มหาภารตะ · อัธยายะ 12.209
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.209.1
पितामह महाप्राज्ञ केशवस्य महात्मनः ।
वक्तुमर्हसि तत्त्वेन माहात्म्यं पुनरेव तु ॥ १२.२०९.१ ॥
ปิตามหะ ผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ท่านควรกล่าวถึงความยิ่งใหญ่ของพระเกศวะผู้มีจิตใจอันสูงส่งอีกครั้งตามความจริง
12.209.2
न तृप्याम्यहमप्येनं पश्यञ्शृण्वंश्च भारत ।
एवं कृष्णं महाबाहो तस्मादेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.२ ॥
ภารตะ แม้ข้าพเจ้าได้เห็นและได้ฟังพระองค์ ก็ยังไม่อิ่มพอ ดังนั้น ท่านผู้มีแขนทรงพลัง โปรดกล่าวเรื่องพระกฤษณะเช่นนี้แก่ข้าพเจ้า
12.209.3
शृणु राजन्कथामेतां वैष्णवीं पापनाशनीम् ।
नारदो मां पुरा प्राह यामहं ते वदामि ताम् ॥ १२.२०९.३ ॥
ข้าแต่พระราชา โปรดฟังเรื่องเล่าไวษณพนี้ที่ทำลายบาปนี้ ซึ่งพระนารทะเคยเล่าแก่ข้าพเจ้าในกาลก่อน ข้าพเจ้าจะเล่าให้พระองค์ฟังบัดนี้
12.209.4
देवर्षिर्नारदः पूर्वं तत्वं वेत्स्यामि वै हरेः ।
इति संचिन्त्य मनसा दध्यौ ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.२०९.४ ॥
พระนารทะ เทพฤๅษี ได้ไตร่ตรองในใจว่า "เราจะได้รู้ความจริงของพระหริอย่างแน่นอน" แล้วจึงภาวนาถึงพรหมันนิรันดร์
12.209.5
हिमालये शुभे दिव्ये दिव्यं वर्षशतं किल ।
अनुच्छ्वसन्निराहारः संयतात्मा जितेन्द्रियः ॥ १२.२०९.५ ॥
ณ เทือกเขาหิมาลัยอันเป็นมงคลและศักดิ์สิทธิ์ เป็นเวลาหนึ่งร้อยปีของทวยเทพ โดยไม่หายใจออก ไม่บริโภคอาหาร มีจิตสำรวม และข่มอินทรีย์ได้ พระองค์บำเพ็ญตบะ
12.209.6
ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्तं मुनिप्रवरं प्रति ।
मेघगम्भीरनिर्घोषा दिव्या वाह्याऽशरीरिणी ॥ १२.२०९.६ ॥
ต่อมา มีเสียงดังมาจากท้องฟ้า มุ่งตรงไปยังฤๅษีผู้ประเสริฐนั้น เป็นเสียงของทิพย์ มาจากภายนอก ไม่มีร่างกาย ก้องกังวานดั่งเสียงคำรามของเมฆ
12.209.7
किमर्थं त्वं समापन्नो ध्यानं मुनिवरोत्तम ।
अहं ददामि ते ज्ञानं धर्माद्यं वा वृणीष्व माम् ॥ १२.२०९.७ ॥
ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด เหตุใดท่านจึงจมอยู่ในฌาน เราจะประทานความรู้แก่ท่าน หรือท่านจะเลือกสิ่งใดจากเราที่ขึ้นต้นด้วยธรรมก็ได้
12.209.8
तच्छ्रुत्वा मुनिरालोच्य संभ्रमाविष्टमानसः ।
किंनु स्यादिति संचिन्त्य वाक्यमाहापरं प्रति ॥ १२.२०९.८ ॥
ฤๅษีได้ฟังดังนั้นแล้ว จิตใจถูกความตื่นตระหนกครอบงำ ครุ่นคิดว่า "นี่จะเป็นอะไรหนอ" แล้วจึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่อีกผู้หนึ่ง
12.209.9
कस्त्वं भवानण्डं बिभेद मध्ये ।
समास्थितो वाक्यमुदीरयन्माम्।
न रूपमन्यत्तव दृश्यते वै ।
ईदृग्विधस्त्वं समधिष्ठितोऽसि ॥ १२.२०९.९ ॥
ท่านเป็นผู้ใด ผู้แยกไข่ออกตรงกลาง ท่านยืนอยู่ที่นี่และกล่าววาจานี้กับข้าพเจ้า แต่ข้าพเจ้าไม่เห็นรูปร่างอื่นของท่านเลย ท่านประทับอยู่ในรูปเช่นนี้
12.209.10
पुनस्तमाह स मुनिमनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
न मां मूढा विजानन्ति ज्ञानिनो मां विदन्त्युत ॥ १२.२०९.१० ॥
ฤๅษีนั้นกล่าวกับท่านอีกครั้งว่า "เราไม่มีที่สิ้นสุด ยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก คนหลงไม่รู้จักเรา ส่วนผู้มีปัญญาย่อมรู้จักเรา"
12.209.11
तं प्रत्याह मुनिः श्रीमान्प्रणतो विनयान्वितः ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि तव तत्वं ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.११ ॥
ฤๅษีผู้รุ่งโรจน์ ก้มกราบด้วยความถ่อมตน กล่าวกับท่านว่า "ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้จักท่าน โปรดบอกข้าพเจ้าถึงสภาวะที่แท้จริงของท่าน"
12.209.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदं प्राह लोकपः ।
ज्ञानेन मां विजानीहि नान्यथा शक्तिरस्ति ते ॥ १२.२०९.१२ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของฤๅษีแล้ว ผู้เป็นใหญ่แห่งโลกทั้งหลายตรัสแก่พระนารทะว่า "จงรู้จักเราด้วยปัญญา มิฉะนั้นท่านไม่มีกำลังที่จะรู้ได้"
12.209.13
कीदृग्विधं तु तज्ज्ञानं येन जानामि ते तनुम् ।
अनन्त तन्मे ब्रूहि त्वं यद्यनुग्रहवानहम् ॥ १२.२०९.१३ ॥
ความรู้เช่นไรเล่าที่ข้าพเจ้าจะรู้จักรูปของท่านได้ ข้าแต่พระองค์ผู้ไม่มีที่สิ้นสุด หากพระองค์ทรงโปรดข้าพเจ้า ขอโปรดบอกความรู้นั้นแก่ข้าพเจ้าด้วย
12.209.14
विकल्पहीनं विपुलं तस्य चूरं शिवं परम् ।
ज्ञानं तत्तेन जानासि साधनं प्रति ते मुने ॥ १२.२०९.१४ ॥
ความรู้นั้นปราศจากความคิดแบ่งแยก กว้างใหญ่ บริสุทธิ์ เป็นมงคล และสูงสุด ข้าแต่ฤๅษี ท่านรู้จักความรู้นั้นว่าเป็นวิธีปฏิบัติ
12.209.15
अत्रावृत्य स्थितं ह्येतत्तच्छुद्धमितरन्मृषा ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं संक्षेपान्मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.१५ ॥
สิ่งที่ดำรงอยู่ในที่นี้ ถูกปกคลุมไว้ คือความบริสุทธิ์ ส่วนสิ่งอื่นเป็นเท็จ ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐ ทั้งหมดนี้ได้บอกแก่ท่านโดยย่อแล้ว
12.209.16
त्वमेव तव यत्तत्वं ब्रूहि लोकगुरो मम ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.१६ ॥
ขอให้พระองค์เองบอกความจริงของพระองค์แก่ข้าพเจ้า ข้าแต่ครูแห่งโลก ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ว่าพระองค์เป็นเช่นไร ข้าแต่พระผู้ไม่เสื่อมสูญ
12.209.17
ततः प्रहस्य भगवान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां न मे चास्यं श्रुतिर्न च ॥ १२.२०९.१७ ॥
ครั้นแล้ว พระผู้เป็นเจ้าทรงหัวเราะ และตรัสด้วยพระสุรเสียงก้องดั่งเมฆว่า ผู้เป็นใหญ่แห่งสรรพสัตว์ตรัสว่า "เราไม่มีปาก และไม่มีหู"
12.209.18
न घ्राणजिह्वे दृक्चैव त्वचा नास्ति तथा मुने ।
कथं वक्ष्यामि चात्मानमशरीरस्तथाप्यहम् ॥ १२.२०९.१८ ॥
ข้าแต่ฤๅษี เราไม่มีจมูก ลิ้น ตา และผิวหนังเช่นกัน เราไม่มีร่างกาย แล้วเราจะกล่าวถึงตัวเราเองได้อย่างไร
12.209.19
तज्ज्ञात्वा विस्मयाविष्टो मुनिराह प्रणम्य तम् ।
येन त्वं पूर्वमात्मानमनन्तोऽहं बृहत्तरः।
शतोऽहमिति मां प्रीतः प्रोक्तवानसि तत्कथम् ॥ १२.२०९.१९ ॥
ฤๅษีรู้ดังนั้นแล้ว เต็มไปด้วยความอัศจรรย์ จึงก้มกราบและกล่าวว่า "พระองค์เคยตรัสแก่ข้าพเจ้าก่อนว่าพระองค์ไม่มีที่สิ้นสุด ยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก และด้วยความพอพระทัย ทรงเรียกข้าพเจ้าว่า 'ร้อย' เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น"
12.209.20
पुनस्तमाह भगवांस्तवाप्यक्षाणि सन्ति वै ।
त्वमेनं ब्रूहि चात्मानं यदि शक्नोषि नारद ॥ १२.२०९.२० ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐตรัสกับท่านอีกครั้งว่า "ท่านเองก็มีอินทรีย์ นารทะ หากท่านทำได้ จงบอกสิ่งนี้ และบอกตัวท่านเองด้วย"
12.209.21
आत्मा यथा तव मुने विदितस्तु भविष्यति ।
मां च जानासि तेन त्वमेकं साधनमावयोः।
इत्युक्त्वा भगवान्देवस्ततो नोवाच किंचन ॥ १२.२०९.२१ ॥
ฤๅษีเอ๋ย อาตมันของท่านจะเป็นที่รู้แจ้งตามที่เป็นอยู่ เจ้าก็รู้จักเรา เพราะเหตุนั้น นี่จึงเป็นวิธีการเดียวของเราทั้งสอง เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระผู้เป็นเจ้าก็มิได้ตรัสสิ่งใดต่อไป
12.209.22
नारदोऽप्युत्स्मयन्खिन्नः क्व गतोऽसाविति प्रभुः ।
स्थित्वा स दीर्घकालं च मुनिर्व्यामूढमानसः ॥ १२.२०९.२२ ॥
แม้นารทะก็ยิ้มทั้งที่กังวลใจ และถามว่า พระองค์ผู้เป็นใหญ่เสด็จไปที่ใดแล้วหนอ ฤๅษีนั้นยืนอยู่เป็นเวลานาน ด้วยจิตใจที่งุนงง
12.209.23
आह मां भगवान्देवस्त्वनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
तेनाहमिति सर्वस्य को वानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.२३ ॥
พระผู้เป็นเจ้าได้ตรัสกับเราว่า เราไม่มีที่สิ้นสุดและยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก เพราะเหตุนั้น ใครเล่าคือ 'เรา' ของทุกสิ่ง หรือใครเล่าที่ไม่มีที่สิ้นสุดและยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก
12.209.24
केयमुर्वी ह्यनन्ताख्या बृहती नूनमेव सा ।
यस्यां जानन्ति भूतानि विलीनानि ततस्ततः।
एनां पृच्छामि तरुणीं सैषा नूनमुवाच माम् ॥ १२.२०९.२४ ॥
แผ่นดินที่ชื่ออนันตาคืออะไรกัน นางย่อมกว้างใหญ่แน่แท้ เป็นที่ซึ่งสรรพสัตว์ดับสูญลงอยู่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เราจะถามหญิงสาวนางนี้ นางคงได้กล่าวกับเราแน่แท้
12.209.25
इत्येवं स मुनिः श्रीमान्कृत्वा निश्चयमात्मनः ।
स भूतलं समाविश्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२५ ॥
ฤๅษีผู้รุ่งเรืองนั้นตั้งความมุ่งมั่นของตนไว้แล้วดังนี้ ก็ลงสู่พื้นผิวของแผ่นดิน ประนมกราบลง แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
12.209.26
आश्चर्यासि च धन्यासि वृहती त्वं वसुन्धरे ।
त्वामत्र वेत्तुमिच्छामि याग्दृभूताऽसि शोभने ॥ १२.२०९.२६ ॥
ข้าแต่วสุนธรา ท่านเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล ท่านกว้างใหญ่ ข้าแต่ผู้งดงาม ข้าปรารถนาจะรู้ว่าท่านเป็นผู้มีสภาพเช่นไร
12.209.27
तच्छ्रुत्वा धरणी देवी स्मयमानाऽब्रवीदिदम् ।
नाहं हि बृहती विप्र न चानन्ता च सत्तम ॥ १२.२०९.२७ ॥
เมื่อได้ยินเช่นนั้น พระธรณีเทวี ยิ้มแล้วกล่าวว่า ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่ได้กว้างใหญ่ และไม่ได้ไม่มีที่สิ้นสุด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี
12.209.28
कारणं मम यो गन्धो गन्धात्मानं ब्रवीहि तम् ।
ततो मुनिस्तद्धि तत्वं प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२८ ॥
เหตุของเราคือกลิ่นนั้น จงบอกสภาพของกลิ่นแก่เราเถิด จากนั้นฤๅษีเมื่อเข้าใจสัจธรรมนั้นแล้ว ก็ประนมกราบลงแล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
12.209.29
कारणं मे जलं मत्तो बृहत्तरतमं हि तत् ॥ १२.२०९.२९ ॥
เหตุของเราคือน้ำ น้ำนั้นยิ่งใหญ่กว่าเราเสียอีก
12.209.30
स समुद्रं मुनिर्गत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ॥ १२.२०९.३० ॥
ฤๅษีนั้นไปยังมหาสมุทร ประนมกราบลง แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ ท่านเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล แท้จริงท่านไม่มีที่สิ้นสุดและยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก
12.209.31
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्यमव्यय ।
तच्छ्रुत्वा सरितानाथः समुद्रो मुनिमब्रवीत् ॥ १२.२०९.३१ ॥
ข้าปรารถนาจะรู้จักท่าน ผู้ไม่มีวันเสื่อมสูญ ท่านเป็นผู้มีสภาพเช่นไร เมื่อได้ยินดังนั้น มหาสมุทรผู้เป็นใหญ่แห่งแม่น้ำทั้งหลาย ก็กล่าวกับฤๅษี
12.209.32
कारणं मेऽत्र संपृच्छ रसात्मानं बृहत्तरम् ।
ततो बृहत्तरं विद्वंस्त्वं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३२ ॥
ที่นี่ ท่านจงถามถึงเหตุของเรา ผู้มีรสเป็นสภาพและยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก แล้วดูก่อนผู้รู้ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ท่านจงถามถึงผู้ที่ยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก
12.209.33
ततो मुनिर्यथायोगं जलं तत्वमवेक्ष्य तत् ।
जलात्मानं प्रणम्याह जलतत्वस्थितो मुनिः ॥ १२.२०९.३३ ॥
จากนั้นฤๅษีพิจารณาหลักแห่งน้ำนั้นตามควรแก่เหตุ ประนมกราบต่อผู้มีน้ำเป็นสภาพ แล้วกล่าว ฤๅษีนั้นตั้งมั่นอยู่ในหลักแห่งน้ำ
12.209.34
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामिकीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३४ ॥
ท่านเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล แท้จริงท่านไม่มีที่สิ้นสุดและยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก ข้าปรารถนาจะฟังเรื่องของท่าน ข้าแต่ผู้ไม่มีวันเสื่อมสูญ ท่านเป็นผู้มีสภาพเช่นไร
12.209.35
ततो रसात्म…मुनिमाह पुनः पुनः ।
ममापि कारणं पृच्छ तेजोरूपं विभावसुम्।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम् ॥ १२.२०९.३५ ॥
จากนั้นผู้มีรสเป็นสภาพ...กล่าวกับฤๅษีซ้ำแล้วซ้ำเล่า จงถามถึงเหตุของเราด้วย คือภาวิภาวสุ ผู้มีรูปเป็นไฟ ข้าแต่พราหมณ์ เราไม่ได้ยิ่งใหญ่กว่า และไม่ได้ไม่มีที่สิ้นสุด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สัตว์
12.209.36
ततोऽग्निं प्रणिपत्याह मुनिर्विस्मितमानसः ।
यज्ञात्मानं महावासं सर्वभूतनमस्कृतम् ॥ १२.२०९.३६ ॥
จากนั้นฤๅษีมีจิตใจประหลาดใจ ประนมกราบต่ออัคนีแล้วกล่าวว่า ข้าแต่ท่านผู้มีอัตตาเป็นยัญ ผู้มีที่พำนักอันยิ่งใหญ่ ผู้ที่สรรพสัตว์นอบน้อมบูชา
12.209.37
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३७ ॥
ท่านเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล ท่านไม่มีที่สิ้นสุดและยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก ข้าแต่ผู้ไม่มีวันเสื่อมสูญ ข้าปรารถนาจะรู้ว่าท่านเป็นผู้มีสภาพเช่นไร
12.209.38
ततः प्रहस्य भगवान्मुनिं स्विष्टकृदब्रवीत् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम।
कारणं मम रूपं यत्तं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३८ ॥
ฝ่ายพระสวิษฏกฤต (อัคนี) ผู้เป็นสิริมงคล ทรงหัวเราะแล้วตรัสกับฤๅษีว่า ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่ได้ยิ่งใหญ่กว่า และไม่ได้ไม่มีที่สิ้นสุด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี จงถามเขาถึงเหตุแห่งรูปของเรา
12.209.39
ततो योगक्रमेणैव प्रतीतं तं प्रविश्य सः ।
रूपात्मानं प्रणम्याह नारदो वदतांवरः ॥ १२.२०९.३९ ॥
จากนั้น นารทะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักพูด เข้าไปในผู้นั้นตามวิธีโยคะที่ปรากฏแก่ตน ประนมกราบต่ออัตตาแห่งรูป แล้วกล่าวว่า
12.209.40
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४० ॥
ท่านเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล ท่านไม่มีที่สิ้นสุดและยิ่งใหญ่กว่านั้นอีก ข้าแต่ผู้ไม่มีวันเสื่อมสูญ ข้าปรารถนาจะรู้ว่าท่านเป็นผู้มีสภาพเช่นไร
12.209.41
उत्स्मयित्वा तु रूपात्मा तं मुनिं प्रत्युवाच ह ।
वायुर्मे कारणं ब्रह्मंस्तं पृच्छ मुनिसत्तम।
मत्तो बहुतरः श्रीमाननन्तश्च महाविलम् ॥ १२.२०९.४१ ॥
รูปาตมัน ยิ้มแล้วตรัสตอบฤๅษีนั้น โอ้พราหมณ์ วายุคือเหตุแห่งรูปของเรา จงไปถามท่านเถิด โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ช่องว่างอันยิ่งใหญ่นั้นยิ่งใหญ่กว่าเรามากนัก รุ่งโรจน์และไม่มีที่สุด
12.209.42
स मारुतं प्रणम्याह भगवान्मुनिसत्तमः ।
योगसिद्धो महायोगी ज्ञानविज्ञानपारगः ॥ १२.२०९.४२ ॥
พระผู้มีบุญ ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด ผู้บรรลุโยคะ มหาโยคีผู้ข้ามไปถึงฝั่งแห่งความรู้และความเข้าใจ ถวายความนอบน้อมแด่วายุแล้วกล่าวขึ้น
12.209.43
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४३ ॥
ท่านน่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล แท้จริงท่านไม่มีที่สุด และยิ่งใหญ่กว่าสิ่งที่ยิ่งใหญ่ โอ้ผู้ไม่เสื่อมสลาย ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ว่าท่านเป็นผู้เช่นไร
12.209.44
ततो वायुर्हि संप्राह नारदं मुनिसत्तमम् ।
कारणं पृच्छ भगवन्स्पर्शात्मानं ममाद्य वै ॥ १२.२०९.४४ ॥
ลำดับนั้น วายุตรัสแก่นารท ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด โอ้ผู้เป็นสิริมงคล จงถามถึงเหตุเถิด วันนี้เราคือผู้มีธรรมชาติแห่งการสัมผัส
12.209.45
मत्तो बृहत्तरः श्रीमाननन्तश्च तथैव सः ।
ततोस्य वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मानमुवाच सः ॥ १२.२०९.४५ ॥
ท่านยิ่งใหญ่กว่าเรา รุ่งโรจน์และไม่มีที่สุดเช่นกัน ครั้นได้ฟังคำของนารทแล้ว วายุจึงกล่าวแก่ผู้มีธรรมชาติแห่งการสัมผัส
12.209.46
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४६ ॥
ท่านน่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล แท้จริงท่านไม่มีที่สุด และยิ่งใหญ่กว่าสิ่งที่ยิ่งใหญ่ โอ้ผู้ไม่เสื่อมสลาย ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ว่าท่านเป็นผู้เช่นไร
12.209.47
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मा मुनिमब्रवीत् ।
नाहं वृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ॥ १२.२०९.४७ ॥
ครั้นได้ฟังคำของนารทแล้ว ผู้มีธรรมชาติแห่งการสัมผัสจึงกล่าวแก่ฤๅษีว่า โอ้พราหมณ์ โอ้ผู้ประเสริฐที่สุด เราหาได้ยิ่งใหญ่กว่าสิ่งที่ยิ่งใหญ่ไม่ และก็หาได้ไม่มีที่สุดไม่
12.209.48
कारणं मम चैवेममाकाशं च बृहत्तरम् ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वव्यापिनमव्ययम् ॥ १२.२०९.४८ ॥
เหตุของเราและของท้องฟ้านี้ยิ่งใหญ่กว่าอีก โอ้เสือในหมู่ฤๅษี จงไปถามท่านผู้แผ่ซ่านไปทั่ว และไม่เสื่อมสลายนั้นเถิด
12.209.49
तच्छ्रुत्वा नारदः श्रीमान्वाक्यं वाक्यविशारदः ।
आकाशं समुपागम्य प्रणम्याह कृताञ्जलिः ॥ १२.२०९.४९ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำนั้นแล้ว นารทผู้รุ่งโรจน์ ผู้ชำนาญในถ้อยคำ เข้าไปหาท้องฟ้า ถวายความนอบน้อม ประนมมือ แล้วกล่าวว่า
12.209.50
आश्चर्योसि न धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५० ॥
ท่านน่าอัศจรรย์ ท่านไม่เป็นสิริมงคล ท่านไม่มีที่สุดและยิ่งใหญ่กว่าสิ่งที่ยิ่งใหญ่ โอ้ผู้ไม่เสื่อมสลาย ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ว่าธรรมชาติของท่านเป็นเช่นไร
12.209.51
आकाशस्तमुवाचेदं प्रहसन्मुनिसत्तमम् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मञ्शब्दो वै कारणं मम।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स वै मत्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.५१ ॥
ท้องฟ้าหัวเราะแล้วตรัสกับฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดว่า "โอ้พราหมณ์ เราหาได้ยิ่งใหญ่ไม่ เสียงนั้นแลคือเหตุของเรา โอ้เสือในหมู่ฤๅษี จงไปถามท่านเถิด ท่านยิ่งใหญ่กว่าเรา"
12.209.52
ततो ह्याविश्य चाकाशं शब्दात्मानमुवाच ह ।
स्वरव्यञ्जनसंयुक्तं नानाहेतुविभूषितम्।
वेदाख्यं परमं गुह्यं वेदकारणमच्युतम् ॥ १२.२०९.५२ ॥
ลำดับนั้น เมื่อเข้าไปในท้องฟ้าแล้ว จึงตรัสแก่ตัวตนแห่งเสียงว่า "ประกอบด้วยสระและพยัญชนะ ประดับด้วยเหตุผลต่าง ๆ เป็นความลับอันสูงสุดที่เรียกว่าเวท เป็นเหตุแห่งเวท ผู้ไม่เสื่อมสลาย"
12.209.53
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५३ ॥
ท่านน่าอัศจรรย์และเป็นสิริมงคล แท้จริงท่านไม่มีที่สุด และยิ่งใหญ่กว่าสิ่งที่ยิ่งใหญ่ โอ้ผู้ไม่เสื่อมสลาย ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้ฟังว่าธรรมชาติของท่านเป็นเช่นไร
12.209.54
वेदात्मा प्रत्युवाचेदं नारदं मुनिपुङ्गवम् ।
मया कारणभूतेन सर्ववेत्ता पितामहः ॥ १२.२०९.५४ ॥
ตัวตนแห่งเวทตรัสตอบนารทผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษีว่า "เราซึ่งเป็นเหตุนั้น ปิตามหะผู้รู้ทุกสิ่งคือผู้นั้น"
12.209.55
ब्रह्मणो बुद्धिसंस्थानमास्थितोऽहं महामुने ।
तस्माद्वृहत्तरो मत्तः पद्मयोनिर्महामतिः।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०९.५५ ॥
โอ้มหาฤๅษี เราดำรงอยู่ในสถานแห่งปัญญาของพระพรหม เพราะเหตุนั้น พระพรหมผู้เกิดจากดอกบัว ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ จึงยิ่งใหญ่กว่าเรา โอ้เสือในหมู่ฤๅษี จงไปถามท่านผู้เป็นเหตุแห่งเหตุทั้งปวงเถิด
12.209.56
ब्रह्मलोकं ततो गत्वा नारदो मुनिपुङ्गवैः ।
सेव्यमानं महात्मानं लोकपालैर्मरुद्गणैः ॥ १२.२०९.५६ ॥
ลำดับนั้น นารทได้ไปยังพรหมโลก และได้เห็นมหาตมันผู้มีฤๅษีผู้ประเสริฐเป็นบริวาร พร้อมด้วยโลกบาลและหมู่มรุตทั้งหลาย
12.209.57
समुद्रैश्च सरिद्भिश्च भूततत्वैः सभूधरैः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ज्योतिषां च गणैस्तथा ॥ १२.२०९.५७ ॥
มีมหาสมุทรและแม่น้ำ ธาตุทั้งหลายพร้อมด้วยภูเขา คันธรรพ์และอัปสร และหมู่แห่งดวงดาวทั้งหลายเป็นบริวารด้วยเช่นกัน
12.209.58
स्तुतिस्तोमग्रहस्तोभैस्तथा वेदैर्मुनीश्वरैः ।
उपास्यमानं ब्रह्माणं लोकनाथं परात्परम् ॥ १२.२०९.५८ ॥
พระพรหมอันเหล่าฤๅษีผู้เป็นใหญ่ พร้อมทั้งเวททั้งหลาย บูชาด้วยบทสรรเสริญ และบทร้องรับ ผู้เป็นเจ้าแห่งโลก สูงยิ่งกว่าสิ่งที่สูงสุด
12.209.59
हिरण्यगर्भं विश्वेशं चतुर्वक्रेण भूषितम् ।
प्रणम्य प्राञ्जलिः प्रह्वस्तमाह मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२०९.५९ ॥
ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด ถวายความนอบน้อมแด่พระผู้มีครรภ์เป็นทองคำ เป็นเจ้าแห่งจักรวาล ผู้ประดับด้วยสี่พักตร์ แล้วประนมมือ ค้อมตัวลง กล่าวกับพระองค์
12.209.60
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.६० ॥
ท่านน่าอัศจรรย์ ท่านเป็นสิริมงคล แท้จริงท่านไม่มีที่สุด และยิ่งใหญ่ที่สุด ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้จักท่าน โอ้ผู้ไม่เสื่อมสลาย ท่านมีธรรมชาติเช่นไร
12.209.61
तच्छ्रुत्वा भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
उत्स्मयन्मुनिमाहेदं कर्ममूलस्य लोपकम् ॥ १२.२०९.६१ ॥
พระพรหมผู้เป็นพระผู้ทรงพระภาคทรงสดับเช่นนั้นแล้ว ผู้เป็นปู่ของโลกทั้งปวง ทรงยิ้มแย้มและตรัสคำนี้แก่ฤๅษี ซึ่งทำลายรากเหง้าแห่งกรรม
12.209.62
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ।
लोकानां मम सर्वेषां नाथभूतो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६२ ॥
ดูกรพราหมณ์ ผู้ประเสริฐแห่งผู้ดี เราไม่ใช่ผู้ยิ่งใหญ่ที่สุด และก็ไม่ใช่ผู้ไม่มีที่สุด ผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดคือผู้เป็นเจ้าของโลกทั้งปวง รวมทั้งเราด้วย
12.209.63
नन्दगोपकुले गोपकुमारैः परिवारितः ।
समस्तजगतां गोप्ता गोपवेषेण संस्थितः ॥ १२.२०९.६३ ॥
ในวงศ์ของนันทโคปาละผู้เลี้ยงโค ทรงถูกล้อมด้วยเด็กเลี้ยงโค ผู้คุ้มครองโลกทั้งปวงประทับอยู่ในร่างของคนเลี้ยงโค
12.209.64
मद्रूपं च समास्थाय जगत्सृष्टिं करोति सः ।
ऐशानमास्थितः श्रीमान्हन्ति नित्यं हि पाति च ॥ १२.२०९.६४ ॥
พระองค์ทรงรับรูปของเรา แล้วทรงสร้างโลก ทรงรับรูปของพระอิศานะ ผู้รุ่งเรืองนั้นย่อมทำลายเสมอและทรงรักษาด้วย
12.209.65
विष्णुः स्वरूपरूपोऽसौ कारणं स हरिर्मम ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स चानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६५ ॥
พระวิษณุ ผู้มีรูปเป็นสภาวะของพระองค์เอง พระหริองค์นั้นเป็นเหตุของเรา ดูกรผู้เป็นเสือในหมู่ฤๅษี จงถามพระองค์นั้นเถิด พระองค์ทรงเป็นผู้ไม่มีที่สุดและยิ่งใหญ่ที่สุด
12.209.66
ततोऽवतीर्य भगवान्ब्रह्मलोकान्महामुनिः ।
नन्दगोपकुले विष्णुमेनं कृष्णं जगत्पतिम् ॥ १२.२०९.६६ ॥
ครั้นแล้ว มหาฤๅษีผู้ทรงพระภาคเสด็จลงจากพรหมโลก ได้ทรงเห็นพระวิษณุองค์นี้ คือพระกฤษณะ ผู้เป็นเจ้าแห่งโลก ในวงศ์ของนันทโคปาละผู้เลี้ยงโค
12.209.67
बालक्रीडनकासक्तं वत्सजालविभूषितम् ।
पाययित्वाथ बध्नन्तं धूलिधूम्राननं परम् ॥ १२.२०९.६७ ॥
ทรงหมกมุ่นอยู่กับการเล่นของเด็ก ทรงประดับด้วยฝูงลูกโค ทรงให้โคดื่มน้ำแล้วทรงผูกโค พระพักตร์หมองด้วยฝุ่น ทรงเป็นพระผู้สูงสุด
12.209.68
गाहमानैर्हसद्भिश्च नृत्यद्भिश्च समन्ततः ।
पाणिवादनकैश्चैव संवृतं वेणुवादकैः ॥ १२.२०९.६८ ॥
ทรงถูกล้อมรอบทุกด้านด้วยเด็กทั้งหลายที่ดำลงในน้ำ หัวเราะ เต้นรำ ตบมือ และเป่าขลุ่ย
12.209.69
प्रणिपत्याब्रवीदेनं नारदो भगवान्मुनिः ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः।
वेत्ताऽसि चाव्ययश्चासि वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.२०९.६९ ॥
พระนารทผู้ทรงพระภาคและเป็นฤๅษี ถวายบังคมแล้วกราบทูลพระองค์ว่า "พระองค์เป็นอัศจรรย์และเป็นผู้มีบุญ ทรงไม่มีที่สุดและยิ่งใหญ่ที่สุด พระองค์ทรงเป็นผู้รู้และไม่มีวันเสื่อม ข้าพระองค์ปรารถนาจะรู้ว่าพระองค์เป็นเช่นไร"
12.209.70
ततः प्रहस्य भगवान्नारदं प्रत्युवाच ह ।
मत्तः परतरं नास्ति मत्तः सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२०९.७० ॥
ครั้นแล้ว พระผู้ทรงพระภาคทรงยิ้มแล้วตรัสตอบพระนารทว่า "ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าเรา สรรพสิ่งตั้งอยู่ได้เพราะเรา"
12.209.71
मतो बृहत्तरं नान्यदहमेव बृहत्तरः ।
आकाशे च स्थितः पूर्वमुक्तवानहमेव ते ॥ १२.२०९.७१ ॥
ไม่มีผู้อื่นยิ่งใหญ่กว่าเรา เรานั่นแลเป็นผู้ยิ่งใหญ่ที่สุด เมื่อก่อนนี้ เราประทับอยู่บนท้องฟ้าแล้วได้ตรัสเรื่องนี้แก่เธอเอง
12.209.72
न मां वेत्ति जनः कश्चिन्माया मम दुरत्यया ।
भक्त्या त्वनन्यया युक्ता मां विजानन्ति योगिनः ॥ १२.२०९.७२ ॥
ไม่มีใครรู้จักเราอย่างแท้จริง มายาของเราเอาชนะได้ยาก แต่โยคีผู้ประกอบด้วยภักดีอันไม่แยกจากกันย่อมรู้จักเรา
12.209.73
प्रियोसि मम भक्तोसि मम तत्वं विलोकय ।
ददामि तव तज्ज्ञानं येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७३ ॥
เธอเป็นที่รักของเรา เป็นผู้ภักดีของเรา จงเห็นสภาวะที่แท้จริงของเราเถิด เราจะประทานความรู้นั้นแก่เธอ ซึ่งจะทำให้เธอเห็นความจริงได้แจ่มชัด
12.209.74
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७४ ॥
แก่ผู้ภักดีอื่นๆ ผู้มีจิตยินดีในโยคะของเรา เราก็ประทานความรู้อันเป็นทิพย์ ซึ่งจะทำให้เธอเห็นความจริง
12.209.75
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च तेन ते यान्ति मत्पदम् ॥ १२.२०९.७५ ॥
แก่ผู้ภักดีอื่นๆ ผู้มีจิตยินดีในโยคะของเรา เราก็ประทานความรู้อันเป็นทิพย์ ด้วยความรู้นั้นพวกเขาย่อมไปยังที่ของเรา
12.209.76
एवमुक्त्वा ययौ कृष्णो नन्दगोपगृहं हरिः ॥ १२.२०९.७६ ॥
พระกฤษณะผู้เป็นพระหริ ตรัสดังนี้แล้วก็เสด็จไปยังเรือนของนันทโคปาละผู้เลี้ยงโค
12.209.77
एतत्ते कथितं राजन्विष्णुतत्वमनुत्तमम् ।
भजस्वैनं विशालाक्षं जपन्कृष्णेति सत्तम ॥ १२.२०९.७७ ॥
ดูกรพระราชา ความจริงอันสูงสุดของพระวิษณุนี้ได้ถูกเล่าแก่พระองค์แล้ว ดูกรผู้ประเสริฐแห่งผู้ดี จงบูชาพระองค์ผู้มีตาอันกว้างนี้ พร้อมกับสวดพระนามว่ากฤษณะ
12.209.78
मोहयन्मां तथा त्वां च शृणोत्येष मयेरितान् ।
धर्मात्मा च महाबाहो भक्तान्रक्षति नान्यथा ॥ १२.२०९.७८ ॥
พระองค์ทรงทำให้เราและเจ้าหลงด้วย และทรงสดับถ้อยคำที่เรากล่าว ดูกรผู้มีแขนอันทรงพลัง พระองค์เป็นผู้มีจิตธรรม และทรงคุ้มครองผู้ภักดีของพระองค์ มิใช่เป็นอย่างอื่นเลย