മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.209
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.209.1
पितामह महाप्राज्ञ केशवस्य महात्मनः ।
वक्तुमर्हसि तत्त्वेन माहात्म्यं पुनरेव तु ॥ १२.२०९.१ ॥
പിതാമഹാ, മഹാപ്രാജ്ഞാ, മഹാത്മാവായ കേശവന്റെ മഹിമ യഥാർത്ഥത്തിൽ വീണ്ടും പറയുവാൻ അങ്ങ് അർഹനാണ്.
12.209.2
न तृप्याम्यहमप्येनं पश्यञ्शृण्वंश्च भारत ।
एवं कृष्णं महाबाहो तस्मादेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.२ ॥
ഭാരത, ഇദ്ദേഹത്തെ കണ്ടും കേട്ടും ഞാൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. അതിനാൽ മഹാബാഹോ, കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് ഇത് എന്നോട് പറഞ്ഞാലും.
12.209.3
शृणु राजन्कथामेतां वैष्णवीं पापनाशनीम् ।
नारदो मां पुरा प्राह यामहं ते वदामि ताम् ॥ १२.२०९.३ ॥
രാജാവേ, പാപനാശിനിയായ ഈ വൈഷ്ണവ കഥ കേൾക്കുക. പണ്ട് നാരദൻ എന്നോട് പറഞ്ഞത് ഞാൻ അങ്ങയോട് പറയുന്നു.
12.209.4
देवर्षिर्नारदः पूर्वं तत्वं वेत्स्यामि वै हरेः ।
इति संचिन्त्य मनसा दध्यौ ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.२०९.४ ॥
ദേവർഷിയായ നാരദൻ പണ്ട് 'ഹരിയുടെ തത്ത്വം ഞാൻ തീർച്ചയായും അറിയും' എന്ന് മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച് സനാതനമായ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചു.
12.209.5
हिमालये शुभे दिव्ये दिव्यं वर्षशतं किल ।
अनुच्छ्वसन्निराहारः संयतात्मा जितेन्द्रियः ॥ १२.२०९.५ ॥
ശുഭവും ദിവ്യവുമായ ഹിമാലയത്തിൽ ദിവ്യമായ നൂറു വർഷം, ശ്വാസം അടക്കി, ആഹാരമില്ലാതെ, ആത്മസംയമത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയജയിയായി (അദ്ദേഹം തപസ്സ് ചെയ്തു).
12.209.6
ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्तं मुनिप्रवरं प्रति ।
मेघगम्भीरनिर्घोषा दिव्या वाह्याऽशरीरिणी ॥ १२.२०९.६ ॥
അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഒരു വാക്ക് ഉണ്ടായി—മേഘഗർജ്ജനം പോലെ ഗാംഭീര്യമുള്ള, ദിവ്യമായ, ബാഹ്യമായ, അശരീരിയായ വാക്ക്.
12.209.7
किमर्थं त्वं समापन्नो ध्यानं मुनिवरोत्तम ।
अहं ददामि ते ज्ञानं धर्माद्यं वा वृणीष्व माम् ॥ १२.२०९.७ ॥
മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, നീ എന്തിനാണ് ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നത്? ഞാൻ നിനക്ക് ജ്ഞാനം നൽകാം; അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മം മുതലായവയിൽ ഏതു വേണമെന്ന് എന്നോട് ചോദിച്ചുകൊള്ളുക.
12.209.8
तच्छ्रुत्वा मुनिरालोच्य संभ्रमाविष्टमानसः ।
किंनु स्यादिति संचिन्त्य वाक्यमाहापरं प्रति ॥ १२.२०९.८ ॥
അത് കേട്ട മുനി മനസ്സിൽ ഭ്രമിച്ച് ആലോചിച്ചു. 'ഇത് എന്തായിരിക്കും?' എന്ന് ചിന്തിച്ച് അദ്ദേഹം മറ്റൊരാളോട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
12.209.9
कस्त्वं भवानण्डं बिभेद मध्ये ।
समास्थितो वाक्यमुदीरयन्माम्।
न रूपमन्यत्तव दृश्यते वै ।
ईदृग्विधस्त्वं समधिष्ठितोऽसि ॥ १२.२०९.९ ॥
മുട്ട നടുവിൽ പിളർത്തിയ നീ ആരാണ്? നടുവിൽ നിന്ന് എന്നോട് ഈ വാക്ക് പറയുന്ന നിനക്ക് മറ്റൊരു രൂപവും കാണുന്നില്ല; ഇങ്ങനെയുള്ള രൂപത്തിലാണ് നീ നിലകൊള്ളുന്നത്.
12.209.10
पुनस्तमाह स मुनिमनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
न मां मूढा विजानन्ति ज्ञानिनो मां विदन्त्युत ॥ १२.२०९.१० ॥
വീണ്ടും ആ മുനി അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ അനന്തനും അതിവിപുലനുമാണ്. മൂഢന്മാർ എന്നെ അറിയുന്നില്ല; ജ്ഞാനികൾ എന്നെ അറിയുന്നു.'
12.209.11
तं प्रत्याह मुनिः श्रीमान्प्रणतो विनयान्वितः ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि तव तत्वं ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.११ ॥
അദ്ദേഹത്തോട് ആ ശ്രീമാനായ മുനി വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: 'അങ്ങയെ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അങ്ങയുടെ തത്ത്വം എന്നോട് പറഞ്ഞാലും.'
12.209.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदं प्राह लोकपः ।
ज्ञानेन मां विजानीहि नान्यथा शक्तिरस्ति ते ॥ १२.२०९.१२ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ വാക്ക് കേട്ട ലോകപാലൻ നാരദനോട് പറഞ്ഞു: 'ജ്ഞാനത്താൽ എന്നെ അറിയുക; അല്ലാതെ നിനക്ക് അതിന് ശക്തിയില്ല.'
12.209.13
कीदृग्विधं तु तज्ज्ञानं येन जानामि ते तनुम् ।
अनन्त तन्मे ब्रूहि त्वं यद्यनुग्रहवानहम् ॥ १२.२०९.१३ ॥
ഏതുതരം ജ്ഞാനത്താൽ ഞാൻ നിന്റെ രൂപം അറിയും? അനന്താ, നീ എന്നിൽ കൃപയുള്ളവനെങ്കിൽ അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.
12.209.14
विकल्पहीनं विपुलं तस्य चूरं शिवं परम् ।
ज्ञानं तत्तेन जानासि साधनं प्रति ते मुने ॥ १२.२०९.१४ ॥
ആ ജ്ഞാനം വികല്പരഹിതവും വിപുലവും ശുദ്ധവും ശിവവും പരവുമാണ്. മുനേ, അതിനാൽ നീ സാധനത്തെ അറിയുന്നു.
12.209.15
अत्रावृत्य स्थितं ह्येतत्तच्छुद्धमितरन्मृषा ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं संक्षेपान्मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.१५ ॥
ഇവിടെ മറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതാണ് ശുദ്ധം; മറ്റുള്ളതെല്ലാം മിഥ്യ. മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെല്ലാം നിനക്ക് സംക്ഷേപത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
12.209.16
त्वमेव तव यत्तत्वं ब्रूहि लोकगुरो मम ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.१६ ॥
നിന്റെ തത്ത്വം നീ തന്നെ പറയുക, ലോകഗുരോ. അവ്യയാ, നീ ഏതു സ്വരൂപനെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.17
ततः प्रहस्य भगवान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां न मे चास्यं श्रुतिर्न च ॥ १२.२०९.१७ ॥
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ചിരിച്ച് മേഘംപോലെ ഗംഭീരമായ സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു — സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: എനിക്ക് വായില്ല, ശ്രവണവുമില്ല.
12.209.18
न घ्राणजिह्वे दृक्चैव त्वचा नास्ति तथा मुने ।
कथं वक्ष्यामि चात्मानमशरीरस्तथाप्यहम् ॥ १२.२०९.१८ ॥
മുനേ, എനിക്ക് മൂക്കും നാവുമില്ല, കണ്ണുമില്ല, ത്വക്കുമില്ല. അങ്ങനെയെങ്കിൽ ശരീരമില്ലാത്ത ഞാൻ എന്നെക്കുറിച്ച് എങ്ങനെ പറയും?
12.209.19
तज्ज्ञात्वा विस्मयाविष्टो मुनिराह प्रणम्य तम् ।
येन त्वं पूर्वमात्मानमनन्तोऽहं बृहत्तरः।
शतोऽहमिति मां प्रीतः प्रोक्तवानसि तत्कथम् ॥ १२.२०९.१९ ॥
ഇത് അറിഞ്ഞ് വിസ്മയം നിറഞ്ഞ മുനി അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: "നീ മുമ്പ് നിന്നെ അനന്തനെന്നും മഹത്തരനെന്നും പറഞ്ഞു; സന്തോഷത്തോടെ എന്നെ 'നൂറ്' എന്നും പറഞ്ഞു; അതെങ്ങനെ?"
12.209.20
पुनस्तमाह भगवांस्तवाप्यक्षाणि सन्ति वै ।
त्वमेनं ब्रूहि चात्मानं यदि शक्नोषि नारद ॥ १२.२०९.२० ॥
ഭഗവാൻ വീണ്ടും അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: "നിനക്കും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുണ്ട്. നാരദാ, നിനക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ ഇതും നിന്റെ ആത്മാവും പറയൂ."
12.209.21
आत्मा यथा तव मुने विदितस्तु भविष्यति ।
मां च जानासि तेन त्वमेकं साधनमावयोः।
इत्युक्त्वा भगवान्देवस्ततो नोवाच किंचन ॥ १२.२०९.२१ ॥
"ഓ മുനേ, നിന്റെ ആത്മാവ് എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുമോ അങ്ങനെ ആകും. നീ എന്നെയും അറിയുന്നു; അതിനാൽ നമ്മൾ രണ്ടുപേർക്കും ഇതൊരു മാർഗമാണ്." എന്നു പറഞ്ഞ് ഭഗവാനായ ദേവൻ പിന്നീട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
12.209.22
नारदोऽप्युत्स्मयन्खिन्नः क्व गतोऽसाविति प्रभुः ।
स्थित्वा स दीर्घकालं च मुनिर्व्यामूढमानसः ॥ १२.२०९.२२ ॥
നാരദനും പുഞ്ചിരിച്ച്, ദുഃഖിതനായി, "ആ പ്രഭു എവിടെ പോയി?" എന്ന് ചിന്തിച്ചു. ആ മുനി ദീർഘനേരം നിന്നു, മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായിരുന്നു.
12.209.23
आह मां भगवान्देवस्त्वनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
तेनाहमिति सर्वस्य को वानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.२३ ॥
ഭഗവാനായ ദേവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ അനന്തനും മഹത്തരനുമാണ്. അതിനാൽ എല്ലാവരിലുമുള്ള 'ഞാൻ' ആരാണ്, അല്ലെങ്കിൽ അനന്തനും മഹത്തരനും ആരാണ്?"
12.209.24
केयमुर्वी ह्यनन्ताख्या बृहती नूनमेव सा ।
यस्यां जानन्ति भूतानि विलीनानि ततस्ततः।
एनां पृच्छामि तरुणीं सैषा नूनमुवाच माम् ॥ १२.२०९.२४ ॥
അനന്ത എന്ന പേരുള്ള ഈ ഭൂമി ഏതാണ്? അവൾ തീർച്ചയായും വളരെ വിശാലയാണ്. അവളിൽ ജീവികൾ പലപ്പോഴായി ലയിക്കുന്നു. ഈ യുവതിയോട് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; ഇവൾ തന്നെ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
12.209.25
इत्येवं स मुनिः श्रीमान्कृत्वा निश्चयमात्मनः ।
स भूतलं समाविश्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२५ ॥
ഇങ്ങനെ ആ മഹിമയുള്ള മുനി തന്റെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, ഭൂതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് വണങ്ങി ഇതു പറഞ്ഞു.
12.209.26
आश्चर्यासि च धन्यासि वृहती त्वं वसुन्धरे ।
त्वामत्र वेत्तुमिच्छामि याग्दृभूताऽसि शोभने ॥ १२.२०९.२६ ॥
ഹേ വസുന്ധരേ, നീ അത്ഭുതകരിയും ധന്യയും വിശാലയും ആണ്. ഹേ ശോഭനേ, നീ ഏതു തരത്തിലുള്ളവളാണെന്ന് ഇവിടെ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.27
तच्छ्रुत्वा धरणी देवी स्मयमानाऽब्रवीदिदम् ।
नाहं हि बृहती विप्र न चानन्ता च सत्तम ॥ १२.२०९.२७ ॥
അത് കേട്ട് ദേവിയായ ധരണി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ഹേ വിപ്രാ, ഞാൻ ബൃഹതിയല്ല; ഹേ സത്തമാ, അനന്തയുമല്ല.
12.209.28
कारणं मम यो गन्धो गन्धात्मानं ब्रवीहि तम् ।
ततो मुनिस्तद्धि तत्वं प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२८ ॥
എന്റെ കാരണം ആ ഗന്ധമാണ്; ഗന്ധത്തിന്റെ സ്വരൂപം പറയൂ. അപ്പോൾ മുനി ആ തത്ത്വം അറിഞ്ഞ് വണങ്ങി ഇതു പറഞ്ഞു.
12.209.29
कारणं मे जलं मत्तो बृहत्तरतमं हि तत् ॥ १२.२०९.२९ ॥
എന്റെ കാരണം ജലമാണ്; അത് എന്നെക്കാൾ ഏറെ വിശാലമാണ്.
12.209.30
स समुद्रं मुनिर्गत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ॥ १२.२०९.३० ॥
ആ മുനി സമുദ്രത്തിനരികിൽ ചെന്ന് നമസ്കരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: നീ അദ്ഭുതനാണ്, ധന്യനാണ്, നിശ്ചയമായും അനന്തനും അത്യന്തം മഹാനുമാണ്.
12.209.31
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्यमव्यय ।
तच्छ्रुत्वा सरितानाथः समुद्रो मुनिमब्रवीत् ॥ १२.२०९.३१ ॥
അവ്യയനേ, നീ ഏത് സ്വരൂപമുള്ളവനാണെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അത് കേട്ട് നദികളുടെ നാഥനായ സമുദ്രം മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
12.209.32
कारणं मेऽत्र संपृच्छ रसात्मानं बृहत्तरम् ।
ततो बृहत्तरं विद्वंस्त्वं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३२ ॥
ഇവിടെ എന്റെ കാരണം ചോദിക്കൂ; അവൻ രസാത്മാവും അത്യന്തം മഹാനുമാണ്. പിന്നെ, പണ്ഡിതാ, മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആ കൂടുതൽ മഹാനോട് ചോദിക്കൂ.
12.209.33
ततो मुनिर्यथायोगं जलं तत्वमवेक्ष्य तत् ।
जलात्मानं प्रणम्याह जलतत्वस्थितो मुनिः ॥ १२.२०९.३३ ॥
പിന്നീട് ആ മുനി യഥാവിധി ജലതത്ത്വം പരിശോധിച്ച്, ജലാത്മാവിനെ നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു; ആ മുനി ജലതത്ത്വത്തിൽ സ്ഥിതനായിരുന്നു.
12.209.34
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामिकीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३४ ॥
നീ അദ്ഭുതനാണ്, ധന്യനാണ്, നിശ്ചയമായും അനന്തനും അത്യന്തം മഹാനുമാണ്. അവ്യയനേ, നീ ഏത് സ്വരൂപമുള്ളവനെന്ന് കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.35
ततो रसात्म…मुनिमाह पुनः पुनः ।
ममापि कारणं पृच्छ तेजोरूपं विभावसुम्।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम् ॥ १२.२०९.३५ ॥
പിന്നീട് രസാത്മ…ആ മുനിയോട് വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു: എന്റെ കാരണത്തെക്കുറിച്ചും ചോദിക്കൂ, തേജോരൂപനായ വിഭാവസുവിനോട്. ബ്രഹ്മൻ, സത്തമരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ മഹാനുമല്ല, അനന്തനുമല്ല.
12.209.36
ततोऽग्निं प्रणिपत्याह मुनिर्विस्मितमानसः ।
यज्ञात्मानं महावासं सर्वभूतनमस्कृतम् ॥ १२.२०९.३६ ॥
അപ്പോൾ വിസ്മിതമനസ്കനായ മുനി അഗ്നിയെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു: യജ്ഞാത്മാവേ, മഹാവാസനേ, സർവഭൂതങ്ങളാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവനേ.
12.209.37
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३७ ॥
നീ അത്ഭുതകരനാണ്, ധന്യനാണ്; നീ അനന്തനും അത്യന്തം മഹാനുമാണ്. അവ്യയനേ, നീ ഏതു സ്വരൂപനാണെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.38
ततः प्रहस्य भगवान्मुनिं स्विष्टकृदब्रवीत् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम।
कारणं मम रूपं यत्तं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३८ ॥
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ സ്വിഷ്ടകൃത് (അഗ്നി) ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മുനിയോട് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ മഹത്തരനുമല്ല, അനന്തനുമല്ല, സത്തമാ. എന്റെ രൂപത്തിന്റെ കാരണം അവനോട് ചോദിക്കൂ, മുനിശ്രേഷ്ഠാ.
12.209.39
ततो योगक्रमेणैव प्रतीतं तं प्रविश्य सः ।
रूपात्मानं प्रणम्याह नारदो वदतांवरः ॥ १२.२०९.३९ ॥
അപ്പോൾ യോഗക്രമത്താൽ തെളിഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, വാഗ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ രൂപാത്മാവിനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു.
12.209.40
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४० ॥
നീ അത്ഭുതകരനാണ്, ധന്യനാണ്; നീ അനന്തനും അത്യന്തം മഹാനുമാണ്. അവ്യയനേ, നീ ഏതു സ്വരൂപനാണെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.41
उत्स्मयित्वा तु रूपात्मा तं मुनिं प्रत्युवाच ह ।
वायुर्मे कारणं ब्रह्मंस्तं पृच्छ मुनिसत्तम।
मत्तो बहुतरः श्रीमाननन्तश्च महाविलम् ॥ १२.२०९.४१ ॥
അപ്പോൾ രൂപാത്മാവ് പുഞ്ചിരിച്ച് ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ (രൂപത്തിന്റെ) കാരണം വായുവാണ്; അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിക്കൂ, മുനിശ്രേഷ്ഠാ. എന്നെക്കാൾ വളരെ മഹാനും ശ്രീമാനും അനന്തനുമാണ് ആ മഹാവിയോം.
12.209.42
स मारुतं प्रणम्याह भगवान्मुनिसत्तमः ।
योगसिद्धो महायोगी ज्ञानविज्ञानपारगः ॥ १२.२०९.४२ ॥
ആ ഭഗവാൻ, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വായുവിനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം യോഗസിദ്ധനും മഹായോഗിയും ജ്ഞാനവിജ്ഞാനപാരഗനുമാണ്.
12.209.43
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४३ ॥
നീ അത്ഭുതനും ധന്യനും അനന്തനും മഹത്തരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ മഹത്തരനുമാണ്. അവ്യയാ, നീ ഏതു സ്വഭാവമുള്ളവനെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.44
ततो वायुर्हि संप्राह नारदं मुनिसत्तमम् ।
कारणं पृच्छ भगवन्स्पर्शात्मानं ममाद्य वै ॥ १२.२०९.४४ ॥
അപ്പോൾ വായു മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദനോട് പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, സ്പർശസ്വരൂപനായ എന്റെ കാരണം ഇന്ന് ചോദിച്ചാലും.
12.209.45
मत्तो बृहत्तरः श्रीमाननन्तश्च तथैव सः ।
ततोस्य वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मानमुवाच सः ॥ १२.२०९.४५ ॥
എന്നെക്കാൾ മഹത്തരനും ശ്രീമാനും അനന്തനും അവൻ തന്നെ. അനന്തരം അവന്റെ വാക്കു കേട്ട് അദ്ദേഹം സ്പർശസ്വരൂപനോട് പറഞ്ഞു.
12.209.46
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४६ ॥
നീ അത്ഭുതനും ധന്യനും അനന്തനും മഹത്തരങ്ങളിൽ കൂടുതൽ മഹത്തരനുമാണ്. അവ്യയാ, നീ ഏതു സ്വഭാവമുള്ളവനെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.47
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मा मुनिमब्रवीत् ।
नाहं वृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ॥ १२.२०९.४७ ॥
അവന്റെ വാക്കു കേട്ട് സ്പർശസ്വരൂപൻ മുനിയോട് പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവേ, സത്തമാ, ഞാൻ മഹത്തരനല്ല, അനന്തനുമല്ല.
12.209.48
कारणं मम चैवेममाकाशं च बृहत्तरम् ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वव्यापिनमव्ययम् ॥ १२.२०९.४८ ॥
എന്റെ കാരണവും ഈ ആകാശവും ഇതിലും വലുതാണ്. മുനിശാർദ്ദൂലാ, സർവവ്യാപിയും അവ്യയനുമായവനോട് ചോദിക്കുക.
12.209.49
तच्छ्रुत्वा नारदः श्रीमान्वाक्यं वाक्यविशारदः ।
आकाशं समुपागम्य प्रणम्याह कृताञ्जलिः ॥ १२.२०९.४९ ॥
അത് കേട്ട വാക്പടുവായ ശ്രീമാനായ നാരദൻ ആകാശത്തിന്റെ അടുത്തു ചെന്ന്, പ്രണമിച്ച്, കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു.
12.209.50
आश्चर्योसि न धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५० ॥
നീ അത്ഭുതസ്വരൂപനാണ്, ധന്യനല്ല; നീ അനന്തനും മഹത്തരനുമാണ്. അവ്യയനേ, നീ ഏതു സ്വഭാവമുള്ളവനെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.51
आकाशस्तमुवाचेदं प्रहसन्मुनिसत्तमम् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मञ्शब्दो वै कारणं मम।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स वै मत्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.५१ ॥
ആകാശം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവേ, ഞാൻ വലുതല്ല; ശബ്ദമാണ് എന്റെ കാരണം. മുനിശാർദ്ദൂലാ, അവനോട് ചോദിക്കൂ; അവനാണ് എന്നെക്കാൾ വലുത്.
12.209.52
ततो ह्याविश्य चाकाशं शब्दात्मानमुवाच ह ।
स्वरव्यञ्जनसंयुक्तं नानाहेतुविभूषितम्।
वेदाख्यं परमं गुह्यं वेदकारणमच्युतम् ॥ १२.२०९.५२ ॥
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ശബ്ദാത്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: സ്വരവ്യഞ്ജനങ്ങളോടു കൂടിയതും അനേക ഹേതുക്കളാൽ അലംകൃതമായതും വേദം എന്ന പരമരഹസ്യവും വേദങ്ങളുടെ കാരണവുമായ അച്യുതൻ.
12.209.53
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५३ ॥
നീ അത്ഭുതസ്വരൂപനും ധന്യനുമാണ്; നീ അനന്തനും മഹത്തരനുമാണ്. അവ്യയനേ, നീ ഏതു സ്വഭാവമുള്ളവനെന്ന് കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.54
वेदात्मा प्रत्युवाचेदं नारदं मुनिपुङ्गवम् ।
मया कारणभूतेन सर्ववेत्ता पितामहः ॥ १२.२०९.५४ ॥
വേദാത്മാവ് ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദനോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു: കാരണഭൂതനായ ഞാൻ തന്നെയാണ് സർവജ്ഞനായ പിതാമഹൻ.
12.209.55
ब्रह्मणो बुद्धिसंस्थानमास्थितोऽहं महामुने ।
तस्माद्वृहत्तरो मत्तः पद्मयोनिर्महामतिः।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०९.५५ ॥
മഹാമുനേ, ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ സ്ഥിതനായിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ എന്നെക്കാൾ വലിയവനും മഹാമതിയുമായ പത്മയോനി ബ്രഹ്മാവാണ്. മുനിശാർദൂലാ, സർവകാരണങ്ങൾക്കും കാരണമായവനോട് ചോദിക്കൂ.
12.209.56
ब्रह्मलोकं ततो गत्वा नारदो मुनिपुङ्गवैः ।
सेव्यमानं महात्मानं लोकपालैर्मरुद्गणैः ॥ १२.२०९.५६ ॥
പിന്നെ നാരദൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ചെന്നു. ശ്രേഷ്ഠമുനിമാരും ലോകപാലരും മരുദ്ഗണങ്ങളും സേവിക്കുന്ന മഹാത്മാവിനെ അവിടെ കണ്ടു.
12.209.57
समुद्रैश्च सरिद्भिश्च भूततत्वैः सभूधरैः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ज्योतिषां च गणैस्तथा ॥ १२.२०९.५७ ॥
സമുദ്രങ്ങളും നദികളും ഭൂതതത്ത്വങ്ങളും പർവതങ്ങളോടുകൂടിയവയും ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും ജ്യോതിർഗണങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു.
12.209.58
स्तुतिस्तोमग्रहस्तोभैस्तथा वेदैर्मुनीश्वरैः ।
उपास्यमानं ब्रह्माणं लोकनाथं परात्परम् ॥ १२.२०९.५८ ॥
സ്തുതിസ്തോമങ്ങളാലും ഗ്രഹസ്തോഭങ്ങളാലും വേദങ്ങളാലും മുനീശ്വരന്മാരാലും ഉപാസിക്കപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മാവ് — ലോകനാഥൻ, പരാത്പരൻ.
12.209.59
हिरण्यगर्भं विश्वेशं चतुर्वक्रेण भूषितम् ।
प्रणम्य प्राञ्जलिः प्रह्वस्तमाह मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२०९.५९ ॥
ഹിരണ്യഗർഭനും വിശ്വേശനും നാലുമുഖങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നവനുമായ അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ച്, കൈകൂപ്പി, വിനയത്തോടെ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു.
12.209.60
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.६० ॥
അങ്ങ് അത്ഭുതകരനാണ്, ധന്യനാണ്, നിശ്ചയമായും അനന്തനും അത്യന്തം മഹാനുമാണ്. അവ്യയനേ, അങ്ങ് ഏതു സ്വരൂപത്തിലുള്ളവനെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.209.61
तच्छ्रुत्वा भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
उत्स्मयन्मुनिमाहेदं कर्ममूलस्य लोपकम् ॥ १२.२०९.६१ ॥
അതു കേട്ട് സർവലോകപിതാമഹനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കർമമൂലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഇത് മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
12.209.62
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ।
लोकानां मम सर्वेषां नाथभूतो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६२ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ അത്യന്തം മഹാനല്ല, അനന്തനുമല്ല, സത്തമനേ. എന്റെയും സകല ലോകങ്ങളുടെയും നാഥനായവനാണ് അത്യന്തം മഹാൻ.
12.209.63
नन्दगोपकुले गोपकुमारैः परिवारितः ।
समस्तजगतां गोप्ता गोपवेषेण संस्थितः ॥ १२.२०९.६३ ॥
നന്ദഗോപകുലത്തിൽ, ഗോപബാലന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സകല ജഗത്തുകളുടെയും രക്ഷകനായി ഗോപവേഷത്തിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
12.209.64
मद्रूपं च समास्थाय जगत्सृष्टिं करोति सः ।
ऐशानमास्थितः श्रीमान्हन्ति नित्यं हि पाति च ॥ १२.२०९.६४ ॥
അവൻ എന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് ജഗത്തിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഈശാനരൂപം സ്വീകരിച്ച് ആ ശ്രീമാൻ നിത്യവും സംഹരിക്കുകയും പാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
12.209.65
विष्णुः स्वरूपरूपोऽसौ कारणं स हरिर्मम ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स चानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६५ ॥
വിഷ്ണു സ്വന്തം സ്വരൂപം തന്നെ രൂപമായവനാണ്; ആ ഹരിയാണ് എന്റെ കാരണം. മുനിശാർദൂലാ, അവനോടുതന്നെ ചോദിക്കുക; അവനാണ് അനന്തനും അത്യന്തം മഹാനും.
12.209.66
ततोऽवतीर्य भगवान्ब्रह्मलोकान्महामुनिः ।
नन्दगोपकुले विष्णुमेनं कृष्णं जगत्पतिम् ॥ १२.२०९.६६ ॥
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിയ ഭഗവാനായ മഹാമുനി, നന്ദഗോപന്റെ കുലത്തിൽ ഈ വിഷ്ണുവിനെ, ജഗത്പതിയായ കൃഷ്ണനെ (കണ്ടു).
12.209.67
बालक्रीडनकासक्तं वत्सजालविभूषितम् ।
पाययित्वाथ बध्नन्तं धूलिधूम्राननं परम् ॥ १२.२०९.६७ ॥
ബാല്യക്രീഡയിൽ മുഴുകിയവനും, കിടാങ്ങളുടെ കൂട്ടത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനും, അവയ്ക്ക് വെള്ളം കുടിപ്പിച്ച് കെട്ടുന്നവനും, പൊടിയാൽ മങ്ങിയ മുഖമുള്ളവനുമായ പരനെ (കണ്ടു).
12.209.68
गाहमानैर्हसद्भिश्च नृत्यद्भिश्च समन्ततः ।
पाणिवादनकैश्चैव संवृतं वेणुवादकैः ॥ १२.२०९.६८ ॥
ചുറ്റും വെള്ളത്തിൽ ചാടിയും, ചിരിച്ചും, നൃത്തം ചെയ്തും, കൈയ്യടിച്ചും, കുഴൽ വായിക്കുന്നവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി (ഇരുന്നു).
12.209.69
प्रणिपत्याब्रवीदेनं नारदो भगवान्मुनिः ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः।
वेत्ताऽसि चाव्ययश्चासि वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.२०९.६९ ॥
ഭഗവാനായ മുനി നാരദൻ നമസ്കരിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു: "നീ അത്ഭുതകരനാണ്, ധന്യനാണ്; നീ അനന്തനും അതിമഹത്തുമാണ്. നീ അറിവുള്ളവനും അവ്യയനുമാണ്; നീ എങ്ങനെയുള്ളവനെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു."
12.209.70
ततः प्रहस्य भगवान्नारदं प्रत्युवाच ह ।
मत्तः परतरं नास्ति मत्तः सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२०९.७० ॥
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് നാരദനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "എന്നെക്കാൾ ഉയർന്നതായി ഒന്നുമില്ല; എന്നിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്."
12.209.71
मतो बृहत्तरं नान्यदहमेव बृहत्तरः ।
आकाशे च स्थितः पूर्वमुक्तवानहमेव ते ॥ १२.२०९.७१ ॥
എന്നെക്കാൾ വലുതായി മറ്റൊന്നുമില്ല; ഞാൻ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയവൻ. ആകാശത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് മുമ്പ് ഞാൻ തന്നെ നിന്നോട് ഇത് പറഞ്ഞിരുന്നു.
12.209.72
न मां वेत्ति जनः कश्चिन्माया मम दुरत्यया ।
भक्त्या त्वनन्यया युक्ता मां विजानन्ति योगिनः ॥ १२.२०९.७२ ॥
ആരും എന്നെ അറിയുന്നില്ല; എന്റെ മായ കടക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. എന്നാൽ അനന്യ ഭക്തിയോടെ യുക്തരായ യോഗികൾ എന്നെ അറിയുന്നു.
12.209.73
प्रियोसि मम भक्तोसि मम तत्वं विलोकय ।
ददामि तव तज्ज्ञानं येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७३ ॥
നീ എനിക്ക് പ്രിയനാണ്, എന്റെ ഭക്തനാണ്; എന്റെ തത്ത്വം കാണുക. നീ തത്ത്വം വ്യക്തമായി കാണുന്ന ജ്ഞാനം ഞാൻ നിനക്കു തരുന്നു.
12.209.74
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७४ ॥
എന്റെ യോഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന മനസ്സുള്ള മറ്റു ഭക്തർക്കും ഞാൻ ദിവ്യജ്ഞാനം നൽകുന്നു; അതിലൂടെ നീ തത്ത്വം കാണും.
12.209.75
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च तेन ते यान्ति मत्पदम् ॥ १२.२०९.७५ ॥
എന്റെ യോഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന മനസ്സുള്ള മറ്റു ഭക്തർക്കും ഞാൻ ദിവ്യജ്ഞാനം നൽകുന്നു; അതിലൂടെ അവർ എന്റെ പദത്തിൽ എത്തുന്നു.
12.209.76
एवमुक्त्वा ययौ कृष्णो नन्दगोपगृहं हरिः ॥ १२.२०९.७६ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ഹരിയായ കൃഷ്ണൻ നന്ദഗോപന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
12.209.77
एतत्ते कथितं राजन्विष्णुतत्वमनुत्तमम् ।
भजस्वैनं विशालाक्षं जपन्कृष्णेति सत्तम ॥ १२.२०९.७७ ॥
രാജാവേ, ഈ ഉത്തമമായ വിഷ്ണുതത്ത്വം നിനക്ക് പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു. സത്തമാ, വിശാലാക്ഷനെ കൃഷ്ണനാമം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ഭജിക്കുക.
12.209.78
मोहयन्मां तथा त्वां च शृणोत्येष मयेरितान् ।
धर्मात्मा च महाबाहो भक्तान्रक्षति नान्यथा ॥ १२.२०९.७८ ॥
ഇവൻ എന്നെയും നിന്നെയും മോഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഞാൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നു. മഹാബാഹോ, ഇവൻ ധർമ്മാത്മാവാണ്; തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിക്കുന്നു, അല്ലാതെയല്ല.