਹਾਵਾਸ, ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕ੍ਰਿਤ ਆਪ ਨੂੰ।
12.209.37
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੋ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੋ। ਹੇ ਅਵ੍ਯਯ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਕਿਸ ਸਰੂਪ ਦੇ ਹੋ।
12.209.38
ततः प्रहस्य भगवान्मुनिं स्विष्टकृदब्रवीत् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम।
कारणं मम रूपं यत्तं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३८ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ (ਅਗਨੀ) ਹੱਸ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਮਹਾਨਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਨੰਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੱਤਮ। ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਦਾ ਜੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
12.209.39
ततो योगक्रमेणैव प्रतीतं तं प्रविश्य सः ।
रूपात्मानं प्रणम्याह नारदो वदतांवरः ॥ १२.२०९.३९ ॥
ਫਿਰ ਯੋਗ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੇ ਰੂਪਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
12.209.40
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४० ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੋ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੋ। ਹੇ ਅਵ੍ਯਯ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਕਿਸ ਸਰੂਪ ਦੇ ਹੋ।
12.209.41
उत्स्मयित्वा तु रूपात्मा तं मुनिं प्रत्युवाच ह ।
वायुर्मे कारणं ब्रह्मंस्तं पृच्छ मुनिसत्तम।
मत्तो बहुतरः श्रीमाननन्तश्च महाविलम् ॥ १२.२०९.४१ ॥
ਫਿਰ ਰੂਪਾਤਮਾ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ (ਰੂਪ ਦਾ) ਕਾਰਨ ਵਾਯੂ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਮੇਰ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਉਹ ਮਹਾ-ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
12.209.42
स मारुतं प्रणम्याह भगवान्मुनिसत्तमः ।
योगसिद्धो महायोगी ज्ञानविज्ञानपारगः ॥ १२.२०९.४२ ॥
ਉਸ ਭਗਵਾਨ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਯੋਗਸਿੱਧ, ਮਹਾਯੋਗੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ ਸਨ।
12.209.43
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋ। ਹੇ ਅਵਿਅਯ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋ।
12.209.44
ततो वायुर्हि संप्राह नारदं मुनिसत्तमम् ।
कारणं पृच्छ भगवन्स्पर्शात्मानं ममाद्य वै ॥ १२.२०९.४४ ॥
ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ੍, ਅੱਜ ਸਪਰਸ਼-ਸਰੂਪ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ।
12.209.45
मत्तो बृहत्तरः श्रीमाननन्तश्च तथैव सः ।
ततोस्य वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मानमुवाच सः ॥ १२.२०९.४५ ॥
ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਮਹਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸਪਰਸ਼-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.209.46
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋ। ਹੇ ਅਵਿਅਯ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋ।
12.209.47
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मा मुनिमब्रवीत् ।
नाहं वृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ॥ १२.२०९.४७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਪਰਸ਼-ਸਰੂਪ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਸੱਤਮ, ਨਾ ਮੈਂ ਮਹਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਨੰਤ।
12.209.48
कारणं मम चैवेममाकाशं च बृहत्तरम् ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वव्यापिनमव्ययम् ॥ १२.२०९.४८ ॥
ਮੇਰਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।
12.209.49
तच्छ्रुत्वा नारदः श्रीमान्वाक्यं वाक्यविशारदः ।
आकाशं समुपागम्य प्रणम्याह कृताञ्जलिः ॥ १२.२०९.४९ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਦ ਆਕਾਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ।
12.209.50
आश्चर्योसि न धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५० ॥
ਤੂੰ ਅਚਰਜ ਹੈਂ, ਧੰਨ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਵਿਅਯ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.209.51
आकाशस्तमुवाचेदं प्रहसन्मुनिसत्तमम् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मञ्शब्दो वै कारणं मम।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स वै मत्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.५१ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਹੱਸ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ; ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਮੇਰਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।
12.209.52
ततो ह्याविश्य चाकाशं शब्दात्मानमुवाच ह ।
स्वरव्यञ्जनसंयुक्तं नानाहेतुविभूषितम्।
वेदाख्यं परमं गुह्यं वेदकारणमच्युतम् ॥ १२.२०९.५२ ॥
ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਬਦਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਸੁਰ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਅਨੇਕ ਹੇਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਵੇਦ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਹਿਆ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਅਚੁਤ।
12.209.53
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५३ ॥
ਤੂੰ ਅਚਰਜ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਵਿਅਯ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
12.209.54
वेदात्मा प्रत्युवाचेदं नारदं मुनिपुङ्गवम् ।
मया कारणभूतेन सर्ववेत्ता पितामहः ॥ १२.२०९.५४ ॥
ਵੇਦਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਕਾਰਨ-ਰੂਪ ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹਾਂ।
12.209.55
ब्रह्मणो बुद्धिसंस्थानमास्थितोऽहं महामुने ।
तस्माद्वृहत्तरो मत्तः पद्मयोनिर्महामतिः।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०९.५५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਮਹਾਮਤੀ ਪਦ੍ਮਯੋਨੀ ਹਨ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਸਰਵ-ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛੋ।
12.209.56
ब्रह्मलोकं ततो गत्वा नारदो मुनिपुङ्गवैः ।
सेव्यमानं महात्मानं लोकपालैर्मरुद्गणैः ॥ १२.२०९.५६ ॥
ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀਆਂ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
12.209.57
समुद्रैश्च सरिद्भिश्च भूततत्वैः सभूधरैः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ज्योतिषां च गणैस्तथा ॥ १२.२०९.५७ ॥
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਭੂਤ-ਤੱਤਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪੱਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਉਹ ਸੇਵਿਤ ਸਨ।
12.209.58
स्तुतिस्तोमग्रहस्तोभैस्तथा वेदैर्मुनीश्वरैः ।
उपास्यमानं ब्रह्माणं लोकनाथं परात्परम् ॥ १२.२०९.५८ ॥
ਸਤੁਤੀ-ਸਤੋਮ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਸਤੋਭਾਂ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪਾਸਤ ਬ੍ਰਹਮਾ — ਲੋਕਨਾਥ, ਪਰਾਤਪਰ।
12.209.59
हिरण्यगर्भं विश्वेशं चतुर्वक्रेण भूषितम् ।
प्रणम्य प्राञ्जलिः प्रह्वस्तमाह मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२०९.५९ ॥
ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਆਖਿਆ।
12.209.60
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.६० ॥
ਤੁਸੀਂ ਅਚਰਜ ਹੋ, ਧੰਨ ਹੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਮ ਹੋ। ਹੇ ਅਵਿਅਯ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਦੇ ਹੋ।
12.209.61
तच्छ्रुत्वा भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
उत्स्मयन्मुनिमाहेदं कर्ममूलस्य लोपकम् ॥ १२.२०९.६१ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰਬਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਮੂਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਹੀ।
12.209.62
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ।
लोकानां मम सर्वेषां नाथभूतो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਾ ਮੈਂ ਮਹਾਨਤਮ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਨੰਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੱਤਮ। ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਮਹਾਨਤਮ ਹੈ।
12.209.63
नन्दगोपकुले गोपकुमारैः परिवारितः ।
समस्तजगतां गोप्ता गोपवेषेण संस्थितः ॥ १२.२०९.६३ ॥
ਨੰਦਗੋਪ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਗੋਪ ਬਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਗੋਪ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਸਦੇ ਹਨ।
12.209.64
मद्रूपं च समास्थाय जगत्सृष्टिं करोति सः ।
ऐशानमास्थितः श्रीमान्हन्ति नित्यं हि पाति च ॥ १२.२०९.६४ ॥
ਉਹ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਦਾ ਸੰਘਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਲਦੇ ਵੀ ਹਨ।
12.209.65
विष्णुः स्वरूपरूपोऽसौ कारणं स हरिर्मम ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स चानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६५ ॥
ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਰੀ ਮੇਰਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਹੇ ਮੁਨੀ ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛੋ; ਉਹੀ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਮ ਹਨ।
12.209.66
ततोऽवतीर्य भगवान्ब्रह्मलोकान्महामुनिः ।
नन्दगोपकुले विष्णुमेनं कृष्णं जगत्पतिम् ॥ १२.२०९.६६ ॥
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਨੰਦਗੋਪ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਗਤਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ (ਵੇਖਿਆ)।
12.209.67
बालक्रीडनकासक्तं वत्सजालविभूषितम् ।
पाययित्वाथ बध्नन्तं धूलिधूम्राननं परम् ॥ १२.२०९.६७ ॥
ਬਾਲ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਵੱਛਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਨੂੰ (ਵੇਖਿਆ)।
12.209.68
गाहमानैर्हसद्भिश्च नृत्यद्भिश्च समन्ततः ।
पाणिवादनकैश्चैव संवृतं वेणुवादकैः ॥ १२.२०९.६८ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਹੱਸਦੇ, ਨੱਚਦੇ, ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ (ਸੀ)।
12.209.69
प्रणिपत्याब्रवीदेनं नारदो भगवान्मुनिः ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः।
वेत्ताऽसि चाव्ययश्चासि वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.२०९.६९ ॥
ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਅਚਰਜ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ; ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋ।"
12.209.70
ततः प्रहस्य भगवान्नारदं प्रत्युवाच ह ।
मत्तः परतरं नास्ति मत्तः सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२०९.७० ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹੱਸ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।"
12.209.71
मतो बृहत्तरं नान्यदहमेव बृहत्तरः ।
आकाशे च स्थितः पूर्वमुक्तवानहमेव ते ॥ १२.२०९.७१ ॥
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹਾਂ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.209.72
न मां वेत्ति जनः कश्चिन्माया मम दुरत्यया ।
भक्त्या त्वनन्यया युक्ता मां विजानन्ति योगिनः ॥ १२.२०९.७२ ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਨੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਯੋਗੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.209.73
प्रियोसि मम भक्तोसि मम तत्वं विलोकय ।
ददामि तव तज्ज्ञानं येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७३ ॥
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
12.209.74
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७४ ॥
ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ।
12.209.75
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च तेन ते यान्ति मत्पदम् ॥ १२.२०९.७५ ॥
ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਦ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.209.76
एवमुक्त्वा ययौ कृष्णो नन्दगोपगृहं हरिः ॥ १२.२०९.७६ ॥
ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੰਦਗੋਪ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।
12.209.77
एतत्ते कथितं राजन्विष्णुतत्वमनुत्तमम् ।
भजस्वैनं विशालाक्षं जपन्कृष्णेति सत्तम ॥ १२.२०९.७७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਤੱਤ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਸੱਤਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਜਪਦਿਆਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਭਜਨਾ ਕਰ।
12.209.78
मोहयन्मां तथा त्वां च शृणोत्येष मयेरितान् ।
धर्मात्मा च महाबाहो भक्तान्रक्षति नान्यथा ॥ १२.२०९.७८ ॥
ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਬਚਨ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।