મહાભારત · અધ્યાય 12.223
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.223.1
किं कारणं महाप्राज्ञ दह्यमानश्च मैथिलः ।
मिथिलां नेह धर्मात्मा प्राह वीक्ष्य विदाहिताम् ॥ १२.२२३.१ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ! મિથિલા બળતી હતી છતાં ધર્માત્મા મૈથિલે તે જોઈને અહીં કેમ કંઈ કહ્યું નહીં? તેનું કારણ શું?
12.223.2
श्रृयतां नृपशार्दूल यदर्थं दीपिता पुरा ।
वह्निना दीपिता सा तु तन्मे शृणु महामते ॥ १२.२२३.२ ॥
હે નૃપશાર્દૂલ! પૂર્વે જે કારણથી તે નગરી અગ્નિથી પ્રજ્વલિત કરાઈ હતી, તે હે મહામતિ, મારી પાસેથી સાંભળો.
12.223.3
जनको जनदेवस्तु कर्माण्याध्याय चात्मनि ।
सर्वभावमनुप्राप्य भावेन विचचार सः ॥ १२.२२३.३ ॥
લોકોના દેવ જનકે કર્મોનો અભ્યાસ કરીને અને આત્મામાં સ્થિત થઈને, સર્વ ભાવોને પામીને ભાવથી વિચરણ કર્યું.
12.223.4
यजन्ददंस्तथा जुह्वन्पालयन्पृथिवीमिमाम् ।
अध्यात्मविन्महाप्राज्ञस्तन्मयत्वेन निष्ठितः ॥ १२.२२३.४ ॥
યજ્ઞ કરતા, દાન આપતા, હોમ કરતા અને આ પૃથ્વીનું પાલન કરતા, અધ્યાત્મજ્ઞ મહાપ્રાજ્ઞ જનક તેમાં જ તન્મય થઈને સ્થિત રહ્યા.
12.223.5
स तस्य हृदि संकल्पं ज्ञातुमैच्छत्स्वयं प्रभुः ।
सर्वलोकाधिपस्तत्र द्विजरूपेण संयुतः ॥ १२.२२३.५ ॥
સર્વલોકાધિપતિ તે પ્રભુએ પોતે જ તેના હૃદયનો સંકલ્પ જાણવા ઇચ્છ્યું; ત્યાં તેઓ બ્રાહ્મણરૂપે યુક્ત થયા.
12.223.6
मिथिलायां महाबुद्धिर्व्यलीकं किंचिदाचरन् ।
स गृहीत्वा द्विजश्रेष्ठैर्नृपाय प्रतिवेदितः ॥ १२.२२३.६ ॥
મિથિલામાં એક મહાબુદ્ધિવાળા પુરુષે કોઈક અનુચિત કર્મ કર્યું; તેને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ પકડીને રાજાને જણાવ્યું.
12.223.7
अपराधं समुद्दिश्य तं राजा प्रत्यभाषत ।
न त्वां ब्राह्मण दण्डेन नियोक्ष्यामि कथंचन ॥ १२.२२३.७ ॥
તે અપરાધ તરફ ઈશારો કરીને રાજાએ તેને ઉત્તર આપ્યો: હે બ્રાહ્મણ, હું તને કોઈ પણ રીતે દંડ નહીં કરું.
12.223.8
मम राज्याद्विनिर्गच्छ यावत्सीमा भुवो मम ।
तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो गत्वा राजानं प्रत्युवाच ह ॥ १२.२२३.८ ॥
મારા રાજ્યમાંથી નીકળી જા, મારી ભૂમિની સીમા સુધી. આ સાંભળીને બ્રાહ્મણે રાજા પાસે જઈને ઉત્તર આપ્યો.
12.223.9
करिष्ये वचनं राजन्ब्रवीहि मम जानतः ।
का सीमा तव भूमेस्तु ब्रूहि धर्मं ममाद्य वै ॥ १२.२२३.९ ॥
હે રાજા, હું તારું વચન પાળીશ; તારી ભૂમિની સીમા કઈ છે તે કહે. આજે મને મારો ધર્મ કહે.
12.223.10
तच्छ्रुत्वा मैथिलो राजा लज्जयावनताननः ।
नोवाच वचनं विप्रं तत्वबुद्ध्या समीक्ष्य तत् ॥ १२.२२३.१० ॥
આ સાંભળીને મિથિલાના રાજાએ શરમથી મુખ નીચું કર્યું; તત્ત્વબુદ્ધિથી વિચારીને તેણે બ્રાહ્મણને કંઈ ઉત્તર આપ્યો નહીં.
12.223.11
पुनःपुनश्च तं विप्रश्चोदयामास सत्वरम् ।
ब्रूहि राजेन्द्र गच्छामि तव राज्या द्विवासितः ॥ १२.२२३.११ ॥
બ્રાહ્મણે વારંવાર ઝડપથી તેને પ્રેરિત કર્યો: હે રાજેન્દ્ર, કહો; તમારા રાજ્યમાંથી બીજી વાર હાંકી કાઢવામાં આવેલો હું જાઉં છું.
12.223.12
ततो नृपो विचार्यैवमाह ब्राह्मणपुङ्गवम् ।
आवासो वा न मेऽस्त्यत्र सर्वा वा पृथिवी मम।
गच्छ वा तिष्ठ वा ब्रह्मन्निति मे निश्चिता मतिः ॥ १२.२२३.१२ ॥
પછી રાજાએ વિચારીને તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને કહ્યું: અહીં મારું કોઈ નિવાસસ્થાન નથી, અથવા આખી પૃથ્વી મારી છે. હે બ્રહ્મન્, જા અથવા રહે — આ મારો નિશ્ચિત મત છે.
12.223.13
इत्युक्तः स तथा तेन मैथिलेन द्विजोत्तमः ।
अब्रवीत्तं महात्मानं राजानं मन्त्रिभिर्वृतम् ॥ १२.२२३.१३ ॥
મૈથિલે એમ કહ્યું ત્યારે, મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા તે મહાત્મા રાજાને તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે કહ્યું.
12.223.14
त्वमेवं पद्मनाभस्य नित्यं पक्षपदाहितः ।
अहो सिद्धार्थरूपोऽसि गमिष्ये स्वस्ति तेऽस्तु वै ॥ १२.२२३.१४ ॥
તું આ રીતે હંમેશા પદ્મનાભના પક્ષમાં રહે છે. અહો, તું સિદ્ધાર્થરૂપ છે. હું જાઉં છું; તારું કલ્યાણ થાઓ.
12.223.15
इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रस्तज्जिज्ञासुर्द्विजोत्तमान् ।
अदहच्चाग्निना तस्य मिथिलां भगवान्स्वयम् ॥ १२.२२३.१५ ॥
એમ કહીને તે બ્રાહ્મણ ચાલ્યો ગયો, એ વાત જાણવાની ઇચ્છાથી શ્રેષ્ઠ દ્વિજો પાસે. ત્યારે ભગવાને પોતે અગ્નિથી મિથિલાને બાળી નાખી.
12.223.16
प्रदीप्यमानां मिथिलां दृष्ट्वा राजा न कम्पितः ।
जनैः स परिपृष्टस्तु वाक्यमेतदुवाच ह ॥ १२.२२३.१६ ॥
સળગતી મિથિલાને જોઈને રાજા કંપ્યો નહીં. લોકોએ પૂછ્યું ત્યારે તેણે આ વચનો કહ્યાં.
12.223.17
अनन्तं वत मे वित्तं भाव्यं मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे किंचन दह्यते ॥ १२.२२३.१७ ॥
અરે, મારું ધન અનંત છે. મારું થવાનું કંઈ નથી. મિથિલા બળતી હોય ત્યારે પણ મારું કંઈ બળતું નથી.
12.223.18
तदस्य भाषमाणस्य श्रुत्वा श्रुत्वा हृदि स्थितम् ।
पुनः संजीवयामास मिथिलां तां द्विजोत्तमः ॥ १२.२२३.१८ ॥
તેની વાતો, હૃદયમાં રહેલું તે, વારંવાર સાંભળીને તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજે મિથિલાને ફરી જીવંત કરી.
12.223.19
आत्मानं दर्शयामास वरं चास्नै दद्रौ पुनः ।
धर्मे तिष्ठस्व सद्भावो बुद्धिस्तेऽर्थे नराधिप ॥ १२.२२३.१९ ॥
તેમણે પોતાને પ્રગટ કર્યા અને તેને ફરીથી એક વર આપ્યો. હે નરાધિપ, ધર્મમાં સ્થિર રહે; તારી સદ્ભાવના અને બુદ્ધિ તે પરમ હેતુમાં સ્થિર રહે.
12.223.20
सत्ये तिष्ठस्व निर्विण्णः स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ।
इत्युक्त्वा भगवांश्चैनं तत्रैवान्तरधीयत।
एतत्ते कथितं राजन्किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.२२३.२० ॥
સત્યમાં સ્થિર રહે, વિરક્ત રહે; તારું કલ્યાણ થાઓ, હું હવે જાઉં છું. એમ કહીને ભગવાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. હે રાજન, આ મેં તને કહ્યું; હવે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?