మహాభారతం · అధ్యాయం 12.209
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.209.1
पितामह महाप्राज्ञ केशवस्य महात्मनः ।
वक्तुमर्हसि तत्त्वेन माहात्म्यं पुनरेव तु ॥ १२.२०९.१ ॥
పితామహా, మహాప్రాజ్ఞా, మహాత్ముడైన కేశవుని మహిమను మీరు తత్త్వంగా మరలా చెప్పడానికి అర్హులు.
12.209.2
न तृप्याम्यहमप्येनं पश्यञ्शृण्वंश्च भारत ।
एवं कृष्णं महाबाहो तस्मादेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.२ ॥
భారతా, ఈయనను చూస్తూ వింటూ కూడా నేను తృప్తి చెందను. అందువల్ల మహాబాహూ, కృష్ణుని గురించి ఇది నాకు చెప్పండి.
12.209.3
शृणु राजन्कथामेतां वैष्णवीं पापनाशनीम् ।
नारदो मां पुरा प्राह यामहं ते वदामि ताम् ॥ १२.२०९.३ ॥
రాజా, పాపాన్ని నశింపజేసే ఈ వైష్ణవ కథను వినుము. పూర్వం నారదుడు నాకు చెప్పినదానిని నీకు చెబుతున్నాను.
12.209.4
देवर्षिर्नारदः पूर्वं तत्वं वेत्स्यामि वै हरेः ।
इति संचिन्त्य मनसा दध्यौ ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.२०९.४ ॥
దేవర్షి నారదుడు పూర్వం 'హరి తత్త్వాన్ని నిశ్చయంగా తెలుసుకుంటాను' అని మనసులో ఆలోచించి, సనాతన బ్రహ్మను ధ్యానించాడు.
12.209.5
हिमालये शुभे दिव्ये दिव्यं वर्षशतं किल ।
अनुच्छ्वसन्निराहारः संयतात्मा जितेन्द्रियः ॥ १२.२०९.५ ॥
శుభమైన దివ్యమైన హిమాలయంలో దివ్యమైన నూరు సంవత్సరాలు, శ్వాసను నిగ్రహించి, ఆహారం లేక, ఆత్మసంయమంతో, ఇంద్రియజయిగా (ఆయన తపస్సు చేశాడు).
12.209.6
ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्तं मुनिप्रवरं प्रति ।
मेघगम्भीरनिर्घोषा दिव्या वाह्याऽशरीरिणी ॥ १२.२०९.६ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో ఆ మునిశ్రేష్ఠునికి ఉద్దేశించి ఒక వాణి వినిపించింది—మేఘగర్జనలా గంభీరమైన, దివ్యమైన, బాహ్యమైన, అశరీరమైన వాణి.
12.209.7
किमर्थं त्वं समापन्नो ध्यानं मुनिवरोत्तम ।
अहं ददामि ते ज्ञानं धर्माद्यं वा वृणीष्व माम् ॥ १२.२०९.७ ॥
ముని శ్రేష్ఠుడా, నీవు ఎందుకు ధ్యానంలో మునిగి ఉన్నావు? నేను నీకు జ్ఞానాన్ని ఇస్తాను, లేదా ధర్మం మొదలైనవాటిలో ఏది కోరుతావో నన్ను కోరుకో.
12.209.8
तच्छ्रुत्वा मुनिरालोच्य संभ्रमाविष्टमानसः ।
किंनु स्यादिति संचिन्त्य वाक्यमाहापरं प्रति ॥ १२.२०९.८ ॥
అది విని ఆ ముని మనసు కలతచెంది ఆలోచించాడు. 'ఇది ఏమై ఉంటుంది?' అని తలచి మరొకరితో ఈ మాట అన్నాడు.
12.209.9
कस्त्वं भवानण्डं बिभेद मध्ये ।
समास्थितो वाक्यमुदीरयन्माम्।
न रूपमन्यत्तव दृश्यते वै ।
ईदृग्विधस्त्वं समधिष्ठितोऽसि ॥ १२.२०९.९ ॥
అండాన్ని మధ్యలో చీల్చిన నీవు ఎవరు? మధ్యలో నిలిచి నాతో ఈ మాట పలుకుతున్న నీకు వేరే రూపం కనిపించడం లేదు; ఇట్టి రూపంలోనే నీవు నిలిచి ఉన్నావు.
12.209.10
पुनस्तमाह स मुनिमनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
न मां मूढा विजानन्ति ज्ञानिनो मां विदन्त्युत ॥ १२.२०९.१० ॥
మళ్ళీ ఆ ముని అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'నేను అనంతుడను, మహోన్నతుడను. మూఢులు నన్ను తెలుసుకోలేరు; జ్ఞానులే నన్ను తెలుసుకుంటారు.'
12.209.11
तं प्रत्याह मुनिः श्रीमान्प्रणतो विनयान्वितः ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि तव तत्वं ब्रवीहि मे ॥ १२.२०९.११ ॥
అతనితో ఆ శ్రీమంతుడైన ముని వినయంతో నమస్కరిస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'నేను మిమ్మల్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను; మీ తత్వాన్ని నాకు చెప్పండి.'
12.209.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदं प्राह लोकपः ।
ज्ञानेन मां विजानीहि नान्यथा शक्तिरस्ति ते ॥ १२.२०९.१२ ॥
అతని ఆ మాటలు విని లోకపాలకుడు నారదునితో ఇలా అన్నాడు: 'జ్ఞానం ద్వారా నన్ను తెలుసుకో; లేకపోతే నీకు ఆ శక్తి లేదు.'
12.209.13
कीदृग्विधं तु तज्ज्ञानं येन जानामि ते तनुम् ।
अनन्त तन्मे ब्रूहि त्वं यद्यनुग्रहवानहम् ॥ १२.२०९.१३ ॥
ఆ జ్ఞానం ఏ విధమైనది, దాని ద్వారా నేను నీ రూపాన్ని తెలుసుకోగలను? అనంతుడా, నీవు నాపై అనుగ్రహం కలవాడవైతే అది నాకు చెప్పు.
12.209.14
विकल्पहीनं विपुलं तस्य चूरं शिवं परम् ।
ज्ञानं तत्तेन जानासि साधनं प्रति ते मुने ॥ १२.२०९.१४ ॥
ఆ జ్ఞానం వికల్పరహితం, విశాలం, పవిత్రం, శివం, పరమమైనది. ముని, దాని ద్వారానే నీవు సాధనాన్ని తెలుసుకుంటావు.
12.209.15
अत्रावृत्य स्थितं ह्येतत्तच्छुद्धमितरन्मृषा ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं संक्षेपान्मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.१५ ॥
ఇక్కడ ఆవృతమై నిలిచి ఉన్నదే శుద్ధం, ఇతరమంతా మిథ్య. మునిశ్రేష్ఠా, ఇదంతా నీకు సంక్షేపంగా చెప్పబడింది.
12.209.16
त्वमेव तव यत्तत्वं ब्रूहि लोकगुरो मम ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.१६ ॥
నీ తత్వాన్ని నీవే చెప్పు, లోకగురూ. అవ్యయా, నీవు ఏ స్వరూపుడవో తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.
12.209.17
ततः प्रहस्य भगवान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां न मे चास्यं श्रुतिर्न च ॥ १२.२०९.१७ ॥
అప్పుడు భగవంతుడు నవ్వి మేఘగంభీరమైన స్వరంతో పలికాడు — సర్వభూతాల ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: నాకు ముఖం లేదు, శ్రవణమూ లేదు.
12.209.18
न घ्राणजिह्वे दृक्चैव त्वचा नास्ति तथा मुने ।
कथं वक्ष्यामि चात्मानमशरीरस्तथाप्यहम् ॥ १२.२०९.१८ ॥
ముని, నాకు ముక్కూ నాలుకా లేవు, కన్నూ లేదు, చర్మమూ లేదు. అయినా శరీరం లేని నేను నన్ను గురించి ఎలా చెప్పగలను?
12.209.19
तज्ज्ञात्वा विस्मयाविष्टो मुनिराह प्रणम्य तम् ।
येन त्वं पूर्वमात्मानमनन्तोऽहं बृहत्तरः।
शतोऽहमिति मां प्रीतः प्रोक्तवानसि तत्कथम् ॥ १२.२०९.१९ ॥
ఇది తెలిసి విస్మయంతో నిండిన మునీంద్రుడు ఆయనకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: "నీవు మునుపు నిన్ను అనంతుడు, మహత్తరుడు అని చెప్పావు; సంతోషంతో నన్ను 'నూరు' అన్నావు; అది ఎలా?"
12.209.20
पुनस्तमाह भगवांस्तवाप्यक्षाणि सन्ति वै ।
त्वमेनं ब्रूहि चात्मानं यदि शक्नोषि नारद ॥ १२.२०९.२० ॥
భగవానుడు మళ్లీ అతనితో ఇలా అన్నాడు: "నీకూ ఇంద్రియాలు ఉన్నాయి. నారదా, నీకు సాధ్యమైతే దీన్ని, నీ ఆత్మను కూడా చెప్పు."
12.209.21
आत्मा यथा तव मुने विदितस्तु भविष्यति ।
मां च जानासि तेन त्वमेकं साधनमावयोः।
इत्युक्त्वा भगवान्देवस्ततो नोवाच किंचन ॥ १२.२०९.२१ ॥
"ఓ మునీ, నీ ఆత్మ ఎలా తెలుసుకోబడుతుందో అలాగే అవుతుంది. నీవు నన్ను కూడా తెలుసుకున్నావు; కాబట్టి మనిద్దరికీ ఇదే ఒక సాధనం." అని చెప్పి భగవానుడైన దేవుడు తరువాత ఏమీ మాట్లాడలేదు.
12.209.22
नारदोऽप्युत्स्मयन्खिन्नः क्व गतोऽसाविति प्रभुः ।
स्थित्वा स दीर्घकालं च मुनिर्व्यामूढमानसः ॥ १२.२०९.२२ ॥
నారదుడు కూడా నవ్వుతూ, విచారంతో, "ఆ ప్రభువు ఎక్కడికి వెళ్లాడు?" అని అనుకున్నాడు. ఆ ముని చాలాసేపు నిలబడి, మనసు గందరగోళంగా ఉండిపోయాడు.
12.209.23
आह मां भगवान्देवस्त्वनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
तेनाहमिति सर्वस्य को वानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.२३ ॥
భగవానుడైన దేవుడు నాతో ఇలా అన్నాడు: "నేను అనంతుడను, మహత్తరుడను. కాబట్టి అందరిలోని 'నేను' ఎవరు, లేదా అనంతుడు, మహత్తరుడు ఎవరు?"
12.209.24
केयमुर्वी ह्यनन्ताख्या बृहती नूनमेव सा ।
यस्यां जानन्ति भूतानि विलीनानि ततस्ततः।
एनां पृच्छामि तरुणीं सैषा नूनमुवाच माम् ॥ १२.२०९.२४ ॥
అనంత అనే పేరుగల ఈ భూమి ఎటువంటిది? ఆమె నిశ్చయంగా మహా విశాలమైనది. ఆమెలో జీవులు పదే పదే లీనమవుతాయి. ఈ యువతిని నేను అడుగుతున్నాను; ఈమె నిశ్చయంగా నాతో చెప్పింది.
12.209.25
इत्येवं स मुनिः श्रीमान्कृत्वा निश्चयमात्मनः ।
स भूतलं समाविश्य प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२५ ॥
ఈ విధంగా ఆ గౌరవనీయ మునీంద్రుడు తన మనసులో నిశ్చయించుకుని, భూతలంపైకి దిగి నమస్కరించి ఇలా పలికాడు.
12.209.26
आश्चर्यासि च धन्यासि वृहती त्वं वसुन्धरे ।
त्वामत्र वेत्तुमिच्छामि याग्दृभूताऽसि शोभने ॥ १२.२०९.२६ ॥
ఓ వసుంధరా, నీవు ఆశ్చర్యకరమైనదానవు, ధన్యురాలవు, నీవు విశాలమైనదానవు. ఓ శోభనా, నీవు ఎటువంటి దానవో ఇక్కడ తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
12.209.27
तच्छ्रुत्वा धरणी देवी स्मयमानाऽब्रवीदिदम् ।
नाहं हि बृहती विप्र न चानन्ता च सत्तम ॥ १२.२०९.२७ ॥
అది విని దేవి ధరణి నవ్వుతూ ఇలా అన్నది: ఓ విప్రుడా, నేను బృహతిని కాను; ఓ సత్తమా, అనంతను కూడా కాను.
12.209.28
कारणं मम यो गन्धो गन्धात्मानं ब्रवीहि तम् ।
ततो मुनिस्तद्धि तत्वं प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ १२.२०९.२८ ॥
నా కారణం ఆ గంధమే; గంధ స్వరూపాన్ని చెప్పు. అప్పుడు ఆ మునీంద్రుడు ఆ తత్త్వాన్ని గ్రహించి నమస్కరించి ఇలా పలికాడు.
12.209.29
कारणं मे जलं मत्तो बृहत्तरतमं हि तत् ॥ १२.२०९.२९ ॥
నా కారణం జలం; అది నాకంటే ఎంతో విశాలమైనది.
12.209.30
स समुद्रं मुनिर्गत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ॥ १२.२०९.३० ॥
ఆ మహర్షి సముద్రం వద్దకు వెళ్లి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: నీవు అద్భుతుడవు, ధన్యుడవు, నిశ్చయంగా అనంతుడవు, అత్యంత మహానుభావుడవు.
12.209.31
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्यमव्यय ।
तच्छ्रुत्वा सरितानाथः समुद्रो मुनिमब्रवीत् ॥ १२.२०९.३१ ॥
అవ్యయుడా, నీవు ఏ స్వరూపుడవో తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను. అది విని నదులకు ప్రభువైన సముద్రుడు మునితో అన్నాడు.
12.209.32
कारणं मेऽत्र संपृच्छ रसात्मानं बृहत्तरम् ।
ततो बृहत्तरं विद्वंस्त्वं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३२ ॥
ఇక్కడ నా కారణాన్ని అడుగు, అతడు రసాత్ముడు, అత్యంత మహానుభావుడు. తరువాత, విద్వాంసుడా, మునిశ్రేష్ఠా, ఆ ఇంకా గొప్పవాడిని అడుగు.
12.209.33
ततो मुनिर्यथायोगं जलं तत्वमवेक्ष्य तत् ।
जलात्मानं प्रणम्याह जलतत्वस्थितो मुनिः ॥ १२.२०९.३३ ॥
తరువాత ఆ మునియే యథావిధిగా జలతత్త్వాన్ని పరిశీలించి, జలాత్మునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు; ఆ ముని జలతత్త్వంలో స్థితుడై ఉన్నాడు.
12.209.34
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामिकीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३४ ॥
నీవు అద్భుతుడవు, ధన్యుడవు, నిశ్చయంగా అనంతుడవు, అత్యంత మహానుభావుడవు. అవ్యయుడా, నీవు ఏ స్వరూపుడవో వినాలని కోరుతున్నాను.
12.209.35
ततो रसात्म…मुनिमाह पुनः पुनः ।
ममापि कारणं पृच्छ तेजोरूपं विभावसुम्।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम् ॥ १२.२०९.३५ ॥
తరువాత రసాత్మ…ఆ మునికి మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాడు: నా కారణాన్ని గురించి కూడా అడుగు, తేజోరూపుడైన విభావసువును. బ్రహ్మన్, సత్తములలో శ్రేష్ఠుడా, నేను గొప్పవాడను కాను, అనంతుడను కూడా కాను.
12.209.36
ततोऽग्निं प्रणिपत्याह मुनिर्विस्मितमानसः ।
यज्ञात्मानं महावासं सर्वभूतनमस्कृतम् ॥ १२.२०९.३६ ॥
అప్పుడు ఆశ్చర్యచకితమైన మనస్సుతో మునీంద్రుడు అగ్నికి ప్రణమిల్లి ఇలా అన్నాడు: యజ్ఞస్వరూపుడా, మహావాసుడా, సర్వభూతములచే నమస్కరింపబడువాడా.
12.209.37
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.३७ ॥
నీవు ఆశ్చర్యకరుడవు, ధన్యుడవు; నీవు అనంతుడవు, అత్యంత మహానుభావుడవు. అవ్యయుడా, నీవు ఏ స్వరూపుడవో తెలుసుకోగోరుతున్నాను.
12.209.38
ततः प्रहस्य भगवान्मुनिं स्विष्टकृदब्रवीत् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम।
कारणं मम रूपं यत्तं पृच्छ मुनिसत्तम ॥ १२.२०९.३८ ॥
అప్పుడు భగవంతుడు స్విష్టకృత్ (అగ్ని) నవ్వి మునితో ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా, నేను అత్యంత మహానుభావుడను కాను, అనంతుడను కూడా కాను, సత్తమా. నా స్వరూపానికి కారణమైనది అతనిని అడుగు, మునిశ్రేష్ఠా.
12.209.39
ततो योगक्रमेणैव प्रतीतं तं प्रविश्य सः ।
रूपात्मानं प्रणम्याह नारदो वदतांवरः ॥ १२.२०९.३९ ॥
అప్పుడు యోగ విధానం ద్వారా కనిపించిన ఆ స్వరూపంలోకి ప్రవేశించి, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడు రూపాత్ముడికి ప్రణమిల్లి ఇలా అన్నాడు.
12.209.40
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४० ॥
నీవు ఆశ్చర్యకరుడవు, ధన్యుడవు; నీవు అనంతుడవు, అత్యంత మహానుభావుడవు. అవ్యయుడా, నీవు ఏ స్వరూపుడవో తెలుసుకోగోరుతున్నాను.
12.209.41
उत्स्मयित्वा तु रूपात्मा तं मुनिं प्रत्युवाच ह ।
वायुर्मे कारणं ब्रह्मंस्तं पृच्छ मुनिसत्तम।
मत्तो बहुतरः श्रीमाननन्तश्च महाविलम् ॥ १२.२०९.४१ ॥
అప్పుడు రూపాత్ముడు నవ్వి ఆ మునితో అన్నాడు: బ్రాహ్మణా, నా (రూపానికి) కారణం వాయువు; అతనిని అడుగు, మునిశ్రేష్ఠా. నా కంటే ఎంతో మహానుభావుడు, శ్రీమంతుడు, అనంతుడు ఆ మహాకాశమే.
12.209.42
स मारुतं प्रणम्याह भगवान्मुनिसत्तमः ।
योगसिद्धो महायोगी ज्ञानविज्ञानपारगः ॥ १२.२०९.४२ ॥
ఆ భగవంతుడు, మునిశ్రేష్ఠుడు, వాయువుకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు. అతడు యోగసిద్ధుడు, మహాయోగి, జ్ఞాన-విజ్ఞాన పారగాముడు.
12.209.43
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४३ ॥
నీవు అద్భుతుడవు, ధన్యుడవు, నిజంగా అనంతుడవు, గొప్పవారిలో మరింత గొప్పవాడవు. అవ్యయా, నీవు ఎటువంటివాడవో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
12.209.44
ततो वायुर्हि संप्राह नारदं मुनिसत्तमम् ।
कारणं पृच्छ भगवन्स्पर्शात्मानं ममाद्य वै ॥ १२.२०९.४४ ॥
అప్పుడు వాయువు మునిశ్రేష్ఠుడైన నారదునితో ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడా, ఈ రోజు స్పర్శ-స్వరూపమైన నా కారణాన్ని అడుగు.
12.209.45
मत्तो बृहत्तरः श्रीमाननन्तश्च तथैव सः ।
ततोस्य वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मानमुवाच सः ॥ १२.२०९.४५ ॥
నాకంటే మహత్తరుడు, శ్రీమంతుడు, అనంతుడు అతడే. అప్పుడు అతని మాటలు విని అతడు స్పర్శ-స్వరూపునితో మాట్లాడాడు.
12.209.46
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.४६ ॥
నీవు అద్భుతుడవు, ధన్యుడవు, నిజంగా అనంతుడవు, గొప్పవారిలో మరింత గొప్పవాడవు. అవ్యయా, నీవు ఎటువంటివాడవో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
12.209.47
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मा मुनिमब्रवीत् ।
नाहं वृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ॥ १२.२०९.४७ ॥
అతని మాటలు విని స్పర్శ-స్వరూపుడు మునితో ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మన్, ఉత్తముడా, నేను గొప్పవారిలో మరింత గొప్పవాడను కాను, అనంతుడను కాను.
12.209.48
कारणं मम चैवेममाकाशं च बृहत्तरम् ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वव्यापिनमव्ययम् ॥ १२.२०९.४८ ॥
నా కారణమూ, ఈ ఆకాశమూ దీనికంటే మహత్తరమైనవి. ఓ ముని శార్దూలా, సర్వవ్యాపి అయిన, అవ్యయుడైన అతనిని అడుగు.
12.209.49
तच्छ्रुत्वा नारदः श्रीमान्वाक्यं वाक्यविशारदः ।
आकाशं समुपागम्य प्रणम्याह कृताञ्जलिः ॥ १२.२०९.४९ ॥
అది విని, వాక్చాతుర్యం గల శ్రీమంతుడైన నారదుడు ఆకాశం వద్దకు వెళ్లి, నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి ఇలా అన్నాడు.
12.209.50
आश्चर्योसि न धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५० ॥
నీవు ఆశ్చర్యకరుడవు, ధన్యుడవు కావు; నీవు అనంతుడవు, మహత్తరుడవు. అవ్యయుడా, నీవు ఎటువంటి స్వరూపుడవో తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.
12.209.51
आकाशस्तमुवाचेदं प्रहसन्मुनिसत्तमम् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मञ्शब्दो वै कारणं मम।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स वै मत्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.५१ ॥
ఆకాశం నవ్వుతూ ఆ మునిశ్రేష్ఠునితో ఇలా అన్నది: బ్రాహ్మణుడా, నేను గొప్పవాడను కాదు; శబ్దమే నా కారణం. ఓ ముని శార్దూలా, అతనిని అడుగు; అతడే నా కంటే గొప్పవాడు.
12.209.52
ततो ह्याविश्य चाकाशं शब्दात्मानमुवाच ह ।
स्वरव्यञ्जनसंयुक्तं नानाहेतुविभूषितम्।
वेदाख्यं परमं गुह्यं वेदकारणमच्युतम् ॥ १२.२०९.५२ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో ప్రవేశించి, శబ్దాత్మునితో ఇలా అన్నాడు: స్వర వ్యంజనాలతో కూడినది, అనేక హేతువులతో అలంకరించబడినది, వేదం అనే పరమ రహస్యం, వేదాలకు కారణమైన అచ్యుతుడు.
12.209.53
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.५३ ॥
నీవు ఆశ్చర్యకరుడవు, ధన్యుడవు; నీవు అనంతుడవు, మహత్తరుడవు. అవ్యయుడా, నీవు ఎటువంటి స్వరూపుడవో వినాలని కోరుతున్నాను.
12.209.54
वेदात्मा प्रत्युवाचेदं नारदं मुनिपुङ्गवम् ।
मया कारणभूतेन सर्ववेत्ता पितामहः ॥ १२.२०९.५४ ॥
వేదాత్మ ఆ మునిశ్రేష్ఠుడైన నారదునితో ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: కారణభూతుడనైన నేనే సర్వజ్ఞుడైన పితామహుడను.
12.209.55
ब्रह्मणो बुद्धिसंस्थानमास्थितोऽहं महामुने ।
तस्माद्वृहत्तरो मत्तः पद्मयोनिर्महामतिः।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०९.५५ ॥
మహామునీ, నేను బ్రహ్మ బుద్ధిలో స్థితుడనై ఉన్నాను. కాబట్టి నా కంటే గొప్పవాడు, మహామతియైన పద్మయోని బ్రహ్మ. మునిశార్దూలా, సర్వకారణాలకు కారణమైన ఆయననే అడుగు.
12.209.56
ब्रह्मलोकं ततो गत्वा नारदो मुनिपुङ्गवैः ।
सेव्यमानं महात्मानं लोकपालैर्मरुद्गणैः ॥ १२.२०९.५६ ॥
తర్వాత నారదుడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ శ్రేష్ఠ మునులు, లోకపాలురు, మరుద్గణాలచే సేవింపబడుతున్న మహాత్ముని చూశాడు.
12.209.57
समुद्रैश्च सरिद्भिश्च भूततत्वैः सभूधरैः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ज्योतिषां च गणैस्तथा ॥ १२.२०९.५७ ॥
సముద్రాలు, నదులు, భూతతత్వాలు, పర్వతాలతో కూడినవి, గంధర్వులు, అప్సరసలు, జ్యోతిర్గణాలు కూడా ఆయనను సేవించాయి.
12.209.58
स्तुतिस्तोमग्रहस्तोभैस्तथा वेदैर्मुनीश्वरैः ।
उपास्यमानं ब्रह्माणं लोकनाथं परात्परम् ॥ १२.२०९.५८ ॥
స్తుతి-స్తోమాలు, గ్రహస్తోభాలు, వేదాలు, మునీశ్వరులచే ఉపాసింపబడుతున్న బ్రహ్మ — లోకనాథుడు, పరాత్పరుడు.
12.209.59
हिरण्यगर्भं विश्वेशं चतुर्वक्रेण भूषितम् ।
प्रणम्य प्राञ्जलिः प्रह्वस्तमाह मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२०९.५९ ॥
హిరణ్యగర్భుడు, విశ్వేశుడు, నాలుగు ముఖాలతో అలంకృతుడైన ఆయనకు నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి, వినయంగా ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు ఆయనతో ఇలా అన్నాడు.
12.209.60
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय ॥ १२.२०९.६० ॥
మీరు ఆశ్చర్యకరులు, ధన్యులు, నిశ్చయంగా అనంతులు మరియు అత్యంత మహానులు. అవ్యయా, మీరు ఎలాంటి స్వరూపులో తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.
12.209.61
तच्छ्रुत्वा भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
उत्स्मयन्मुनिमाहेदं कर्ममूलस्य लोपकम् ॥ १२.२०९.६१ ॥
అది విని సర్వలోక పితామహుడైన భగవాన్ బ్రహ్మ నవ్వి, కర్మమూలాన్ని నాశనం చేసే ఈ మాటను ముని కి చెప్పారు.
12.209.62
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ।
लोकानां मम सर्वेषां नाथभूतो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६२ ॥
బ్రాహ్మణా, నేను అత్యంత మహానుడను కాను, అనంతుడను కూడా కాను, సత్తమా. నా సమస్త లోకాలకు నాథుడుగా ఉన్నవాడే మహానతముడు.
12.209.63
नन्दगोपकुले गोपकुमारैः परिवारितः ।
समस्तजगतां गोप्ता गोपवेषेण संस्थितः ॥ १२.२०९.६३ ॥
నందగోపుని కులంలో, గోపబాలురచే చుట్టుముట్టబడి, సమస్త జగత్తులకు రక్షకుడై, గోపవేషంలో ఆయన నిలిచి ఉన్నాడు.
12.209.64
मद्रूपं च समास्थाय जगत्सृष्टिं करोति सः ।
ऐशानमास्थितः श्रीमान्हन्ति नित्यं हि पाति च ॥ १२.२०९.६४ ॥
ఆయన నా రూపాన్ని ధరించి జగత్తును సృష్టిస్తాడు; ఈశానుని రూపాన్ని పొంది, ఆ శ్రీమంతుడు నిత్యం సంహరిస్తాడు, పాలిస్తాడు కూడా.
12.209.65
विष्णुः स्वरूपरूपोऽसौ कारणं स हरिर्मम ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स चानन्तो बृहत्तरः ॥ १२.२०९.६५ ॥
విష్ణువు తన స్వరూపాన్నే రూపంగా కలవాడు; ఆ హరియే నాకు కారణం. మునిశార్దులా, ఆయననే అడుగు; ఆయనే అనంతుడు, మహానతముడు.
12.209.66
ततोऽवतीर्य भगवान्ब्रह्मलोकान्महामुनिः ।
नन्दगोपकुले विष्णुमेनं कृष्णं जगत्पतिम् ॥ १२.२०९.६६ ॥
అప్పుడు బ్రహ్మలోకం నుండి దిగివచ్చిన భగవానుడైన మహాముని, నందగోపుని కులంలో ఈ విష్ణువును, జగత్పతియైన కృష్ణుని (చూశాడు).
12.209.67
बालक्रीडनकासक्तं वत्सजालविभूषितम् ।
पाययित्वाथ बध्नन्तं धूलिधूम्राननं परम् ॥ १२.२०९.६७ ॥
బాల క్రీడలో నిమగ్నుడై, దూడల సమూహంతో అలంకరించబడి, వాటికి నీళ్ళు తాగించి కట్టివేస్తూ, ధూళితో మసకబారిన ముఖంతో ఉన్న పరముని (చూశాడు).
12.209.68
गाहमानैर्हसद्भिश्च नृत्यद्भिश्च समन्ततः ।
पाणिवादनकैश्चैव संवृतं वेणुवादकैः ॥ १२.२०९.६८ ॥
చుట్టూ నీటిలో దూకుతూ, నవ్వుతూ, నాట్యం చేస్తూ, చప్పట్లు కొడుతూ, వేణువు ఊదేవారితో చుట్టుముట్టబడి (ఉన్నాడు).
12.209.69
प्रणिपत्याब्रवीदेनं नारदो भगवान्मुनिः ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः।
वेत्ताऽसि चाव्ययश्चासि वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.२०९.६९ ॥
భగవానుడైన మునీంద్రుడు నారదుడు నమస్కరించి ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: "మీరు ఆశ్చర్యకరులు, ధన్యులు; మీరు అనంతులు, అతి మహత్తరులు. మీరు జ్ఞాతలు, అవ్యయులు; మీరు ఎలాంటివారో తెలుసుకోగోరుతున్నాను."
12.209.70
ततः प्रहस्य भगवान्नारदं प्रत्युवाच ह ।
मत्तः परतरं नास्ति मत्तः सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२०९.७० ॥
అప్పుడు భగవానుడు నవ్వి నారదునికి ఇలా బదులిచ్చాడు: "నాకంటే ఉన్నతమైనది ఏదీ లేదు; నా నుండే సర్వమూ స్థిరపడి ఉంది."
12.209.71
मतो बृहत्तरं नान्यदहमेव बृहत्तरः ।
आकाशे च स्थितः पूर्वमुक्तवानहमेव ते ॥ १२.२०९.७१ ॥
నాకంటే గొప్పది మరొకటి లేదు; నేనే అతి గొప్పవాడను. ఆకాశంలో నిలిచి ముందే నేనే నీకు ఇది చెప్పాను.
12.209.72
न मां वेत्ति जनः कश्चिन्माया मम दुरत्यया ।
भक्त्या त्वनन्यया युक्ता मां विजानन्ति योगिनः ॥ १२.२०९.७२ ॥
ఎవరూ నన్ను తెలుసుకోరు; నా మాయ దాటరానిది. కానీ అనన్య భక్తితో కూడిన యోగులు నన్ను తెలుసుకుంటారు.
12.209.73
प्रियोसि मम भक्तोसि मम तत्वं विलोकय ।
ददामि तव तज्ज्ञानं येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७३ ॥
నీవు నాకు ప్రియుడవు, నా భక్తుడవు; నా తత్త్వాన్ని చూడు. దాని ద్వారా తత్త్వాన్ని నీవు స్పష్టంగా చూస్తావు, ఆ జ్ఞానాన్ని నీకు ఇస్తాను.
12.209.74
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च येन तत्वं प्रपश्यसि ॥ १२.२०९.७४ ॥
నా యోగంలో రమించిన మనసుగల ఇతర భక్తులకు కూడా నేను దివ్య జ్ఞానాన్ని ఇస్తాను; దాని ద్వారా నీవు తత్త్వాన్ని చూస్తావు.
12.209.75
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च तेन ते यान्ति मत्पदम् ॥ १२.२०९.७५ ॥
నా యోగంలో రమించిన మనసుగల ఇతర భక్తులకు కూడా నేను దివ్య జ్ఞానాన్ని ఇస్తాను; దాని ద్వారా వారు నా పదాన్ని చేరుకుంటారు.
12.209.76
एवमुक्त्वा ययौ कृष्णो नन्दगोपगृहं हरिः ॥ १२.२०९.७६ ॥
ఇలా చెప్పి, హరి కృష్ణుడు నందగోపుని ఇంటికి వెళ్ళాడు.
12.209.77
एतत्ते कथितं राजन्विष्णुतत्वमनुत्तमम् ।
भजस्वैनं विशालाक्षं जपन्कृष्णेति सत्तम ॥ १२.२०९.७७ ॥
రాజా, ఈ అత్యుత్తమ విష్ణు తత్త్వం నీకు చెప్పబడింది. సత్పురుషోత్తమా, విశాలాక్షుడిని కృష్ణ నామం జపిస్తూ భజించు.
12.209.78
मोहयन्मां तथा त्वां च शृणोत्येष मयेरितान् ।
धर्मात्मा च महाबाहो भक्तान्रक्षति नान्यथा ॥ १२.२०९.७८ ॥
ఈయన నన్ను, నిన్ను కూడా మోహింపజేస్తూ, నా చేత చెప్పబడిన మాటలను వింటాడు. ఓ మహాబాహూ, ఈయన ధర్మాత్ముడు; తన భక్తులను రక్షిస్తాడు, మరోలా కాదు.